Sibylle nimmt eine Handvoll Sand.
Sie möchte so viele Jahre alt werden, wie sie Körner in der Hand habe.
| (Giovanni D. Cerrini, 1609-1691) Ovid, Met. XIV, 135-136 |
| |
|
ostendens cumulum, quot haberet corpora pulvis, |
|
tot mihi natales contingere vana rogavi; |
|
excidit, ut peterem iuvenes quoque protinus annos. |
| 140 |
hos tamen ille mihi dabat aeternamque iuventam, |
|
si Venerem paterer: contempto munere Phoebi |
|
 |
Um den Preis ewiger Jugend möchte Apoll Sibylle verführen. Sie lehnt ab und wird so uralt.
| (Michelangelo) Ovid, Met. XIV, 141-153 |
| |
|
innuba permaneo; sed iam felicior aetas |
|
terga dedit, tremuloque gradu venit aegra senectus, |
|
quae patienda diu est. nam iam mihi saecula septem |
| 145 |
acta, tamen superest, numeros ut pulveris aequem, |
|
ter centum messes, ter centum musta videre. |
|
tempus erit, cum de tanto me corpore parvam |
|
longa dies faciet, consumptaque membra senecta |
|
ad minimum redigentur onus: nec amata videbor |
|
 |
Auch Phoebus Apollo, meint sie, wird sie nicht mehr erkennen.
| (Fresko vom Haus des Augustus, Palatin) Ovid, Met. XIV, 150-151 |
| |
| 150 |
nec placuisse deo, Phoebus quoque forsitan ipse |
|
vel non cognoscet, vel dilexisse negabit: |
|
usque adeo mutata ferar nullique videnda, |
|
 |
Einzig ihre Stimme bleibt ihr erhalten
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 153 |
| |
|
voce tamen noscar; vocem mihi fata relinquent.' |
XIV: 154 - 222 Maracaeus et Achaemenídes
Maracaeus und Achaemenídes
Macareus meets Achaemenídes again
Maraqueo y Aqueménides
|
Talia convexum per iter memorante Sibylla |
| 155 |
sedibus Euboicam Stygiis emergit in urbem |
|
Troius Aeneas sacrisque ex more litatis |
|
litora adit nondum nutricis habentia nomen. |
|
hic quoque substiterat post taedia longa laborum |
|
Neritius Macareus, comes experientis Ulixis. |
| 160 |
desertum quondam mediis qui rupibus Aetnae |
|
noscit Achaemeniden inprovisoque repertum |
|
vivere miratus, 'qui te casusve deusve |
|
servat, Achaemenide? cur' inquit 'barbara Graium |
|
prora vehit? petitur vestra quae terra carina?' |
| 165 |
talia quaerenti, iam non hirsutus amictu, |
|
iam suus et spinis conserto tegmine nullis, |
|
 |
Achaemenídes, ein ehemaliger Gefährte des Odysseus, war nach der Blendung des Polyphem auf dessen Insel
zurückgelassen worden. Ihn hatte Aeneas gerettet. Am Strand von Caieta nimmt man Macareus auf, einen anderen
Gefährten des Odysseus. Diesem erzählt Achaemenídes von seinen Abenteuern beim Kyklopen.
| (Jacob Jordaens, 1593-1678) Ovid, Met. XIV, 167-222 |
| |
|
fatur Achaemenídes: 'iterum Polyphemon et illos |
|
adspiciam fluidos humano sanguine rictus, |
|
hac mihi si potior domus est Ithaceque carina, |
| 170 |
si minus Aenean veneror genitore, nec umquam |
|
esse satis potero, praestem licet omnia, gratus. |
|
quod loquor et spiro caelumque et sidera solis |
|
respicio, possimne ingratus et inmemor esse? |
|
ille dedit, quod non anima haec Cyclopis in ora |
| 175 |
venit, et ut iam nunc lumen vitale relinquam, |
|
aut tumulo aut certe non illa condar in alvo. |
|
quid mihi tunc animi (nisi si timor abstulit omnem |
|
sensum animumque) fuit, cum vos petere alta relictus |
|
aequora conspexi? volui inclamare, sed hosti |
| 180 |
prodere me timui: vestrae quoque clamor Ulixis |
|
paene rati nocuit. vidi, cum monte revulsum |
|
 |
Bei der Abfahrt des Odysseus hatte Polyphem ihm einen riesigen Felsbrocken nachgeworfen.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 182-186 |
| |
|
inmanem scopulum medias permisit in undas; |
|
 |
Mit gigantischer Kraft schleudert Polyphem einen zweiten Brocken.
| (Jean-Léon Gérôme, 1824-1904) Ovid, Met. XIV, 183 |
| |
|
vidi iterum veluti tormenti viribus acta |
|
vasta Giganteo iaculantem saxa lacerto |
|
 |
Der Wasserschwall droht das Schiff an Polyphems Insel zurückzuschleudern.
