P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER DUODECIMUS (XII)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH XII
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK XII
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO XII
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Der Kentaure Eurytus raubt die Lapithenbraut Hippodame.
|
|
(Guido Reni, 1575-1642) Ovid , Met. XII, 223
|
|
weitere Bildunterschrift...
|
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
XII: 1 - 38 Iphigenia in Aulide
Iphigenie in Aulis
Iphigenia at Aulis
Ifigenia en Aulis
XII: 39 - 63 Domus Famae
Das Haus der Fama
The House of Rumour
La casa de la fama
XII: 64 - 145 Mors et metamorphosis Cygni
Tod und Verwandlung des Cygnus
The death and transformation of Cycnus
Muerte y transformación de Cigno
XII: 146 - 209 Nestor de Caeneo-Caenide narrat
Nestor erzählt über Caeneus-Caenis
Nestor tells the story of Caeneus-Caenis
Néstor cuenta de Ceneo
XII: 210 - 244 Nestor: Pugna Lapithum contra Centauros
Nestors Bericht: Kampf der Lapithen gegen die Kentauren
Nestor tells of the battle of Lapiths and Centaurs
El relato de Néstor: la batalla de los Lápitas y Centauros
XII: 245 - 289 Mors Amyci, Grynei, Cometis
Der Tod von Amycus, Gryneus und Cometes
The deaths of Amycus, Gryneus, Cometes
La muerte de Amico, Grineo y Cometes
XII: 290 - 326 Mors Corythi, Aphidae aliorumque
Der Tod von Corythus, Aphidas und anderen
The deaths of Corythus, Aphidas and others
La muerte de Corito, Afidas y otros mas
XII: 327 - 392 Pirithoüs, Theseus et Peleus pugnare incipiunt
Pirithoüs, Theseus und Peleus treten miteinander in den Kampf ein
Pirithoüs, Theseus and Peleus join the fight
Piriteo, Teseo y Peleo se suman a la batalla
XII: 393 - 428 Cyllarus et Hylonome
Cyllarus und Hylonome
Cyllarus and Hylonome
Cilaro y Hilonome
XII: 429 - 535 Metamorphosis Caenei
Die Verwandlung des Caeneus
The transformation of Caeneus
La transformación de Ceneo
XII: 536 - 579 Nestor de morte Periclymeni narrat
Nestors Erzählung vom Tod des Periclymus
Nestor tells of the death of Periclymenus
El relato de Néstor sobre la muerte de Periclímeno
XII: 580 - 628 Mors Achillis
Der Tod des Achilles
The death of Achilles
La muerte de Aquiles
|
 |
| Illustration zum 12. Buch von Ovids Metamorphosen - Opferung der Iphigenie |
| Edition: Lyon 1510 |
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch XII |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book XII |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
LIBER DUODECIMUS (XII)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH XII
OVID: METAMORPHOSES, BOOK XII
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO XII
Text
XII: 1 - 38 Iphigenia in Aulide
Iphigenie in Aulis
Iphigenia at Aulis
Ifigenia en Aulis
| |
 |
| Aesacus' Vater Priamus ahnt nichts vom Schicksal des Sohnes. |
| (Apulien, 340 a. Chr.) Ovid, Met. XII, 1 |
|
|
Nescius adsumptis Priamus pater Aesacon alis |
|
vivere lugebat: tumulo quoque nomen habenti |
|
inferias dederat cum fratribus Hector inanes; |
|
defuit officio Paridis praesentia tristi, |
|
 |
| Sorgen bereitet Priamus der Sohn Paris,
der durch den Raub der Helena den trojanischen Krieg entfachte. |
| (Jaques Louis David, 1748-1825) Ovid, Met. XII, 4-6 |
|
| 5 |
postmodo qui rapta longum cum coniuge bellum |
|
 |
Hector richtet wegen des Raubs Vorwürfe an den Bruder Paris.
| Der Anlass für den trojanischen Krieg ist gegeben. |
| (Pierre-Claude Francois Delrome, 1783-1859) Ovid, Met. XII, 4-6 |
|
|
|
attulit in patriam: coniurataeque sequuntur |
|
mille rates gentisque simul commune Pelasgae; |
|
nec dilata foret vindicta, nisi aequora saevi |
|
invia fecissent venti, Boeotaque tellus |
| 10 |
Aulide piscosa puppes tenuisset ituras. |
|
hic patrio de more Iovi cum sacra parassent, |
|
ut vetus accensis incanduit ignibus ara, |
|
serpere caeruleum Danai videre draconem |
|
in platanum, coeptis quae stabat proxima sacris. |
|
 |
Vor Kriegbeginn wollen die Griechen den Göttern opfern.
Da sehen sie, wie eine Schlange ein Vogelnest plündert.
| Das deuten sie als gutes Omen für einen Sieg über Troja. |
| (Illustration zum 12. Buch von Ovids Metamorphosen - Opferung der Iphigenie. Edition: Lyon 1510)
Ovid, Met. XII, 15-23 |
| |
|
| 15 |
nidus erat volucrum bis quattuor arbore summa: |
|
quas simul et matrem circum sua damna volantem |
|
corripuit serpens avidoque recondidit ore, |
|
obstipuere omnes, at veri providus augur |
|
Thestorides 'vincemus'; ait, 'gaudete, Pelasgi! |
| 20 |
Troia cadet, sed erit nostri mora longa laboris,' |
|
atque novem volucres in belli digerit annos. |
|
ille, ut erat virides amplexus in arbore ramos, |
|
fit lapis et signat serpentis imagine saxum. |
|
Permanet Aoniis Boreas violentus in undis |
| 25 |
bellaque non transfert, et sunt, qui parcere Troiae |
|
 |
Doch fehlt der griechischen Flott bei der Ausfahrt in Aulis der Wind.
| Sie vermuten, dass Neptun die von ihm ummauerte Stadt Troja schützen will. |
| (röm. Mosaik, 3. Jhdt. p. Chr., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 27-29 |
|
|
|
Neptunum credant, quia moenia fecerat urbi; |
|
at non Thestorides: nec enim nescitve tacetve |
|
 |
| Der Seher Kalchas rät Agamemnon, seine Tochter Iphigenie zu opfern. |
| (pomp. Fresko, 1. Jhdt. p. Chr. n.) Ovid, Met. XII, 27-29 |
|
|
sanguine virgineo placandam virginis iram |
|
 |
Agamemnon hatte Diana beleidigt, als er eine ihre heilige Hirschkuh erlegte.
| Nur so könne Diana versöhnnt werden. |
| (Carlos Parada, * 1946, Greek Mythology Link, s. Lateinlinks Nr. 5) Ovid, Met. XII, 27-29 |
|
|
|
esse deae. postquam pietatem publica causa |
|
 |
| Der "König" in Agamemnon besiegt den Vater. Das blutige Opfer soll beginnen. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XII, 30 |
|
| 30 |
rexque patrem vicit, castumque datura cruorem |
|
 |
| Diana erbarmt sich und entführt Iphigenie aus Aulis. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007)Ovid, Met. XII, 31-34 |
|
|
flentibus ante aram stetit Iphigenia ministris, |
|
 |
| Eine Wolke verdeckt das Eingreifen Dianas. |
| (Giovanni Battista Tiepolo, 1757) Ovid, Met. XII, 32 |
|
|
victa dea est nubemque oculis obiecit et inter |
|
officium turbamque sacri vocesque precantum |
|
 |
| Diana bringt Iphigenie nach Tauris und legt an ihrer Stelle eine Hirschkuh auf den Altar. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 34 |
|
|
supposita fertur mutasse Mycenida cerva. |
|
 |
| Diana ist nun versöhnt und die Schiffe stechen mit günstigem Wind in See. |
| (röm. Mosaik, 3. Jhdt. Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 35-36 |
|
| 35 |
ergo ubi, qua decuit, lenita est caede Diana, |
|
et pariter Phoebes, pariter maris ira recessit, |
|
accipiunt ventos a tergo mille carinae |
|
multaque perpessae Phrygia potiuntur harena. |
XII: 39 - 63 Domus Famae
Das Haus der Fama
The House of Rumour
La casa de la fama
|
Orbe locus medio est inter terrasque fretumque |
|
 |
| Die dreigeteilte Welt mit Jupiter, Neptun und Pluto hat ein Zentrum. |
| (Caravaggio, ca. 1599-1600) Ovid, Met. XII, 31-34 |
|
| 40 |
caelestesque plagas, triplicis confinia mundi; |
|
unde quod est usquam, quamvis regionibus absit, |
|
inspicitur, penetratque cavas vox omnis ad aures: |
|
 |
Das Zentrum der Welt bewohnt Fama.
