P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER DECIMUS QUINTUS (XV)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH XV
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK XV
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO XV
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Ovid prophezeit die Apotheose des Augustus.
|
|
(Augustusbüste aus der Villa Livia) Ovid, Met. XV, 868-870
|
| Ovid prophecies the apotheosis of Augustus. |
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
XV: 1 - 59 Myscelus Crotonem condit
Myscelus und die Gründung von Croton
Myscelus: the founding of Crotona
Míscelo y la fundación de Crotona
XV: 60 - 142 Sententia Pythagorae: noli animalia mensis imponere!
Pythagoras lehrt: Lebe vegetarisch!
Pythagoras's Teachings: Vegetarianism
Enseñanza de Pitágoras: vivir como vegetario
XV: 143-175 Sententia Pythagorae: transitio animorum
Pythagoras lehrt: Seelenwanderung
Pythagoras's Teachings: Metempsychosis
Enseñanza de Pitágoras: la transmigración de las almas
XV: 176 - 198 Sententia Pythagorae: Cuncta fluunt
Pythagoras lehrt: Alles fließt
Pythagoras's Teachings: The Eternal Flux
Enseñanza de Pitágoras: el flujo eterno
XV: 199 - 236 Sententia Pythagorae: Quattuor aetates
Pythagoras lehrt: Die vier Lebensalter
Pythagoras's Teachings: The Four Ages of Man
Enseñanza de Pitágoras: las cuatro edades del hombre
XV: 237 - 258 Sententia Pythagorae: Metamorphosis elementorum
Pythagoras lehrt: Elemente im Wandel
Pythagoras's Teachings: The Elements
Enseñanza de Pitágoras: los elementos
XV: 259 - 306 Sententia Pythagorae: Metamorphosis terrae marisque
Pythagoras lehrt: Erde und Meere im Wandel
Pythagoras's Teachings: Geological changes
Enseñanza de Pitágoras: cambios en la geología
XV: 307 - 360 Sententia Pythagorae: Metamorphosis naturae
Pythagoras lehrt: Veränderungen in der Natur
Pythagoras's Teachings: Physical changes
Enseñanza de Pitágoras: cambios en la naturaleza
XV: 361 - 390 Sententia Pythagorae: Metamorphosis vitae
Pythagoras lehrt: Die Entstehung von Arten
Pythagoras's Teachings: Autogenesis
Enseñanza de Pitágoras: orígen de las especies
XV: 391 - 417 Sententia Pythagorae: Phoenix
Pythagoras lehrt: "Phönix aus der Asche"
Pythagoras's Teachings: The Phoenix
Enseñanza de Pitágoras: Fénix
XV: 418 - 452 Sententia Pythagorae: Fragilitas potentiae
Pythagoras lehrt: Vergänglichkeit von Macht
Pythagoras's Teachings: Transfers of Power
Enseñanza de Pitágoras: la transferencia del poder
XV: 453 - 478 Sententia Pythagorae: Sanctitas vitae
Pythagoras lehrt: Das Leben ist unantastbar
Pythagoras's Teachings: The Sanctity of Life
Enseñanza de Pitágoras: el carácter inviolable de la vida
XV: 479 - 551 Hippolyti metamorphosis
Die Verwandlung des Hippolytus
The transformation of Hippolytus
La transformación de Hipólito
XV: 552 - 621 Cornua Cipi
Der römische Feldherr Cipus bekommt Hörner
Cipus acquires horns
El jefe del ejercito romano Cipo adquiere cuernos
XV: 622 - 744 Aesculapius Romanos servat
Der Gott Äskulap bewahrt Rom vor einer Plage
Aesculapius, the god, saves Rome from plague
El dios Esculapio libra a Roma de una plaga
XV: 745 - 842 Apotheosis Iulii Caesaris
Die Apotheose Caesars
The deification of Julius Caesar
La apoteosis de César
XV: 843 - 870 Ovidius Augustum laudibus effert
Ovid preist Augustus
Ovid's celebration of Augustus
Ovidio glorifica a Augusto
XV: 871 - 879 Ovidius poeta: nomen nostrum inedibile
Ovid: Ich werde gelesen werden
Ovid's glory
Epílogo del poeta Ovidio
|
 |
| Illustration zum 15. Buch von Ovids Metamorphosen - Numa Pompilius, der zweite König Roms |
| Edition: Lyon 1510, Ovid Met. XV. 7-481 |
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch XV |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book XV |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
LIBER DECIMUS QUINTUS (XV)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH XV
OVID: METAMORPHOSES, BOOK XV
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO XV
Text
XV: 1 - 59 Myscelus Crotonem condit
Myscelus und die Gründung von Croton
Myscelus: the founding of Crotona
Míscelo y la fundación de Crotona
|
Quaeritur interea qui tantae pondera molis |
|
sustineat tantoque queat succedere regi: |
|
destinat imperio clarum praenuntia veri |
|
 |
Numa, der philosophisch denkende Nachfolger des Romulus, möchte allen Dingen auf den Grund gehen.