| (V. Schützenberger) Ovid, Met. XIV, 185-186 |
| |
| 185 |
et, ne deprimeret fluctus ventusve carinam, |
|
pertimui, iam me non esse oblitus in illa. |
|
ut vero fuga vos a certa morte reduxit, |
|
 |
Letztlich entkommen die Griechen. Stöhnend vor Wut umkreist Polyphem den Ätna.
| (Filmszene aus: Sindbad 7. Reise) Ovid, Met. XIV, 185-186 |
| |
|
ille quidem totam gemebundus obambulat Aetnam |
|
 |
Polyphem, seines Auges beraubt, stolpert über die Insel.
| (R. Regius, Edition 1509, Holzschnitt von 1497) Ovid, Met. XIV, 189 |
| |
|
praetemptatque manu silvas et luminis orbus |
| 190 |
rupibus incursat foedataque bracchia tabo |
|
 |
Polyphem veflucht das Volk der Griechen.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XIV, 191 |
| |
|
in mare protendens gentem exsecratur Achivam |
|
atque ait: "o si quis referat mihi casus Ulixem, |
|
aut aliquem e sociis, in quem mea saeviat ira, |
|
 |
Polyphem würde am liebsten Odysseus' Eingeweide fressen.
| (Polyphem, 2. Jhdt. p. Chr.) Ovid, Met. XIV, 192-197 |
| |
|
viscera cuius edam, cuius viventia dextra |
| 195 |
membra mea laniem, cuius mihi sanguis inundet |
|
guttur, et elisi trepident sub dentibus artus: |
|
quam nullum aut leve sit damnum mihi lucis ademptae!" |
|
haec et plura ferox, me luridus occupat horror |
|
spectantem vultus etiamnum caede madentes |
|
 |
Die grausamen Hände des Polyphem packen einen Gefährten.
| (Sarah Kostmann) Ovid, Met. XIV, 200-201 |
| |
| 200 |
crudelesque manus et inanem luminis orbem |
|
membraque et humano concretam sanguine barbam. |
|
mors erat ante oculos, minimum tamen illa malorum, |
|
et iam prensurum, iam nunc mea viscera rebar |
|
in sua mersurum, mentique haerebat imago |
| 205 |
temporis illius, quo vidi bina meorum |
|
ter quater adfligi sociorum corpora terrae, |
|
 |
Achaemenídes beschreibt, wie Polyphem die Gefährten erschlug und sie wie ein Löwe verschlang.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XIV, 204-213 |
| |
|
cum super ipse iacens hirsuti more leonis |
|
visceraque et carnes cumque albis ossa medullis |
|
semianimesque artus avidam condebat in alvum; |
| 210 |
me tremor invasit: stabam sine sanguine maestus, |
|
mandentemque videns eiectantemque cruentas |
|
ore dapes et frusta mero glomerata vomentem: |
|
talia fingebam misero mihi fata parari |
|
perque dies multos latitans omnemque tremiscens |
| 215 |
ad strepitum mortemque timens cupidusque moriri |
|
glande famem pellens et mixta frondibus herba |
|
solus inops exspes leto poenaeque relictus |
|
hanc procul adspexi longo post tempore navem |
|
oravique fugam gestu ad litusque cucurri, |
|
 |
Schließlich rettete Aeneas den Achaemenídes von der Kyklopeninsel.
| (Polyphemkopf, Rekonstruktion) Ovid, Met. XIV, 220 |
| |
| 220 |
et movi: Graiumque ratis Troiana recepit! |
|
tu quoque pande tuos, comitum gratissime, casus |
|
et ducis et turbae, quae tecum est credita ponto.' |
XIV: 223 - 319 Macareus: Ulixes et Circe
Macareus: Odysseus und Circe
Macareus: Ulysses and Circe
Macareus: Ulises y Circe
| |
 |
Jetzt berichtet Macareus dem Achaimenides seine Abenteuer:
Wie durch die Neugier der Seeleute der Windsack des Äolus geöffnet wurde.
| (Äolus bändigt die Winde) Ovid, Met. XIV, 223-232 |
| |
|
Aeolon ille refert Tusco regnare profundo, |
|
Aeolon Hippotaden, cohibentem carcere ventos; |
| 225 |
quos bovis inclusos tergo, memorabile munus, |
|
Dulichium sumpsisse ducem flatuque secundo |
|
lucibus isse novem et terram aspexisse petitam; |
|
proxima post nonam cum sese aurora moveret, |
|
invidia socios praedaeque cupidine victos |
|
 |
Sie fanden nicht das erhoffte Gold sondern eine Strafe des Windgottes:
Der treibt sie über das Meer zu Äolus zurück.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 223-232 |
| |
| 230 |
esse; ratos aurum, dempsisse ligamina ventis; |
|
cum quibus isse retro, per quas modo venerat undas, |
|
Aeoliique ratem portus repetisse tyranni. |
|
 |
Als nächstes kam Odysseus zu den menschenfressenden Lästrygonen.