| Sie sammelt und verkündet alle Nachrichten: z.B. den trojanischen Krieg.
|
| (Bernardo Strozzi, 1581-1644) Ovid, Met. XII, 43-63 |
|
|
|
Fama tenet summaque domum sibi legit in arce, |
|
innumerosque aditus ac mille foramina tectis |
| 45 |
addidit et nullis inclusit limina portis; |
|
nocte dieque patet: tota est ex aere sonanti, |
|
tota fremit vocesque refert iteratque quod audit; |
|
nulla quies intus nullaque silentia parte, |
|
nec tamen est clamor, sed parvae murmura vocis, |
| 50 |
qualia de pelagi, siquis procul audiat, undis |
|
esse solent, qualemve sonum, cum Iuppiter atras |
|
increpuit nubes, extrema tonitrua reddunt. |
|
atria turba tenet: veniunt, leve vulgus, euntque |
|
mixtaque cum veris passim commenta vagantur |
|
 |
| Tausend Gerüchte kursieren im Haus der Fama mit seinen tausend offenen Türen. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XII, 46-55 |
|
| 55 |
milia rumorum confusaque verba volutant; |
|
e quibus hi vacuas inplent sermonibus aures, |
|
|
| Gehörtes wird weitergesagt, das Maß der Erdichtung wächst, jeder fügt dem Gehörten noch was hinzu.
|
| (Gerücht: A. Paul Weber, 1893-1980) Ovid, Met. XII, 58-59 |
|
|
hi narrata ferunt alio, mensuraque ficti |
|
crescit, et auditis aliquid novus adicit auctor. |
|
illic Credulitas, illic temerarius Error |
| 60 |
vanaque Laetitia est consternatique Timores |
|
 |
Gerüchte werden genährt von: Credulitas (Leichtgläubigkeit), Error (Irrtum),
vana Laetitia (eitle Freude), Timores (Ängste), Seditio (Aufruhr), Susurri (Geflüster)
|
| (Sedition: Cesar Ripa, 1657) (Susurrus:Thaneeya Mcardle 2005) Ovid, Met. XII, 59-61 |
|
|
Seditioque repens dubioque auctore Susurri; |
|
 |
Fama sieht alles, was im Himmel, auf Erden und im Meer geschieht.
| Sie hatte auch den Troern die Ankunft der Griechen verkündet. |
| (Fuente de la Fama, La Granja, Segovia) Ovid, Met. XII, 62 |
|
|
|
ipsa, quid in caelo rerum pelagoque geratur |
|
et tellure, videt totumque inquirit in orbem. |
XII: 64 - 145 Mors et metamorphosis Cygni
Tod und Verwandlung des Cygnus
The death and transformation of Cycnus
Muerte y transformación de Cigno
|
Fecerat haec notum, Graias cum milite forti |
| 65 |
adventare rates, neque inexspectatus in armis |
|
hostis adest: prohibent aditus litusque tuentur |
|
Troes, et Hectorea primus fataliter hasta, |
|
Protesilae, cadis, commissaque proelia magno |
|
 |
| Mit dem Tod des Griechen Protesilaus durch Hektor entbrennt der Kampf.
Die Griechen erwidern die Attacke. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007)
Ovid, Met. XII, 66-71 |
|
|
stant Danais, fortisque animae nece cognitus Hector. |
| 70 |
nec Phryges exiguo, quid Achaica dextera posset, |
|
sanguine senserunt, et iam Sigea rubebant |
|
litora, iam leto proles Neptunia, Cycnus, |
|
mille viros dederat, iam curru instabat Achilles |
|
totaque Peliacae sternebat cuspidis ictu |
| 75 |
agmina perque acies aut Cycnum aut Hectora quaerens |
|
congreditur Cycno (decimum dilatus in annum |
|
Hector erat): tum colla iugo candentia pressos |
|
 |
Der trojanische Krieg entbrennt.
| Achill lenkt seinen Streitwagen auf den unverwundbaren Neptunsohn Cygnus.
|
| (Alabasterminiatur) Ovid, Met. XII, 78-79 |
|
|
|
exhortatus equos currum derexit in hostem |
|
concutiensque suis vibrantia tela lacertis |
| 80 |
'quisquis es, o iuvenis,' dixit 'solamen habeto |
|
mortis, ab Haemonio quod sis iugulatus Achille!' |
|
hactenus Aeacides: vocem gravis hasta secuta est, |
|
sed quamquam certa nullus fuit error in hasta, |
|
nil tamen emissi profecit acumine ferri |
| 85 |
utque hebeti pectus tantummodo contudit ictu. |
|
 |
| Cygnus anerkennt wohl die göttliche Abstammung des Achill. |
| (Achilleus: Cristophe Veyrier, 1683) Ovid, Met. XII, 86 |
|
|
'nate dea, nam te fama praenovimus,' inquit |
|
ille 'quid a nobis vulnus miraris abesse?' |
|
(mirabatur enim.) 'non haec, quam cernis, equinis |
|
fulva iubis cassis neque onus, cava parma, sinistrae |
| 90 |
auxilio mihi sunt: decor est quaesitus ab istis; |
|
Mars quoque ob hoc capere arma solet! removebitur huius |
|
tegminis officium: tamen indestrictus abibo; |
|
 |
| Cygnus prahlt jedoch: Achills Mutter sei nur die Nereide Thetis |
| (röm. Mosaik, 4. Jhdt. p. Chr., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 93 |
|
|
est aliquid non esse satum Nereide, sed qui |
|
 |
| Sein Vater dagegen sei der oberste Meeresgott: Neptun |
| (röm. Mosaik, 4. Jhdt. p. Chr., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 94 |
|
|
Nereaque et natas et totum temperat aequor.' |
|
 |
Ein von Cygnus geschleuderter Speer kann
den von Vulkanus geschmiedeten Schild Achills nicht durchbrechen. |
| (Vulkanus fertigt Achills Waffen: Iulio Romano 1499-1546) Ovid, Met. XII, 95-97 |
|
| 95 |
dixit et haesurum clipei curvamine telum |
|
misit in Aeaciden, quod et aes et proxima rupit |
|
terga novena boum, decimo tamen orbe moratum est. |
|
 |
Doch auch alle Attacken Achills schlagen fehl.