| (Marmorherme aus der Villa Albani) Ovid, Met. XV, 4-6 |
| |
|
|
fama Numam; non ille satis cognosse Sabinae |
| 5 |
gentis habet ritus, animo maiora capaci |
|
concipit et, quae sit rerum natura, requirit. |
|
huius amor curae patria Curibusque relictis |
|
 |
Numa geht nach Croton, in die Stadt des Pythagoras. Einst wurde hier
Hercules von Croton aufgenommen, über dessen Grab die Stadt Croton gebaut wurde.
| (Hercules Farnese, Archeologisches Museum Neapel, H.-J. G. 2006) Ovid, Met. XV, 6-18 |
| |
|
|
fecit ut Herculei penetraret ad hospitis urbem. |
|
Graia quis Italicis auctor posuisset in oris |
| 10 |
moenia, quaerenti sic e senioribus unus |
|
rettulit indigenis, veteris non inscius aevi: |
|
'dives ab Oceano bobus Iove natus Hiberis |
|
litora felici tenuisse Lacinia cursu |
|
fertur, et armento teneras errante per herbas |
| 15 |
ipse domum magni nec inhospita tecta Crotonis |
|
intrasse et requie longum relevasse laborem |
|
atque ita discedens, "aevo" dixisse "nepotum |
|
hic locus urbis erit," promissaque vera fuerunt. |
|
nam fuit Argolico generatus Alemone quidam |
| 20 |
Myscelus, illius dis acceptissimus aevi. |
|
hunc super incumbens pressum gravitate soporis |
|
claviger adloquitur: "patrias, age, sedes; desere |
|
et pete diversi lapidosas Aesaris undas!" |
|
 |
Ein einheimischer alter Mann berichtet:
Hercules forderte einst den Argiver Myscelus im Traum auf, in Unteritalien
eine Stadt zu gründen. Doch auf Auswanderung stand die Todesstrafe.
| (Arnold Canova, zwischen 1795-1815) Ovid, Met. XV, 19-59 |
| | |
|
|
et, nisi paruerit, multa ac metuenda minatur; |
| 25 |
post ea discedunt pariter somnusque deusque |
|
surgit Alemonides tacitaque recentia mente |
|
visa refert, pugnatque diu sententia secum: |
|
numen abire iubet, prohibent discedere leges, |
|
poenaque mors posita est patriam mutare volenti. |
| 30 |
candidus Oceano nitidum caput abdiderat Sol, |
|
et caput extulerat densissima sidereum Nox: |
|
visus adesse idem deus est eademque monere |
|
et, nisi paruerit, plura et graviora minari. |
|
pertimuit patriumque simul transferre parabat |
| 35 |
in sedes penetrale novas: fit murmur in urbe, |
|
spretarumque agitur legum reus, utque peracta est |
|
causa prior, crimenque patet sine teste probatum, |
|
squalidus ad superos tollens reus ora manusque |
|
"o cui ius caeli bis sex fecere labores, |
| 40 |
fer, precor" inquit "opem! nam tu mihi criminis auctor." |
|
mos erat antiquus niveis atrisque lapillis, |
|
his damnare reos, illis absolvere culpa; |
|
tunc quoque sic lata est sententia tristis, et omnis |
|
calculus inmitem demittitur ater in urnam: |
| 45 |
quae simul effudit numerandos versa lapillos, |
|
 |
Myscelus wird angeklagt. Hercules wandelt die schwarzen
Stimmsteine in weiße. Myscelus bricht nun auf, um eine neue Stadt zu gründen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 6-18 |
| | |
|
|
omnibus e nigro color est mutatus in album, |
|
candidaque Herculeo sententia numine facta |
|
solvit Alemoniden: grates agit ille parenti |
|
Amphitryoniadae ventisque faventibus aequor |
| 50 |
navigat Ionium Sallentinumque Neretum |
|
praeterit et Sybarin Lacedaemoniumque Tarentum |
|
Sirinosque sinus Crimisenque et Iapygis arva, |
|
vixque pererratis, quae spectant aequora, terris, |
|
invenit Aesarei fatalia fluminis ora |
|
 |
Myscelus gründet Croton, wo sich später Pythagoras aufhält.