| (Fresko in einem Haus am Esquilin) Ovid, Met. XIV, 233-242 |
| |
|
'inde Lami veterem Laestrygonis' inquit 'in urbem |
|
venimus: Antiphates terra regnabat in illa. |
| 235 |
missus ad hunc ego sum, numero comitante duorum, |
|
vixque fuga quaesita salus comitique mihique, |
|
tertius e nobis Laestrygonis inpia tinxit |
|
ora cruore suo. fugientibus instat et agmen |
|
concitat Antiphates; coeunt et saxa trabesque |
| 240 |
coniciunt merguntque viros merguntque carinas. |
|
 |
Nur mit einem Schiff entkam Odysseus den menschenfressenden Räubern.
| (Jean-Auguste-Dominique Ingres, 1850) Ovid, Met. XIV, 241-242 |
| |
|
una tamen, quae nos ipsumque vehebat Ulixem, |
|
effugit. amissa sociorum parte dolentes |
|
multaque conquesti terris adlabimur illis, |
|
quas procul hinc cernis (procul est, mihi crede, videnda |
| 245 |
insula visa mihi!) tuque o iustissime Troum, |
|
nate dea, (neque enim finito Marte vocandus |
|
 |
Danach gelangen sie zur Insel der Circe. Die hätte man meiden sollen.
| (Circe: Luigi Galligani) Ovid, Met. XIV, 247-253 |
|
|
|
hostis es, Aenea) moneo, fuge litora Circes! |
|
nos quoque Circaeo religata in litore pinu, |
|
Antiphatae memores inmansuetique Cyclopis, |
| 250 |
ire negabamus; sed tecta ignota subire |
|
sorte sumus lecti: sors me fidumque Politen |
|
Eurylochumque simul nimiique Elpenora vini |
|
bisque novem socios Circaea ad moenia misit. |
|
quae simul attigimus stetimusque in limine tecti, |
|
 |
Als Macareuas und die anderen Gefährten des Odysseus sich dem Haus der Circe nähern, sehen sie viele zahme Raubtiere.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 254-256 |
|
|
| 255 |
mille lupi mixtaeque lupis ursaeque leaeque |
|
occursu fecere metum, sed nulla timenda |
|
nullaque erat nostro factura in corpore vulnus; |
|
quin etiam blandas movere per aera caudas |
|
nostraque adulantes comitant vestigia, donec |
| 260 |
excipiunt famulae perque atria marmore tecta |
|
 |
Circe erwartet auf einem Sessel sitzend die Ankömmlinge.
| (John Wiliam Waterhouse) Ovid, Met. XIV, 261-263 |
|
|
|
ad dominam ducunt: pulchro sedet illa recessu |
|
sollemni solio pallamque induta nitentem |
|
insuper aurato circumvelatur amictu. |
|
Nereides nymphaeque simul, quae vellera motis |
| 265 |
nulla trahunt digitis nec fila sequentia ducunt: |
|
gramina disponunt sparsosque sine ordine flores |
|
secernunt calathis variasque coloribus herbas; |
|
ipsa, quod hae faciunt, opus exigit, ipsa, quis usus |
|
quove sit in folio, quae sit concordia mixtis, |
| 270 |
novit et advertens pensas examinat herbas. |
|
haec ubi nos vidit, dicta acceptaque salute |
|
diffudit vultus et reddidit omina votis. |
|
nec mora, misceri tosti iubet hordea grani |
|
mellaque vimque meri cum lacte coagula passo, |
| 275 |
quique sub hac lateant furtim dulcedine, sucos |
|
 |
Macareuas erzählt weiter: Die Zauberin reicht ihnen einen süßen, mit Zauberkräutern vermischten Trank
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XIV, 276 |
|
|
|
adicit. accipimus sacra data pocula dextra. |
|
quae simul arenti sitientes hausimus ore, |
|
 |
Danach berührt die Zauberin Circe die Begleiter des Odysseus mit der Rute.
| (Titelblatt G. Sandys, 1632) Ovid, Met. XIV, 278 |
|
|
|
et tetigit summos virga dea dira capillos, |
|
(et pudet et referam) saetis horrescere coepi, |
| 280 |
nec iam posse loqui, pro verbis edere raucum |
|
murmur et in terram toto procumbere vultu, |
|
 |
Die Gefährten des Odysseus werden in Schweine verwandelt.