Cygnus bleibt unverwundbar. |
| (Achilleus) Ovid, Met. XII, 98-104 |
|
|
excutit hoc heros rursusque trementia forti |
|
tela manu torsit: rursus sine vulnere corpus |
| 100 |
sincerumque fuit; nec tertia cuspis apertum |
|
et se praebentem valuit destringere Cycnum. |
|
 |
| Achill rast wie ein Stier in der Arena, der auf das rote Tuch losstürmt. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XII, 102-104 |
|
|
haud secus exarsit, quam circo taurus aperto, |
|
cum sua terribili petit inritamina cornu, |
|
poeniceas vestes, elusaque vulnera sentit; |
| 105 |
num tamen exciderit ferrum considerat hastae: |
|
haerebat ligno. 'manus est mea debilis ergo, |
|
quasque' ait 'ante habuit vires, effudit in uno? |
|
nam certe valuit, vel cum Lyrnesia primus |
|
moenia deieci, vel cum Tenedonque suoque |
| 110 |
Eetioneas inplevi sanguine Thebas, |
|
vel cum purpureus populari caede Caicus |
|
fluxit, opusque meae bis sensit Telephus hastae. |
|
hic quoque tot caesis, quorum per litus acervos |
|
 |
| Achill versucht vergeblich Cygnus im Fernkampf zu töten. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XII, 105-121 |
|
|
et feci et video, valuit mea dextra valetque.' |
| 115 |
dixit et, ante actis veluti male crederet, hastam |
|
misit in adversum Lycia de plebe Menoeten |
|
loricamque simul subiectaque pectora rupit. |
|
quo plangente gravem moribundo vertice terram |
|
extrahit illud idem calido de vulnere telum |
| 120 |
atque ait: 'haec manus est, haec, qua modo vicimus, hasta: |
|
utar in hoc isdem; sit in hoc, precor, exitus idem!' |
|
sic fatus Cycnum repetit, nec fraxinus errat |
|
inque umero sonuit non evitata sinistro, |
|
inde velut muro solidaque a caute repulsa est; |
| 125 |
qua tamen ictus erat, signatum sanguine Cycnum |
|
viderat et frustra fuerat gavisus Achilles: |
|
vulnus erat nullum, sanguis fuit ille Menoetae! |
|
 |
| Schließlich springt Achill vom Kampfwagen und greift Cygnus mit gezücktem Schwert an. |
| (Kammindarstellung im Schloss Mellentin (Usedom), Foto: Hans-Jürgen Günther, 2007) Ovid, Met. XII, 128-131 |
|
|
tum vero praeceps curru fremebundus ab alto |
|
desilit et nitido securum comminus hostem |
| 130 |
ense petens parmam gladio galeamque cavari |
|
cernit, at in duro laedi quoque corpore ferrum. |
|
haud tulit ulterius clipeoque adversa reducto |
|
ter quater ora viri, capulo et cava tempora pulsat |
|
cedentique sequens instat turbatque ruitque |
| 135 |
attonitoque negat requiem: pavor occupat illum, |
|
ante oculosque natant tenebrae retroque ferenti |
|
aversos passus medio lapis obstitit arvo; |
|
quem super inpulsum resupino corpore Cycnum |
|
vi multa vertit terraeque adflixit Achilles. |
| 140 |
tum clipeo genibusque premens praecordia duris |
|
vincla trahit galeae, quae presso subdita mento |
|
 |
| Zuletzt erwürgt Achill den Cygnus. |
| (Volutenkrater aus einem etruskischen Grab) Ovid, Met. XII, 142-145 |
|
|
elidunt fauces et respiramen iterque |
|
eripiunt animae. victum spoliare parabat: |
|
arma relicta videt; corpus deus aequoris albam |
|
 |
| Cygnus wird mit Neptuns Hilfe in einen Schwan verwandelt. |
| (Sternbild Schwan) Ovid, Met. XII, 142-145 |
|
| 145 |
contulit in volucrem, cuius modo nomen habebat. |
XII: 146 - 209 Nestor de Caeneo-Caenide narrat
Nestor erzählt über Caeneus-Caenis
Nestor tells the story of Caeneus-Caenis
Néstor cuenta de Ceneo
|
Hic labor, haec requiem multorum pugna dierum |
|
attulit et positis pars utraque substitit armis. |
|
dumque vigil Phrygios servat custodia muros, |
|
et vigil Argolicas servat custodia fossas, |
| 150 |
festa dies aderat, qua Cycni victor Achilles |
|
 |
| Als Dank für den Sieg wird der Athene ein Rind geopfert. Danach erzählen sich die Kämpfer Heldengeschichten. |
| (Gustav Klimt) Ovid, Met. XII, 151 |
|
|
Pallada mactatae placabat sanguine vaccae; |
|
cuius ut inposuit prosecta calentibus aris, |
|
et dis acceptus penetravit in aethera nidor, |
|
sacra tulere suam, pars est data cetera mensis. |
| 155 |
discubuere toris proceres et corpora tosta |
|
carne replent vinoque levant curasque sitimque. |
|
non illos citharae, non illos carmina vocum |
|
longave multifori delectat tibia buxi, |
|
sed noctem sermone trahunt, virtusque loquendi |
| 160 |
materia est: pugnas referunt hostisque suasque, |
|
inque vices adita atque exhausta pericula saepe |
|
commemorare iuvat; quid enim loqueretur Achilles, |
|
aut quid apud magnum potius loquerentur Achillem? |
|
proxima praecipue domito victoria Cycno |
| 165 |
in sermone fuit: visum mirabile cunctis, |
|
quod iuveni corpus nullo penetrabile telo |
|
invictumque a vulnere erat ferrumque terebat. |
|
hoc ipse Aeacides, hoc mirabantur Achivi, |
|
 |
| Nestor bringt den Helden Caeneus ins Gespräch, der zunächst eine Frau war. |
| (Nestor: griechische Vase, 5. Jhdt. a. Chr.) Ovid, Met. XII, 169-175 |
|
|
cum sic Nestor ait: 'vestro fuit unicus aevo |
| 170 |
contemptor ferri nulloque forabilis ictu |
|
Cycnus. at ipse olim patientem vulnera mille |
|
corpore non laeso Perrhaebum Caenea vidi, |
|
Caenea Perrhaebum, qui factis inclitus Othryn |
|
incoluit, quoque id mirum magis esset in illo, |
| 175 |
femina natus erat.' monstri novitate moventur |
|
 |
| Achill und andere fordern Nestor auf, die Geschichte von Caeneus zu erzählen. |
| (Titelbild einer Achilleis-Edition, Stuttgart 1885) Ovid, Met. XII, 176 |
|
|
quisquis adest, narretque rogant: quos inter Achilles: |
|
'dic age! nam cunctis eadem est audire voluntas, |
|
o facunde senex, aevi prudentia nostri, |
|
quis fuerit Caeneus, cur in contraria versus, |
| 180 |
qua tibi militia, cuius certamine pugnae |
|
cognitus, a quo sit victus, si victus ab ullo est.' |
|
tum senior: 'quamvis obstet mihi tarda vetustas, |
|
multaque me fugiant primis spectata sub annis, |
|
plura tamen memini. nec quae magis haereat ulla |
| 185 |
pectore res nostro est inter bellique domique |
|
acta tot, ac si quem potuit spatiosa senectus |
|
spectatorem operum multorum reddere, vixi |
|
 |
| Nestor, der schon das dritte Menschenalter durchlebt, hebt an. |
| (Nestor) Ovid, Met. XII, 188 |
|
|
annos bis centum; nunc tertia vivitur aetas. |
|
'Clara decore fuit proles Elateia Caenis, |
| 190 |
Thessalidum virgo pulcherrima, perque propinquas |
|
perque tuas urbes (tibi enim popularis, Achille), |
|
multorum frustra votis optata procorum. |
|
temptasset Peleus thalamos quoque forsitan illos: |
|
sed iam aut contigerant illi conubia matris |
| 195 |
aut fuerant promissa tuae, nec Caenis in ullos |
|
denupsit thalamos secretaque litora carpens |
|
aequorei vim passa dei est (ita fama ferebat), |
|
 |
| Nestor erzählt: Neptun sieht die schöne Caenis und verführt sie. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1709) Ovid, Met. XII, 198 |
|
|
utque novae Veneris Neptunus gaudia cepit, |
|
"sint tua vota licet" dixit "secura repulsae: |
|
 |
| Danach verspricht Neptun, ihr jeden Wunsch zu erfüllen. |
| ( Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 199-200 |
|
| 200 |
elige, quid voveas!" (eadem hoc quoque fama ferebat) |
|
"magnum" Caenis ait "facit haec iniuria votum, |
|
 |
| Caenis möchte nie mehr als Frau dergleichen erleben.