| (Putzger, Historischer Weltatlas 1963 Ovid, Met. XV, 55-59 |
| | |
|
| 55 |
nec procul hinc tumulum, sub quo sacrata Crotonis |
|
ossa tegebat humus, iussaque ibi moenia terra |
|
condidit et nomen tumulati traxit in urbem.' |
|
talia constabat certa primordia fama |
|
esse loci positaeque Italis in finibus urbis. |
XV: 60 - 142 Sententia Pythagorae: noli animalia mensis imponere!
Pythagoras lehrt: Lebe vegetarisch!
Pythagoras's Teachings: Vegetarianism
Enseñanza de Pitágoras: vivir como vegetario
| |
 |
Von der Ägeisinsel Samos kam einst der Philosoph Pythagoras nach Croton.
| (Samos im Abendlicht) Ovid, Met. XV, 60-62 |
| | |
|
| 60 |
Vir fuit hic ortu Samius, sed fugerat una |
|
 |
Um 530 a. Chr. floh Pythagoras angeblich vor dem Tyrannen Polykrates.
Mit unermüdlichem Forschergeist hatte er alles durchschaut, sagt Ovid.
| (Detail aus Raffaels "Schule von Athen", 1511) Ovid, Met. XV, 60-65 |
| | |
|
|
et Samon et dominos odioque tyrannidis exul |
|
sponte erat isque licet caeli regione remotos |
|
mente deos adiit et, quae natura negabat |
|
visibus humanis, oculis ea pectoris hausit, |
| 65 |
cumque animo et vigili perspexerat omnia cura, |
|
in medium discenda dabat coetusque silentum |
|
dictaque mirantum magni primordia mundi |
|
 |
Pythagoras lehrt seine Schüler diese Erkenntnisse.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 68 |
| |
|
|
et rerum causas et, quid natura, docebat, |
|
 |
Pythagoras versucht die Urgründe der Natur zu erforschen. Warum blitzt es?
| (Blitzeinschlag) Ovid, Met. XV, 69 |
| | |
|
|
quid deus, unde nives, quae fulminis esset origo, |
|
 |
Erzeugt Jupiter mit seinem Donnerkeil den Donner ?
| (Zeus von Dodona, 460 a. Chr.) Ovid, Met. XV, 70 |
| | |
|
|
 |
Woher kommen sonst Wind, Wolken, der Donner?
| (Gewitterwolken) Ovid, Met. XV, 70 |
| | |
|
| 70 |
Iuppiter an venti discussa nube tonarent, |
|
 |
Woher Erdbeben? Nach welchem Gesetz bewegen sich die Gestirne?