| (Foto: Frank Horvat) Ovid, Met. XIV, 282 |
|
|
|
osque meum sensi pando occallescere rostro, |
|
colla tumere toris, et qua modo pocula parte |
|
sumpta mihi fuerant, illa vestigia feci |
|
 |
Bis auf einen - ihn, Macareus - werden alle zu Borstentieren.
| (Circe und die Schweine: Mossa) Ovid, Met. XIV, 285-287 |
|
|
| 285 |
cumque eadem passis (tantum medicamina possunt!) |
|
 |
Circe treibt die Schweine in den Stall.
| (Circe: Carmen Gukelberger, 2009) Ovid, Met. XIV, 286 |
|
|
|
claudor hara, solumque suis caruisse figura |
|
vidimus Eurylochum: solus data pocula fugit; |
|
quae nisi vitasset, pecoris pars una manerem |
|
nunc quoque saetigeri, nec tantae cladis ab illo |
| 290 |
certior ad Circen ultor venisset Ulixes. |
|
 |
Mercur bringt Odysseus als als Gegenmittel die weiße Blume "Moly".
| (Merkur und Odysseus, Circe: Alessandro Allori 1580) Ovid, Met. XIV, 291 |
|
|
|
pacifer huic dederat florem Cyllenius album: |
|
moly vocant superi, nigra radice tenetur; |
|
tutus eo monitisque simul caelestibus intrat |
|
ille domum Circes et ad insidiosa vocatus |
| 295 |
pocula conantem virga mulcere capillos |
|
 |
Als Circe auch Odysseus verwandeln willt, bedroht er sie mit gezücktem Schwert.
| (Gobelin, 17. Jhdt., Brüssel) Ovid, Met. XIV, 296 |
|
|
|
reppulit et stricto pavidam deterruit ense. |
|
 |
Circe und Odysseus schließen einen Vertrag: Er besteigt mit ihr das Brautbett.
| (Henri Deparade, 2000) Ovid, Met. XIV, 300-307 |
|
|
|
inde fides dextraeque datae thalamoque receptus |
|
 |
Dafür verwandelt Circe die Schweine in Menschen zurück. Mit der gewendeten Rute werden sie nun am Kopf berührt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 300-307 |
|
|
|
coniugii dotem sociorum corpora poscit. |
|
spargimur ignotae sucis melioribus herbae |
| 300 |
percutimurque caput conversae verbere virgae, |
|
verbaque dicuntur dictis contraria verbis. |
|
quo magis illa canit, magis hoc tellure levati |
|
erigimur, saetaeque cadunt, bifidosque relinquit |
|
rima pedes, redeunt umeri et subiecta lacertis |
| 305 |
bracchia sunt: flentem flentes amplectimur ipsi |
|
haeremusque ducis collo nec verba locuti |
|
ulla priora sumus quam nos testantia gratos. |
|
annua nos illic tenuit mora, multaque praesens |
|
tempore tam longo vidi, multa auribus hausi, |
| 310 |
hoc quoque cum multis, quod clam mihi rettulit una |
|
quattuor e famulis ad talia sacra paratis. |
|
 |
Ein ganzes Jahr verweilt Odysseus bei Circe.
In dieser Zeit erfährt Macareus von einer Magd der Zauberin etwas über eine Jünglingstatue,
der einen Specht auf der Schulter trägt.
| (Circe und Odysseus: Dulac, Edmund 1910) Ovid, Met. XIV, 312 |
|
|
|
cum duce namque meo Circe dum sola moratur, |
|
illa mihi niveo factum de marmore signum |
|
ostendit iuvenale gerens in vertice picum, |
| 315 |
aede sacra positum multisque insigne coronis. |
|
quis foret et quare sacra coleretur in aede, |
|
cur hanc ferret avem, quaerenti et scire volenti |
|
"accipe" ait, "Macareu, dominaeque potentia quae sit |
|
hinc quoque disce meae; tu dictis adice mentem! |
XIV: 320 - 396 Metamorphosis regis Pici
Die Metamorphose des Picus
The transformation of Picus
La transformación de rey Pico
| |
 |
Eine Magd der Circe erzählt: Saturn war der Vater des süditalischen Picus.
| (Saturn: Polidoro da Caravaggio 1592) Ovid, Met. XIV, 320 |
|
|
| 320 |
'"Picus in Ausoniis, proles Saturnia, terris |
|
rex fuit, utilium bello studiosus equorum; |
|
forma viro, quam cernis, erat: licet ipse decorem |
|
adspicias fictaque probes ab imagine verum; |
|
par animus formae; nec adhuc spectasse per annos |
| 325 |
quinquennem poterat Graia quater Elide pugnam. |
|
 |
Alle Dryaden lieben den jungen König Picus.
| (Dryade - Baumnymphe) Ovid, Met. XIV, 320-333 |
|
|
|
ille suos dryadas Latiis in montibus ortas |
|
 |
Jede Nymphe und Najade begehrt den Saturnsohn und italischen Fürsten Picus.