|
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XII, 201-203 |
|
|
tale pati iam posse nihil; da, femina ne sim: |
|
omnia praestiteris." graviore novissima dixit |
|
verba sono poteratque viri vox illa videri, |
|
 |
Caenis wird mit Neptuns Hilfe ein Mann, jetzt Caeneus,
| der nicht von Waffen verwundet werden kann. |
| (röm. Mosaik, 3. Jhdt. p. Chr., Sousse, Tunesien) Ovid, Met. XII, 205-206 |
|
|
| 205 |
sicut erat; nam iam voto deus aequoris alti |
|
adnuerat dederatque super, nec saucius ullis |
|
vulneribus fieri ferrove occumbere posset. |
|
munere laetus abit studiisque virilibus aevum |
|
exigit Atracides Peneiaque arva pererrat. |
XII: 210 - 244 Nestor: Pugna Lapithum contra Centauros
Nestors Bericht: Kampf der Lapithen gegen die Kentauren
Nestor tells of the battle of Lapiths and Centaurs
El relato de Néstor: la batalla de los Lápitas y Centauros
| 210 |
'Duxerat Hippodamen audaci Ixione natus |
|
nubigenasque feros positis ex ordine mensis |
|
arboribus tecto discumbere iusserat antro. |
|
Haemonii proceres aderant, aderamus et ipsi, |
|
festaque confusa resonabat regia turba. |
|
 |
Nestor erzählt von einer wilden Hochzeitsfeier:
| Hymenaeus erscheint zur Hochzeit des Lapithen Pirithous mit Hippodame. |
| (röm. Skulptur aus Mactaris/Tunesien) Ovid, Met. XII, 215 |
|
|
| 215 |
ecce canunt Hymenaeon, et ignibus atria fumant, |
|
cinctaque adest virgo matrum nuruumque caterva, |
|
praesignis facie; felicem diximus illa |
|
coniuge Pirithoum, quod paene fefellimus omen. |
|
nam tibi, saevorum saevissime Centaurorum, |
| 220 |
Euryte, quam vino pectus, tam virgine visa |
|
 |
| Der betrunkene und lüsterne Kentaur Eurytus will die Braut rauben. |
| (Guido Reni, 1575-1642) Ovid, Met. XII, 222-224 |
|
|
ardet, et ebrietas geminata libidine regnat. |
|
protinus eversae turbant convivia mensae, |
|
 |
| Hippodame wird von Eurytus geraubt. |
| (Majolika, Neapel 18. Jhdt. ) Ovid, Met. XII, 223-224 |
|
|
raptaturque comis per vim nova nupta prehensis. |
|
 |
| Andere Kentauren rauben nun weitere Frauen. |
| (Odilon Redon, 1840-1916) Ovid, Met. XII, 224-225 |
|
|
Eurytus Hippodamen, alii, quam quisque probabant |
|
 |
| Es herrschten Zustände wie in einer im Krieg eroberten Stadt. |
| (Karel Dujardin 1667) Ovid, Met. XII, 225 |
|
| 225 |
aut poterant, rapiunt, captaeque erat urbis imago. |
|
 |
| Das Geschrei der Frauen erfüllt das Haus. |
| (A.-J. le Duc, 1848-1918) Ovid, Met. XII, 224-225 |
|
|
femineo clamore sonat domus: ocius omnes |
|
surgimus, et primus "quae te vecordia," Theseus |
|
 |
| Die Wahnsinnstat des Eurytus |
| (Théodore Géricault, 1781-1824) Ovid, Met. XII, 227-228 |
|
|
"Euryte, pulsat," ait, "qui me vivente lacessas |
|
Pirithoum violesque duos ignarus in uno?" |
| 230 |
[neve ea magnanimus frustra memoraverit ore, |
|
submovet instantes raptamque furentibus aufert.] |
|
ille nihil contra, (neque enim defendere verbis |
|
talia facta potest) sed vindicis ora protervis |
|
insequitur manibus generosaque pectora pulsat. |
| 235 |
forte fuit iuxta signis exstantibus asper |
|
antiquus crater; quem vastum vastior ipse |
|
sustulit Aegides adversaque misit in ora: |
|
sanguinis ille globos pariter cerebrumque merumque |
|
vulnere et ore vomens madida resupinus harena |
|
 |
| Theseus tötet den Räuber der Hippodame. Eine Massenschlacht Lapithen gegen Kentauren entbrennt. |
| (Mythologischer Atlas, 1885) Ovid, Met. XII, 240-535 |
|
| 240 |
calcitrat. ardescunt germani caede bimembres |
|
certatimque omnes uno ore "arma, arma" loquuntur. |
|
 |
| Die trunkenen und dadurch mutigen Kontrahenten rufen nach Waffen. |
| (Kentauren und Lapithen: Michelangelo 1492) Ovid, Met. XII, 241-242 |
|
|
vina dabant animos, et prima pocula pugna |
|
missa volant fragilesque cadi curvique lebetes, |
|
res epulis quondam, tum bello et caedibus aptae. |
XII: 245 - 289 Mors Amyci, Grynei, Cometis
Der Tod von Amycus, Gryneus und Cometes
The deaths of Amycus, Gryneus, Cometes
La muerte de Amico, Grineo y Cometes
| 245 |
'Primus Ophionides Amycus penetralia donis |
|
haut timuit spoliare suis et primus ab aede |
|
lampadibus densum rapuit funale coruscis |
|
elatumque alte, veluti qui candida tauri |
|
rumpere sacrifica molitur colla securi, |
| 250 |
inlisit fronti Lapithae Celadontis et ossa |
|
non cognoscendo confusa relinquit in ore. |
|
exsiluere oculi, disiectisque ossibus oris |
|
acta retro naris medioque est fixa palato. |
|
|
| Ein Tischbein wird zur Waffe. |
| (röm. Mosaik, 4. Jhdt, Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 254 |
|
|
hunc pede convulso mensae Pellaeus acernae |
| 255 |
stravit humi Pelates deiecto in pectora mento |
|
cumque atro mixtos sputantem sanguine dentes |
|
vulnere Tartareas geminato mittit ad umbras. |
|
 |
| Der Kampf wird immer härter.. |
| (Rubens) Ovid, Met. XII, 258-264 |
|
|
'Proximus ut steterat spectans altaria vultu |
|
fumida terribili "cur non" ait "utimur istis?" |
| 260 |
cumque suis Gryneus inmanem sustulit aram |
|
ignibus et medium Lapitharum iecit in agmen |
|
depressitque duos, Brotean et Orion: Orio |
|
mater erat Mycale, quam deduxisse canendo |
|
saepe reluctanti constabat cornua lunae. |
| 265 |
"non impune feres, teli modo copia detur!" |
|
dixerat Exadius telique habet instar, in alta |
|
quae fuerant pinu votivi cornua cervi. |
|
figitur hinc duplici Gryneus in lumina ramo |
|
eruiturque oculos, quorum pars cornibus haeret, |
| 270 |
pars fluit in barbam concretaque sanguine pendet. |
|
 |
| Alles was sich als Waffe eignet wird eingesetzt. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 240-535 |
|
|
'Ecce rapit mediis flagrantem Rhoetus ab aris |
|
pruniceum torrem dextraque a parte Charaxi |
|
tempora perfringit fulvo protecta capillo. |
|
correpti rapida, veluti seges arida, flamma |
| 275 |
arserunt crines, et vulnere sanguis inustus |
|
terribilem stridore sonum dedit, ut dare ferrum |
|
igne rubens plerumque solet, quod forcipe curva |
|
cum faber eduxit, lacubus demittit: at illud |
|
stridet et in trepida submersum sibilat unda. |
| 280 |
saucius hirsutis avidum de crinibus ignem |
|
excutit inque umeros limen tellure revulsum |
|
tollit, onus plaustri, quod ne permittat in hostem, |
|
ipsa facit gravitas: socium quoque saxea moles |
|
oppressit spatio stantem propiore Cometen. |
| 285 |
gaudia nec retinet Rhoetus: "sic, conprecor," inquit |
|
"cetera sit fortis castrorum turba tuorum!" |
|
semicremoque novat repetitum stipite vulnus |
|
terque quaterque gravi iuncturas verticis ictu |
|
rupit, et in liquido sederunt ossa cerebro. |
XII: 290 - 326 Mors Corythi, Aphidae aliorumque
Der Tod von Corythus, Aphidas und anderen
The deaths of Corythus, Aphidas and others
La muerte de Corito, Afidas y otros mas
| |
 |
| Alle kämpfen mit blindem Hass. |
| (Luben Boykov) Ovid, Met. XII, 240-535 |
|
| 290 |
'Victor ad Euagrum Corythumque Dryantaque transit; |
|
e quibus ut prima tectus lanugine malas |
|
procubuit Corythus, "puero quae gloria fuso |
|
parta tibi est?" Euagrus ait, nec dicere Rhoetus |
|
plura sinit rutilasque ferox in aperta loquentis |
| 295 |
condidit ora viri perque os in pectora flammas. |
|
te quoque, saeve Drya, circum caput igne rotato |
|
insequitur, sed non in te quoque constitit idem |
|
exitus: adsiduae successu caedis ovantem, |
|
qua iuncta est umero cervix, sude figis obusta. |
| 300 |
ingemuit duroque sudem vix osse revulsit |
|
Rhoetus et ipse suo madefactus sanguine fugit. |
|
fugit et Orneus Lycabasque et saucius armo |
|
dexteriore Medon et cum Pisenore Thaumas, |
|
quique pedum nuper certamine vicerat omnes |
| 305 |
Mermeros, accepto tum vulnere tardius ibat; |
|
et Pholus et Melaneus et Abas praedator aprorum, |
|
quique suis frustra bellum dissuaserat augur |
|
Asbolus: ille etiam metuenti vulnera Nesso |
|
 |
Der Kentaure Nessus fürchtet sich davor, verwundet zu werden. Er solle jedoch nicht fliehen
| und keine Angst haben, da er für einen tödlichen Pfeil des Hercules vorgesehen sei. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XII, 308-309 |
|
|
|
"ne fuge! ad Herculeos" inquit "servaberis arcus." |
| 310 |
at non Eurynomus Lycidasque et Areos et Imbreus |
|
effugere necem; quos omnes dextra Dryantis |
|
perculit adversos. adversum tu quoque, quamvis |
|
terga fugae dederas, vulnus, Crenaee, tulisti: |
|
nam grave respiciens inter duo lumina ferrum, |
| 315 |
qua naris fronti committitur, accipis, imae. |
|
 |
| Die betrunkenen Pferdemenschen wüten gegen die Lapithen. |
| (Piero di Cosimo, 1462-1521) Ovid, Met. XII, 240-535 |
|
|
'In tanto fremitu cunctis sine fine iacebat |
|
sopitus venis et inexperrectus Aphidas |
|
languentique manu carchesia mixta tenebat, |
|
fusus in Ossaeae villosis pellibus ursae; |
| 320 |
quem procul ut vidit frustra nulla arma moventem, |
|
inserit amento digitos "miscenda" que dixit |
|
"cum Styge vina bibes" Phorbas; nec plura moratus |
|
in iuvenem torsit iaculum, ferrataque collo |
|
fraxinus, ut casu iacuit resupinus, adacta est. |
| 325 |
mors caruit sensu, plenoque e gutture fluxit |
|
inque toros inque ipsa niger carchesia sanguis. |
XII: 327 - 392 Pirithoüs, Theseus et Peleus pugnare incipiunt
Pirithoüs, Theseus und Peleus treten miteinander in den Kampf ein
Pirithoüs, Theseus and Peleus join the fight
Piriteo, Teseo y Peleo se suman a la batalla
| |
 |
| Pirithous tötet Petraeus, der ihn mit einer ausgerissenen Eiche angreift. |
| (attischer Krater, 5. Jhdt a. Chr.) Ovid, Met. XII, 327-330 |
|
|
'Vidi ego Petraeum conantem tollere terra |
|
glandiferam quercum; quam dum conplexibus ambit |
|
et quatit huc illuc labefactaque robora iactat, |
| 330 |
lancea Pirithoi costis inmissa Petraei |
|
pectora cum duro luctantia robore fixit. |
|
Pirithoi virtute Lycum cecidisse ferebant, |
|
Pirithoi virtute Chromin, sed uterque minorem |
|
victori titulum quam Dictys Helopsque dederunt, |
| 335 |
fixus Helops iaculo, quod pervia tempora fecit |
|
et missum a dextra laevam penetravit ad aurem, |
|
Dictys ab ancipiti delapsus acumine montis, |
|
dum fugit instantem trepidans Ixione natum, |
|
decidit in praeceps et pondere corporis ornum |
| 340 |
ingentem fregit suaque induit ilia fractae. |
|
 |
| Auch Felsbrocken werden im Kampf eingesetzt. |
| (Arnold Böcklin, 1827-1901) Ovid, Met. XII, 341 |
|
|
'Ultor adest Aphareus saxumque e monte revulsum |
|
mittere conatur; conantem stipite querno |
|
occupat Aegides cubitique ingentia frangit |
|
ossa nec ulterius dare corpus inutile leto |
| 345 |
aut vacat aut curat tergoque Bienoris alti |
|
insilit, haut solito quemquam portare nisi ipsum, |
|
 |
| Theseus überwältigt Bienor. |
| (Antonio Canova, 1805-1819) Ovid, Met. XII, 347-349 |
|
|
opposuitque genu costis prensamque sinistra |
|
caesariem retinens vultum minitantiaque ora |
|
robore nodoso praeduraque tempora fregit. |
| 350 |
robore Nedymnum iaculatoremque Lycopen |
|
sternit et inmissa protectum pectora barba |
|
Hippason et summis exstantem Riphea silvis |
|
Thereaque, Haemoniis qui prensos montibus ursos |
|
ferre domum vivos indignantesque solebat. |
| 355 |
haut tulit utentem pugnae successibus ultra |
|
 |
| Wie ein Turm in der Brandung steht Theseus. |
| (Antonio Canova, 1805-1819) Ovid, Met. XII, 355-365 |
|
|
Thesea Demoleon: solidoque revellere trunco |
|
annosam pinum magno molimine temptat; |
|
quod quia non potuit, praefractam misit in hostem, |
|
sed procul a telo Theseus veniente recessit |
| 360 |
Pallados admonitu: credi sic ipse volebat. |
|
non tamen arbor iners cecidit; nam Crantoris alti |
|
abscidit iugulo pectusque umerumque sinistrum: |
|
armiger ille tui fuerat genitoris, Achille, |
|
quem Dolopum rector, bello superatus, Amyntor |
| 365 |
Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque. |
|
Hunc procul ut foedo disiectum vulnere Peleus |
|
vidit, "at inferias, iuvenum gratissime Crantor, |
|
accipe" ait validoque in Demoleonta lacerto |
|
fraxineam misit contentis viribus hastam, |
| 370 |
quae laterum cratem praerupit et ossibus haerens |
|
intremuit: trahit ille manu sine cuspide lignum |
|
(id quoque vix sequitur), cuspis pulmone retenta est; |
|
ipse dolor vires animo dabat: aeger in hostem |
|
 |
| Auf beiden Seiten gibt es unzählige Tote und Verwundete. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H,.J. Günther 2007) Ovid, Met. XII, 374-377 |
|
|
erigitur pedibusque virum proculcat equinis. |
| 375 |
excipit ille ictus galea clipeoque sonantes |
|
defensatque umeros praetentaque sustinet arma |
|
perque armos uno duo pectora perforat ictu. |
|
ante tamen leto dederat Phlegraeon et Hylen |
|
 |
| Im Nahkampf tötet Peleus den Kentauren Iphius |
| (Kentaur - Tempelfries in Olympia, H.-J. G. 2004 ) Ovid, Met. XII, 379 |
|
|
eminus, Iphinoum conlato Marte Claninque; |
| 380 |
additur his Dorylas, qui tempora tecta gerebat |
|
pelle lupi saevique vicem praestantia teli |
|
cornua vara boum multo rubefacta cruore. |
|
 |
| Gegenseitig macht man sich Mut. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid, Met. XII, 393-428 |
|
|
'Huic ego (nam viris animus dabat) "aspice," dixi |
|
"quantum concedant nostro tua cornua ferro" |
| 385 |
et iaculum torsi: quod cum vitare nequiret, |
|