| (John William Waterhouse, 1896) Ovid, Met. XIV, 327-333 |
|
|
|
verterat in vultus, illum fontana petebant |
|
numina, naiades, quas Albula, quasque Numici, |
|
quas Anienis aquae cursuque brevissimus Almo |
| 330 |
Narve tulit praeceps et opacae Farfarus umbrae, |
|
quaeque colunt Scythicae stagnum nemorale Dianae |
|
 |
Doch Picus liebt nur die Nymphe Venilia. Sie heiratet er.
| (John William Waterhouse, 1909) Ovid, Met. XIV, 333-340 |
|
|
|
finitimosque lacus; spretis tamen omnibus unam |
|
ille colit nymphen, quam quondam in colle Palati |
|
 |
Vanilia ist eine Tochter des altitalischen Gottes Ianus.
Wegen ihrer orphischen Sangeskunst hieß sie auch "Canens".
| (Druckermarke des Joh. Secerus, Hagenau 1530) Ovid, Met. XIV, 334-340 |
|
|
|
dicitur ancipiti peperisse Venilia Iano. |
| 335 |
haec ubi nubilibus primum maturuit annis, |
|
praeposito cunctis Laurenti tradita Pico est, |
|
rara quidem facie, sed rarior arte canendi, |
|
unde Canens dicta est: silvas et saxa movere |
|
et mulcere feras et flumina longa morari |
| 340 |
ore suo volucresque vagas retinere solebat. |
|
quae dum feminea modulatur carmina voce, |
|
exierat tecto Laurentes Picus in agros |
|
indigenas fixurus apros tergumque premebat |
|
acris equi laevaque hastilia bina ferebat |
| 345 |
poeniceam fulvo chlamydem contractus ab auro. |
|
venerat in silvas et filia Solis easdem, |
|
utque novas legeret fecundis collibus herbas, |
|
nomine dicta suo Circaea reliquerat arva. |
|
quae simul ac iuvenem virgultis abdita vidit, |
| 350 |
obstipuit: cecidere manu, quas legerat, herbae, |
|
 |
Circe sieht den schönen, 19-jährigen Picus auf der Jagd.
Nach ihrer Art kann sie nicht anders, als sich heftig in ihn zu verlieben.
| (Dossi Dosso, 1514) Ovid, Met. XIV, 349-351 |
|
|
|
flammaque per totas visa est errare medullas. |
|
ut primum valido mentem conlegit ab aestu, |
|
quid cuperet, fassura fuit: ne posset adire, |
|
cursus equi fecit circumfususque satelles. |
| 355 |
'non' ait 'effugies, vento rapiare licebit, |
|
si modo me novi, si non evanuit omnis |
|
herbarum virtus, nec me mea carmina fallunt.' |
|
 |
Circe zaubert das Trugbild eines Ebers.
| (röm. Mosaik, 3. Jhdt. p. Chr., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XIV, 358-359 |
|
|
|
dixit et effigiem nullo cum corpore falsi |
|
fingit apri praeterque oculos transcurrere regis |
| 360 |
iussit et in densum trabibus nemus ire videri, |
|
plurima qua silva est et equo loca pervia non sunt. |
|
 |
Picus verfolgt den Eber bis in ein Gebüsch hinein.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1703) Ovid, Met. XIV, 362-370 |
|
|
|
haud mora, continuo praedae petit inscius umbram |
|
Picus equique celer spumantia terga relinquit |
|
spemque sequens vanam silva pedes errat in alta. |
| 365 |
concipit illa preces et verba venefica dicit |
|
ignotosque deos ignoto carmine adorat, |
|
quo solet et niveae vultum confundere Lunae |
|
et patrio capiti bibulas subtexere nubes. |
|
tum quoque cantato densetur carmine caelum |
| 370 |
et nebulas exhalat humus, caecisque vagantur |
|
limitibus comites, et abest custodia regis. |
|
 |
Circe holt Picus ein; sie ist gefangen von seinen Augen.
| (Zeichnung aus dem 17. Jhdt.) Ovid, Met. XIV, 372 |
|
|
|
nacta locum tempusque 'per o, tua lumina,' dixit |
|
'quae mea ceperunt, perque hanc, pulcherrime, formam, |
|
quae facit, ut supplex tibi sim dea, consule nostris |
| 375 |
ignibus et socerum, qui pervidet omnia, Solem |
|
 |
Circe will Picus verführen; er solle sie, die Titanentochter nicht verschmähen.