opposuit dextram passurae vulnera fronti: |
|
adfixa est cum fronte manus; fit clamor, at illum |
|
haerentem Peleus et acerbo vulnere victum |
|
(stabat enim propior) mediam ferit ense sub alvum. |
| 390 |
prosiluit terraque ferox sua viscera traxit |
|
tractaque calcavit calcataque rupit et illis |
|
crura quoque inpediit et inani concidit alvo. |
XII: 393 - 428 Cyllarus et Hylonome
Cyllarus und Hylonome
Cyllarus and Hylonome
Cilaro y Hilonome
| |
 |
| Auch der junge und schöne Kentaur Cyllarus kämpft für seine Seite. |
| (Franz von Stuck, 1893) Ovid, Met. XII, 393-428 |
|
|
'Nec te pugnantem tua, Cyllare, forma redemit, |
|
si modo naturae formam concedimus illi. |
| 395 |
barba erat incipiens, barbae color aureus, aurea |
|
ex umeris medios coma dependebat in armos. |
|
gratus in ore vigor; cervix umerique manusque |
|
pectoraque artificum laudatis proxima signis, |
|
et quacumque vir est; nec equi mendosa sub illo |
| 400 |
deteriorque viro facies; da colla caputque, |
|
 |
| Cyllarus gliche an Schönheit dem Castor - wäre er denn kein Kentaur. |
| (Dioskuren, 1. Jhdt. p. Chr.) Ovid, Met. XII, 401 |
|
|
Castore dignus erit: sic tergum sessile, sic sunt |
|
pectora celsa toris. totus pice nigrior atra, |
|
candida cauda tamen; color est quoque cruribus albus. |
|
multae illum petiere sua de gente, sed una |
|
 |
| Hylonome, seine Geliebte, ist die schönste aller Halbtierfrauen. |
| (Franz von Stuck, 1893 ) Ovid, Met. XII, 405-415 |
|
| 405 |
abstulit Hylonome, qua nulla decentior inter |
|
semiferos altis habitavit femina silvis; |
|
haec et blanditiis et amando et amare fatendo |
|
Cyllaron una tenet, cultu quoque, quantus in illis |
|
esse potest membris, ut sit coma pectine levis, |
| 410 |
ut modo rore maris, modo se violave rosave |
|
inplicet, interdum candentia lilia gestet, |
|
 |
| Hylonome wäscht sich und badet zweimal täglich. |
| (röm. Mosaik, 4./5. Jhdt., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 412-413 |
|
|
bisque die lapsis Pagasaeae vertice silvae |
|
fontibus ora lavet, bis flumine corpora tinguat, |
|
nec nisi quae deceant electarumque ferarum |
| 415 |
aut umero aut lateri praetendat vellera laevo. |
|
 |
Trotz ihrer Liebe sollten Cyllarus und Hylonome
| nie das glückliche Leben einer Centaurenfamilie führen. |
| (unbek. italienischer Meister, 17. Jhdt.) Ovid, Met. XII, 416-417 |
|
|
|
par amor est illis: errant in montibus una, |
|
 |
| Kampfesentschlossen betreten sie das Haus des Lapithen.
|
| (B. Valejo) Ovid, Met. XII, 417 |
|
|
antra simul subeunt; et tum Lapitheia tecta |
|
 |
| Hylonome greift wie Cyllarus die Lapithen an.
|
| (Francesco Bertos, 1693-1734) Ovid, Met. XII, 418 |
|
|
intrarant pariter, pariter fera bella gerebant: |
|
(auctor in incerto est) iaculum de parte sinistra |
| 420 |
venit et inferius quam collo pectora subsunt, |
|
Cyllare, te fixit; parvo cor vulnere laesum |
|
corpore cum toto post tela educta refrixit. |
|
protinus Hylonome morientes excipit artus |
|
inpositaque manu vulnus fovet oraque ad ora |
| 425 |
admovet atque animae fugienti obsistere temptat; |
|
ut videt exstinctum, dictis, quae clamor ad aures |
|
arcuit ire meas, telo, quod inhaeserat illi, |
|
 |
| Cyllarus und Hylonome finden miteinander den Tod. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 428 |
|
|
incubuit moriensque suum conplexa maritum est. |
XII: 429 - 535 Metamorphosis Caenei
Die Verwandlung des Caeneus
The transformation of Caeneus
La transformación de Ceneo
|
'Ante oculos stat et ille meos, qui sena leonum |
| 430 |
vinxerat inter se conexis vellera nodis, |
|
Phaeocomes, hominemque simul protectus equumque; |
|
caudice qui misso, quem vix iuga bina moverent, |
|
Tectaphon Oleniden a summo vertice fregit; |
|
[fracta volubilitas capitis latissima, perque os |
| 435 |
perque cavas nares oculosque auresque cerebrum |
|
molle fluit, veluti concretum vimine querno |
|
lac solet utve liquor rari sub pondere cribri |
|
manat et exprimitur per densa foramina spissus.] |
|
ast ego, dum parat hic armis nudare iacentem, |
| 440 |
(scit tuus hoc genitor) gladium spoliantis in ima |
|
ilia demisi. Cthonius quoque Teleboasque |
|
ense iacent nostro: ramum prior ille bifurcum |
|
gesserat, hic iaculum; iaculo mihi vulnera fecit: |
|
signa vides! adparet adhuc vetus inde cicatrix. |
| 445 |
tunc ego debueram capienda ad Pergama mitti; |
|
tum poteram magni, si non superare, morari |
|
Hectoris arma meis! illo sed tempore nullus, |
|
 |
| Nestor schwelgt in alten Kampfeserinnerungen. |
| (Animation: Kleophrades, ca 460 a.Chr.n.) Ovid, Met. XII, 258-264 |
|
|
aut puer, Hector erat, nunc me mea deficit aetas. |
|
quid tibi victorem gemini Periphanta Pyraethi, |
| 450 |
Ampyca quid referam, qui quadrupedantis Echecli |
|
fixit in adverso cornum sine cuspide vultu? |
|
vecte Pelethronium Macareus in pectus adacto |
|
stravit Erigdupum; memini et venabula condi |
|
inguine Nesseis manibus coniecta Cymeli. |
| 455 |
nec tu credideris tantum cecinisse futura |
|
Ampyciden Mopsum: Mopso iaculante biformis |
|
occubuit frustraque loqui temptavit Hodites |
|
ad mentum lingua mentoque ad guttura fixo. |
|
 |
| Schrecklich wütet auch Caeneus, das ehemalige Mädchen, unter den Kentauren. |
| ( Johann Ulrich Krauss, Edition 1690, Ovidausgabe) Ovid, Met. XII, 459-526 |
|
|
'Quinque neci Caeneus dederat Styphelumque Bromumque |
| 460 |
Antimachumque Elymumque securiferumque Pyracmon: |
|
vulnera non memini, numerum nomenque notavi. |
|
provolat Emathii spoliis armatus Halesi, |
|
 |
| Latreus, der größte Kentaur, ermuntert seine Mitkämpfer zum Angriff auf Caeneus. |
| (John Flaxman) Ovid, Met. XII, 463 |
|
|
quem dederat leto, membris et corpore Latreus |
|
maximus: huic aetas inter iuvenemque senemque, |
| 465 |
vis iuvenalis erat, variabant tempora cani. |
|
qui clipeo galeaque Macedoniaque sarisa |
|
conspicuus faciemque obversus in agmen utrumque |
|
armaque concussit certumque equitavit in orbem |
|
verbaque tot fudit vacuas animosus in auras: |
| 470 |
"et te, Caeni, feram? nam tu mihi femina semper, |
|
tu mihi Caenis eris. nec te natalis origo |
|
commonuit, mentemque subit, quo praemia facto |
|
quaque viri falsam speciem mercede pararis? |
|
quid sis nata, vide, vel quid sis passa, columque, |
| 475 |
i, cape cum calathis et stamina pollice torque; |
|
bella relinque viris." iactanti talia Caeneus |
|
extentum cursu missa latus eruit hasta, |
|
qua vir equo commissus erat. furit ille dolore |
|
nudaque Phyllei iuvenis ferit ora sarisa: |
| 480 |
non secus haec resilit, quam tecti a culmine grando, |
|
aut siquis parvo feriat cava tympana saxo. |
|
comminus adgreditur laterique recondere duro |
|
luctatur gladium: gladio loca pervia non sunt. |
|
"haut tamen effugies! medio iugulaberis ense, |
| 485 |
quandoquidem mucro est hebes" inquit et in latus ensem |
|
obliquat longaque amplectitur ilia dextra. |
|
plaga facit gemitus ut corpore marmoris icto, |
|
fractaque dissiluit percusso lammina callo. |
|
ut satis inlaesos miranti praebuit artus, |
| 490 |
"nunc age" ait Caeneus "nostro tua corpora ferro |
|
temptemus!" capuloque tenus demisit in armos |
|
ensem fatiferum caecamque in viscera movit |
|
versavitque manum vulnusque in vulnere fecit. |
|
 |
| Alle Kentauren stürzen sich jetzt auf den bisher unverwundbaren Caeneus. |
| (attische Schale) Ovid, Met. XII, 494-526 |
|
|
ecce ruunt vasto rabidi clamore bimembres |
| 495 |
telaque in hunc omnes unum mittuntque feruntque. |
|
tela retusa cadunt: manet inperfossus ab omni |
|
inque cruentatus Caeneus Elateius ictu. |
|
fecerat attonitos nova res. "heu dedecus ingens!" |
|
Monychus exclamat. "populus superamur ab uno |
| 500 |
vixque viro; quamquam ille vir est, nos segnibus actis, |
|
quod fuit ille, sumus. quid membra inmania prosunt? |
|
quid geminae vires et quod fortissima rerum |
|
in nobis natura duplex animalia iunxit? |
|
|
Wegen ihrer Erfolglosigkeit im Kampf zweifeln die Kentauren an ihrer göttlichen Abstammung.
Einst hatte Ixion bei einer
Einladung an die Göttertafel der Iuno nachgestellt. Iupiter täuschte ihn, indem er eine Wolke mit Iunos Aussehen bildete.
| Mit dieser zeugte Ixion die Kentauren. (Neben der echten Iuno steht der Pfau.) Wegen seiner Untat kam er in den Tartarus.
|
| (Die Täuschung des Ixion: Peter Paul Rubens, 1615 - Louvre) Ovid, Met. XII, 506 |
| |
|
|
nec nos matre dea, nec nos Ixione natos |
| 505 |
esse reor, qui tantus erat, Iunonis ut altae |
|
|
| Die Kentauren schämen sich, Caeneaus nicht besiegen zu können.. |
| Ovid, Met. XII, 506 |
|
|
spem caperet: nos semimari superamur ab hoste! |
|
|
| Die Kentauren greifen Caeneus mit Felsbrocken an und Baumstämmen an. Ganze Bergwälder räumen sie ab. |
| (röm. Mosaik, 4. Jhdt, Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XII, 507-513 |
|
|
saxa trabesque super totosque involvite montes |
|
vivacemque animam missis elidite silvis! |
|
massa premat fauces, et erit pro vulnere pondus." |
| 510 |
dixit et insanis deiectam viribus austri |
|
forte trabem nactus validum coniecit in hostem |
|
exemplumque fuit, parvoque in tempore nudus |
|
arboris Othrys erat, nec habebat Pelion umbras. |
|
obrutus inmani cumulo sub pondere Caeneus |
| 515 |
aestuat arboreo congestaque robora duris |
|
fert umeris, sed enim postquam super ora caputque |
|
crevit onus neque habet, quas ducat, spiritus auras, |
|
deficit interdum, modo se super aera frustra |
|
 |
| Schließlich wird Caeneus von Baumstämmen begraben. |
| (Luca Giordano, 1632-1705) Ovid, Met. XII, 510-526 |
|
|
tollere conatur iactasque evolvere silvas |
| 520 |
interdumque movet, veluti, quam cernimus, ecce, |
|
ardua si terrae quatiatur motibus Ide. |
|
exitus in dubio est: alii sub inania corpus |
|
Tartara detrusum silvarum mole ferebant; |
|
abnuit Ampycides medioque ex aggere fulvis |
| 525 |
vidit avem pennis liquidas exire sub auras, |
|
quae mihi tum primum, tunc est conspecta supremum. |
|
hanc ubi lustrantem leni sua castra volatu |
|
Mopsus et ingenti circum clangore sonantem |
|
adspexit pariterque animis oculisque secutus |
| 530 |
"o salve," dixit "Lapithaeae gloria gentis, |
|
maxime vir quondam, sed nunc avis unica, Caencu!" |
|
credita res auctore suo est: dolor addidit iram, |
|
oppressumque aegre tulimus tot ab hostibus unum; |
|
nec prius abstitimus ferro exercere dolorem, |
| 535 |
quam data pars leto, partem fuga noxque removit.' |
XII: 536 - 579 Nestor de morte Periclymeni narrat
Nestors Erzählung vom Tod des Periclymus
Nestor tells of the death of Periclymenus
El relato de Néstor sobre la muerte de Periclímeno
|
Haec inter Lapithas et semihomines Centauros |
|
proelia Tlepolemus Pylio referente dolorem |
|
praeteriti Alcidae tacito non pertulit ore |
|
atque ait: 'Herculeae mirum est oblivia laudis |
| 540 |
acta tibi, senior; certe mihi saepe referre |
|
nubigenas domitos a se pater esse solebat.' |
|
tristis ad haec Pylius: 'quid me meminisse malorum |
|
cogis et obductos annis rescindere luctus |
|
inque tuum genitorem odium offensasque fateri? |
| 545 |
ille quidem maiora fide, di! gessit et orbem |
|
inplevit meritis, quod mallem posse negare; |
|
sed neque Deiphobum nec Pulydamanta nec ipsum |
|
Hectora laudamus: quis enim laudaverit hostem? |
|
ille tuus genitor Messenia moenia quondam |
| 550 |
stravit et inmeritas urbes Elinque Pylonque |
|
diruit inque meos ferrum flammamque penatis |
|
inpulit, utque alios taceam, quos ille peremit, |
|
bis sex Nelidae fuimus, conspecta iuventus, |
|
bis sex Herculeis ceciderunt me minus uno |
| 555 |
viribus; atque alios vinci potuisse ferendum est: |
|
mira Periclymeni mors est, cui posse figuras |
|
sumere, quas vellet, rursusque reponere sumptas |
|
Neptunus dederat, Nelei sanguinis auctor. |
|
hic ubi nequiquam est formas variatus in omnes, |
| 560 |
vertitur in faciem volucris, quae fulmina curvis |
|
ferre solet pedibus divum gratissima regi; |
|
viribus usus avis pennis rostroque redunco |
|
hamatisque viri laniaverat unguibus ora. |
|
 |
Nestor erzählt zum Schluss von seinem Bruder Periclymenus, der, in einen Adler verwandelt,
|
von Hercules, dem Pflegesohn Amphitryons aus Tiryns, abgeschossen wurde.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 559-572 |
|
|
|
tendit in hanc nimium certos Tirynthius arcus |
| 565 |
atque inter nubes sublimia membra ferentem |
|
pendentemque ferit, lateri qua iungitur ala; |
|
nec grave vulnus erat, sed rupti vulnere nervi |
|
deficiunt motumque negant viresque volandi. |
|
decidit in terram, non concipientibus auras |
| 570 |
infirmis pennis, et qua levis haeserat alae |
|
corporis adflicti pressa est gravitate sagitta |
|
perque latus summum iugulo est exacta sinistro. |
|
nunc videor debere tui praeconia rebus |
|
Herculis, o Rhodiae ductor pulcherrime classis? |
| 575 |
nec tamen ulterius, quam fortia facta silendo |
|
ulciscor fratres: solida est mihi gratia tecum.' |
|
Haec postquam dulci Neleius edidit ore, |
|
a sermone senis repetito munere Bacchi |
|
surrexere toris: nox est data cetera somno. |
XII: 580 - 628 Mors Achillis
Der Tod des Achilles
The death of Achilles
La muerte de Aquiles
| |
 |
| Neptun will durch den Tod Achills den seines Sohnes Cygnus sühnen.