Picus entgegnet, dass er nur seine Canens liebe.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XIV,376-381 |
|
|
|
accipe nec durus Titanida despice Circen.' |
|
dixerat; ille ferox ipsamque precesque repellit |
|
et 'quaecumque es,' ait 'non sum tuus; altera captum |
|
me tenet et teneat per longum, conprecor, aevum, |
| 380 |
nec Venere externa socialia foedera laedam, |
|
dum mihi Ianigenam servabunt fata Canentem.' |
|
saepe retemptatis precibus Titania frustra |
|
 |
Nach mehren vergeblichen Annäherungsversuchen beginnt Circe ihn zu verzaubern.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 383-396 |
|
|
|
'non inpune feres, neque' ait 'reddere Canenti, |
|
laesaque quid faciat, quid amans, quid femina, disces |
| 385 |
rebus; at est et amans et laesa et femina Circe!' |
|
tum bis ad occasus, bis se convertit ad ortus, |
|
ter iuvenem baculo tetigit, tria carmina dixit. |
|
 |
Picus flieht noch, aber der Zauber bannt ihn.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 388-389 |
|
|
|
ille fugit, sed se solito velocius ipse |
|
currere miratur: pennas in corpore vidit, |
| 390 |
seque novam subito Latiis accedere silvis |
|
indignatus avem duro fera robora rostro |
|
figit et iratus longis dat vulnera ramis; |
|
purpureum chlamydis pennae traxere colorem; |
|
fibula quod fuerat vestemque momorderat aurum, |
| 395 |
pluma fit, et fulvo cervix praecingitur auro, |
|
 |
Aus König Picus wird "Picus, der Waldspecht".
| (picus) Ovid, Met. XIV, 396 |
|
|
|
nec quicquam antiquum Pico nisi nomina restat. |
XIV: 397 - 434 Sors Canentis, uxoris Pici
Das Schicksal von Canens, der Ehefrau des Picus
The fate of Canens
El destino de Canente, esposa de Pico
|
'"Interea comites, clamato saepe per agros |
|
nequiquam Pico nullaque in parte reperto, |
|
inveniunt Circen (nam iam tenuaverat auras |
| 400 |
passaque erat nebulas ventis ac sole recludi) |
|
criminibusque premunt veris regemque reposcunt |
|
vimque ferunt saevisque parant incessere telis: |
|
illa nocens spargit virus sucosque veneni |
|
et Noctem Noctisque deos Ereboque Chaoque |
| 405 |
convocat et longis Hecaten ululatibus orat. |
|
exsiluere loco (dictu mirabile) silvae, |
|
ingemuitque solum, vincinaque palluit arbor, |
|
sparsaque sanguineis maduerunt pabula guttis, |
|
et lapides visi mugitus edere raucos |
| 410 |
et latrare canes et humus serpentibus atris |
|
squalere et tenues animae volitare silentum: |
|
attonitum monstris vulgus pavet; illa paventis |
|
 |
Picus' Gefährten wollen sich an Circe rächen. Sie verwandelt sie in wilde Tiere.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 397-415 |
|
|
|
ora venenata tetigit mirantia virga, |
|
cuius ab attactu variarum monstra ferarum |
| 415 |
in iuvenes veniunt: nulli sua mansit imago. |
|
"Sparserat occiduus Tartessia litora Phoebus, |
|
et frustra coniunx oculis animoque Canentis |
|
exspectatus erat: famuli populusque per omnes |
|
discurrunt silvas atque obvia lumina portant; |
| 420 |
nec satis est nymphae flere et lacerare capillos |
|
et dare plangorem (facit haec tamen omnia) seque |
|
proripit ac Latios errat vesana per agros. |
|
sex illam noctes, totidem redeuntia solis |
|
lumina viderunt inopem somnique cibique |
| 425 |
per iuga, per valles, qua fors ducebat, euntem; |
|
ultimus adspexit Thybris luctuque viaque |
|
fessam et iam longa ponentem corpora ripa. |
|
illic cum lacrimis ipso modulata dolore |
|
verba sono tenui maerens fundebat, ut olim |
| 430 |
carmina iam moriens canit exequialia cycnus; |
|
luctibus extremum tenues liquefacta medullas |
|
 |
Canens löst sich vor Trauer in Luft auf.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 432 |
|
|
|
tabuit inque leves paulatim evanuit auras, |
|
fama tamen signata loco est, quem rite Canentem |
|
nomine de nymphae veteres dixere Camenae." |
XIV: 435 - 444 Monumentum Caietae
Der Grabstein der Caieta
Caieta's epitaph
La lápida de Caieta
| 435 |
'Talia multa mihi longum narrata per annum |
|
visaque sunt. resides et desuetudine tardi |
|
 |
Nach einem Jahr verlässt Odysseus die Zauberin Circe.
Macareus bleibt bei Caieta zurück, wo ihn dann Aeneas fand.
| (Wolgemut, Michael, 1493) Ovid, Met. XIV, 437 |
| |
|
|
rursus inire fretum, rursus dare vela iubemur, |
|
ancipitesque vias et iter Titania vastum |
|
dixerat et saevi restare pericula ponti: |
| 440 |
pertimui, fateor, nactusque hoc litus adhaesi.' |
|
Finierat Macareus, urnaque Aeneia nutrix |
|
condita marmorea tumulo breve carmen habebat |
|
 |
Für seine Amme Caieta lässt der "pius Aeneas" ein Grabmal errichten.
| (Die Fahrten des Aeneas, (Carlos Parada, * 1946, Greek Mythology Link,
s. Lateinlinks Nr. 5) Ovid, Met. XIV, 443-444 |
|
|
|
hic : me : caietam : notae : pietatis : alumnus |
|
ereptam : argolico : quo : debuit : igne : cremavit |
XIV: 445 - 482 Bellum Latinum: Turnus auxilium Diomedis petit
Krieg in Latium: Turnus bittet Diomedes um Hilfe
War in Latium: Turnus asks Diomede's help
Guerra en Lacio. Turno solicita ayuda a Diomedes
| 445 |
solvitur herboso religatus ab aggere funis, |
|
et procul insidias infamataeque relinquunt |
|
tecta deae lucosque petunt, ubi nubilus umbra |
|
 |
Das Schiff des Aeneas nähert sich der Tibermündung.
| Ovid, Met. XIV, 448 |
|
|
|
in mare cum flava prorumpit Thybris harena; |
|
Faunigenaeque domo potitur nataque Latini, |
| 450 |
non sine Marte tamen. bellum cum gente feroci |
|
suscipitur, pactaque furit pro coniuge Turnus. |
|
concurrit Latio Tyrrhenia tota, diuque |
|
ardua sollicitis victoria quaeritur armis. |
|
auget uterque suas externo robore vires, |
| 455 |
et multi Rutulos, multi Troiana tuentur |
|
castra, neque Aeneas Euandri ad moenia frustra, |
|
 |
Turnus will sich gegen Aeneas mit Diomedes verbünden. Der lehnt ab.
| (Diomedes, ca. 430 a. Chr.) Ovid, Met. XIV, 457-464 |
|
|
|
at Venulus frustra profugi Diomedis ad urbem |
|
venerat: ille quidem sub Iapyge maxima Dauno |
|
moenia condiderat dotaliaque arva tenebat; |
| 460 |
sed Venulus Turni postquam mandata peregit |
|
auxiliumque petit, vires Aetolius heros |
|
excusat: nec se aut soceri committere pugnae |
|
velle sui populos, aut quos e gente suorum |
|
armet habere ullos, 'neve haec commenta putetis, |
| 465 |
admonitu quamquam luctus renoventur amari, |
|
perpetiar memorare tamen. postquam alta cremata est |
|
Ilios, et Danaas paverunt Pergama flammas, |
|
Naryciusque heros, a virgine virgine rapta, |
|
quam meruit poenam solus, digessit in omnes, |
| 470 |
spargimur et ventis inimica per aequora rapti |
|
fulmina, noctem, imbres, iram caelique marisque |
|
perpetimur Danai cumulumque Capherea cladis, |
|
neve morer referens tristes ex ordine casus, |
|
Graecia tum potuit Priamo quoque flenda videri. |
|
 |
Minerva rettet Diomedes aus Seenot.
| (Auguste Rodin, 1840-1917.) Ovid, Met. XIV, 475-476 |
|
|
| 475 |
me tamen armiferae servatum cura Minervae |
|
fluctibus eripuit, patriis sed rursus ab agris |
|
pellor, et antiquo memores de vulnere poenas |
|
exigit alma Venus, tantosque per alta labores |
|
aequora sustinui, tantos terrestribus armis, |
| 480 |
ut mihi felices sint illi saepe vocati, |
|
quos communis hiems inportunusque Caphereus |
|
mersit aquis, vellemque horum pars una fuissem. |
XIV: 483 - 511 Acmon et alii in aves mutantur
Acmon und andere werden in Vögel verwandelt
Acmon and others are changed into birds
Acmón y otros se transforman en pajaros
|
'Ultima iam passi comites belloque fretoque |
|
deficiunt finemque rogant erroris, at Acmon |
| 485 |
fervidus ingenio, tum vero et cladibus asper, |
|
"quid superest, quod iam patientia vestra recuset |
|
ferre, viri?" dixit "quid habet Cytherea, quod ultra, |
|
velle puta, faciat? nam dum peiora timentur, |
|
est in vota locus: sors autem ubi pessima rerum |
| 490 |
sub pedibus timor est securaque summa malorum. |
|
audiat ipsa licet, licet, ut facit, oderit omnes |
|
sub Diomede viros, odium tamen illius omnes |
|
spernimus: haud magno stat magna potentia nobis." |
|
 |
Die Begleiter des Diomedes provozieren die Göttin Venus.