|
| (Benvenuto Cellini, 1500-1571) Ovid, Met. XII, 580-596 |
|
| 580 |
At deus, aequoreas qui cuspide temperat undas, |
|
in volucrem corpus nati Phaethontida versum |
|
 |
| Neptun hasst Achill und plant seine Vernichtung.
|
| (Achill: Bildausschnitt aus schwarzfiguriger Vase) Ovid, Met. XII, 582 |
|
|
mente dolet patria saevumque perosus Achillem |
|
exercet memores plus quam civiliter iras. |
|
iamque fere tracto duo per quinquennia bello |
|
 |
| Neptun bittet Apollo gegen Achill vorzugehen.
|
| (Apollo vom Zeustempel in Olympia, Bild: H.-J. Günther) Ovid, Met. XII, 585 |
|
| 585 |
talibus intonsum conpellat Sminthea dictis: |
|
'o mihi de fratris longe gratissime natis, |
|
inrita qui mecum posuisti moenia Troiae, |
|
ecquid, ubi has iamiam casuras adspicis arces, |
|
ingemis? aut ecquid tot defendentia muros |
|
 |
| Achill habe schließlich auch Hector getötet.
|
| (Jaques Louis David 1748-1825) Ovid, Met. XII, 590-591 |
|
| 590 |
milia caesa doles? ecquid, ne persequar omnes, |
|
Hectoris umbra subit circum sua Pergama tracti? |
|
cum tamen ille ferox belloque cruentior ipso |
|
vivit adhuc, operis nostri populator, Achilles. |
|
det mihi se: faxo, triplici quid cuspide possim, |
| 595 |
sentiat; at quoniam concurrere comminus hosti |
|
 |
| Apollo verspricht seinem Onkel Neptun, ihm bei dessen Plan zu helfen.
|
| (Apollo von Belvedere, 100 p.Chr.n. ) Ovid, Met. XII, 596-606 |
|
|
non datur, occulta necopinum perde sagitta!' |
|
adnuit atque animo pariter patruique suoque |
|
 |
|
Apoll hüllt sich in einen Nebel und bringt sich ins Kampfgeschehen ein. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007)
Ovid, Met. XII, 598-599 |
|
|
Delius indulgens nebula velatus in agmen |
|
pervenit Iliacum mediaque in caede virorum |
|
 |
| Apollo fordert Paris auf, seinen Pfeile nicht nur auf unbekannte Griechen zu lenken.
|
| (Paris, sog. Portland-Diskus, 1. Jhdt p. Chr.) Ovid, Met. XII, 600-602 |
|
| 600 |
rara per ignotos spargentem cernit Achivos |
|
tela Parin fassusque deum, 'quid spicula perdis |
|
sanguine plebis?' ait. 'siqua est tibi cura tuorum, |
|
 |
| Paris solle auf Achill, den Spross des Aeacus, zielen.
|
| (T. Riolo) Ovid, Met. XII, 603 |
|
|
vertere in Aeaciden caesosque ulciscere fratres!' |
|
dixit et ostendens sternentem Troica ferro |
|
 |
Achill ist nur an der Ferse verwundbar, weil seine
| Mutter Thetis ihn beim Eintauchen in den Styx dort festhalten musste.
|
| (Thetis und Achill, Schloss Ludwigsburg; Foto: Hans-Jürgen Günther 2005) Ovid, Met. XII, 605 |
|
|
| 605 |
corpora Peliden, arcus obvertit in illum |
|
 |
| Mit Apollos Hilfe richtet Paris den todbringenden Pfeil auf Achill.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 605-606 |
|
|
certaque letifera derexit spicula dextra. |
|
quod Priamus gaudere senex post Hectora posset, |
|
hoc fuit; ille igitur tantorum victor, Achille, |
|
victus es a timido Graiae raptore maritae! |
| 610 |
at si femineo fuerat tibi Marte cadendum, |
|
 |
Achill hatte einst die Amazone Penthesilea getötet.
| Von ihr getötet worden zu sein wäre ehrenvoller gewesen, als durch den feigen Paris.
|
| ( Hans von Stuck, 1904) Ovid, Met. XII, 611 |
|
|
|
Thermodontiaca malles cecidisse bipenni. |
|
Iam timor ille Phrygum, decus et tutela Pelasgi |
|
nominis, Aeacides, caput insuperabile bello, |
|
arserat: armarat deus idem idemque cremarat; |
| 615 |
iam cinis est, et de tam magno restat Achille |
|
nescio quid parvum, quod non bene conpleat urnam, |
|
at vivit totum quae gloria conpleat orbem. |
|
haec illi mensura viro respondet, et hac est |
|
par sibi Pelides nec inania Tartara sentit. |
| 620 |
ipse etiam, ut, cuius fuerit, cognoscere posses, |
|
 |
| Nach Achills Tod entbrennt ein Streit um seine von Vulcanus geschmiedeten Waffen.
|
| (Achills Waffen: Felice Giani 1758-1823, Palazzo Milzetti, Faenza) Ovid, Met. XII, 621 |
|
|
bella movet clipeus, deque armis arma feruntur. |
|
non ea Tydides, non audet Oileos Aiax, |
|
non minor Atrides, non bello maior et aevo |
| |
 |
| Ajax und Odysseus erheben Anspruch auf den wertvollen Nachlass des Achill.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XII, 624-628 |
|
|
poscere, non alii: solis Telamone creatis |
| 625 |
Laertaque fuit tantae fiducia laudis. |
|
a se Tantalides onus invidiamque removit |
|
Argolicosque duces mediis considere castris |
|
iussit et arbitrium litis traiecit in omnes. |
|
 |
| Illustration zum 12. Buch von Ovids Metamorphosen |
| Georges Sandys, 1632 |
|
|
 |
Antwerpener Ovidedition von 1591
| |
|
|