| (Capitolinische Venus) Ovid, Met. XIV, 494-495 |
|
|
|
talibus inritans Venerem Pleuronius Acmon |
| 495 |
instimulat verbis veteremque resuscitat iram. |
|
dicta placent paucis, numeri maioris amici |
|
Acmona conripimus; cui respondere volenti |
|
vox pariter vocisque via est tenuata, comaeque |
|
in plumas abeunt, plumis nova colla teguntur |
| 500 |
pectoraque et tergum, maiores bracchia pennas |
|
accipiunt, cubitique leves sinuantur in alas; |
|
magna pedis digitos pars occupat, oraque cornu |
|
indurata rigent finemque in acumine ponunt. |
|
hunc Lycus, hunc Idas et cum Rhexenore Nycteus, |
| 505 |
hunc miratur Abas, et dum mirantur, eandem |
|
accipiunt faciem, numerusque ex agmine maior |
|
 |
Die Gefährten des Diomedes werden von Venus in große Vögel verwandelt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 507 |
|
|
|
subvolat et remos plausis circumvolat alis: |
|
si volucrum quae sit subitarum forma requiris, |
|
 |
Die schwanähnlichen Vögel sind Kraniche.
| (Kraniche: Hans-Thoma, 1910) Ovid, Met. XIV, 508-509 |
|
|
|
ut non cycnorum, sic albis proxima cygnis. |
| 510 |
vix equidem has sedes et Iapygis arida Dauni |
|
arva gener teneo minima cum parte meorum.' |
XIV: 512 - 526 Metamorphosis Pastoris Apuli in oleastrum
Verwandlung eines apulischen Hirten in Oleaster
The creation of the wild olive
La transformación de un pastor apuleyo en un acebuche
|
Hactenus Oenides, Venulus Calydonia regna |
|
Peucetiosque sinus Messapiaque arva relinquit. |
|
in quibus antra videt, quae, multa nubila silva |
| 515 |
et levibus cannis latitantia semicaper Pan |
|
nunc tenet, at quodam tenuerunt tempore nymphae. |
|
 |
Der Hirte Apulus erschreckte einst Nymphen bei ihrem Reigen.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 516-518 |
|
|
|
Apulus has illa pastor regione fugatas |
|
terruit et primo subita formidine movit, |
|
mox, ubi mens rediit et contempsere sequentem, |
| 520 |
ad numerum motis pedibus duxere choreas; |
|
inprobat has pastor saltuque imitatus agresti |
|
 |
Obendrein schmäht Apulus die Nymphen mit obzönen Sprüchen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XIV, 522 |
|
|
|
addidit obscenis convicia rustica dictis, |
|
nec prius os tacuit, quam guttura condidit arbor: |
|
arbor enim est, sucoque licet cognoscere mores. |
|
 |
Zur Strafe wird Apulus in einen Oleasterbaum verwandelt.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XIV, 524-526 |
|
|
| 525 |
quippe notam linguae bacis oleaster amaris |
|
exhibet: asperitas verborum cessit in illa. |
XIV: 527 - 565 Metamorphosis navium Aeneae
Die Verwandlung der Schiffe des Aeneas
The transformation of Aeneas's ships
La transformación de las naves de Eneas
|
Hinc ubi legati rediere, negata ferentes |
|
arma Aetola sibi, Rutuli sine viribus illis |
|
bella instructa gerunt, multumque ab utraque cruoris |
|
 |
Turnus legt Feuer an die Schiffe des Aeneas.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XIV, 530-534 |
|
|
| 530 |
parte datur; fert ecce avidas in pinea Turnus |
|
texta faces, ignesque timent, quibus unda pepercit. |
|
iamque picem et ceras alimentaque cetera flammae |
|
Mulciber urebat perque altum ad carbasa malum |
|
ibat, et incurvae fumabant transtra carinae, |
| 535 |
cum memor has pinus Idaeo vertice caesas |
|
 |
Kybele greift ein.
| (Kupfer von Blaschke, 1786) Ovid, Met. XIV, 535-548 |
|
|
|
sancta deum genetrix tinnitibus aera pulsi |
|
aeris et inflati conplevit murmure buxi |
|
perque leves domitis invecta leonibus auras |
|
'inrita sacrilega iactas incendia dextra, |
| 540 |
Turne!' ait. 'eripiam: nec me patiente cremabit |
|
ignis edax nemorum partes et membra meorum.' |
|
intonuit dicente dea, tonitrumque secuti |
|
 |
Kybele schickt einen Wolkenbruch, kappt die Leinen und versenkt die Schiffe im Meer;
denn Turnus soll keinen Vorteil aus der Brandstiftung haben.
| | | | | | |