| (Ausschnitt aus einem
Himmelsatlas) Ovid, Met. XV, 70 |
| |
|
|
quid quateret terras, qua sidera lege mearent, |
|
et quodcumque latet, primusque animalia mensis |
|
arguit inponi, primus quoque talibus ora |
|
docta quidem solvit, sed non et credita, verbis: |
| 75 |
'Parcite, mortales, dapibus temerare nefandis |
|
corpora! sunt fruges, sunt deducentia ramos |
|
pondere poma suo tumidaeque in vitibus uvae, |
|
sunt herbae dulces, sunt quae mitescere flamma |
|
mollirique queant; nec vobis lacteus umor |
| 80 |
eripitur, nec mella thymi redolentia florem: |
|
prodiga divitias alimentaque mitia tellus |
|
suggerit atque epulas sine caede et sanguine praebet. |
|
carne ferae sedant ieiunia, nec tamen omnes: |
|
quippe equus et pecudes armentaque gramine vivunt; |
| 85 |
at quibus ingenium est inmansuetumque ferumque, |
|
Armeniae tigres iracundique leones |
|
cumque lupis ursi, dapibus cum sanguine gaudent. |
|
heu quantum scelus est in viscera viscera condi |
|
ingestoque avidum pinguescere corpore corpus |
| 90 |
alteriusque animans animantis vivere leto! |
|
scilicet in tantis opibus, quas, optima matrum, |
|
terra parit, nil te nisi tristia mandere saevo |
|
 |
Pythagoras mahnt, vegetarisch zu leben.
Menschen seien keine Kyklopen, die andere Lebewesen zerfleischen und fressen.
| (Mosaikfußboden, Armerina-Sizilien, 4. Jhdt.) Ovid, Met. XV, 75-95 |
| | |
|
|
vulnera dente iuvat ritusque referre Cyclopum, |
|
nec, nisi perdideris alium, placare voracis |
| 95 |
et male morati poteris ieiunia ventris! |
|
'At vetus illa aetas, cui fecimus aurea nomen, |
|
fetibus arboreis et, quas humus educat, herbis |
|
fortunata fuit nec polluit ora cruore. |
|
 |
Im goldenen Zeitalter jagte niemad Vögel, Hasen oder Fische.
| (Cornelius Biltius, nach 1686) Ovid, Met. XV, 96-110 |
| |
|
|
tunc et aves tutae movere per aera pennas, |
| 100 |
et lepus inpavidus mediis erravit in arvis, |
|
 |
Die Arglosigkeit der Fische wurde diesen zum Verhängnis.
| (Joachim Beuckelaer, 1569) Ovid, Met. XV, 101 |
| |
|
|
nec sua credulitas piscem suspenderat hamo: |
|
cuncta sine insidiis nullamque timentia fraudem |
|
plenaque pacis erant. postquam non utilis auctor |
|
victibus invidit, quisquis fuit ille, leonum |
| 105 |
corporeasque dapes avidum demersit in alvum, |
|
fecit iter sceleri, primoque e caede ferarum |
|
incaluisse potest maculatum sanguine ferrum |
|
(idque satis fuerat) nostrumque petentia letum |
|
corpora missa neci salva pietate fatemur: |
| 110 |
sed quam danda neci, tam non epulanda fuerunt. |
|
'Longius inde nefas abiit, et prima putatur |
|
hostia sus meruisse mori, quia semina pando |
|
eruerit rostro spemque interceperit anni; |
|
vite caper morsa Bacchi mactandus ad aras |
| 115 |
ducitur ultoris: nocuit sua culpa duobus! |
|
 |
Warum müssen unschuldige Lämmer und Schafe menschlicher Gier zum Opfer fallen?
| Ovid, Met. XV, 116-119 |
| |
|
|
quid meruistis oves, placidum pecus inque tuendos |
|
natum homines, pleno quae fertis in ubere nectar, |
|
mollia quae nobis vestras velamina lanas |
|
praebetis vitaque magis quam morte iuvatis? |
| 120 |
quid meruere boves, animal sine fraude dolisque, |
|
innocuum, simplex, natum tolerare labores? |
|
inmemor est demum nec frugum munere dignus, |
|
qui potuit curvi dempto modo pondere aratri |
|
ruricolam mactare suum, qui trita labore |
| 125 |
illa, quibus totiens durum renovaverat arvum, |
|
quot dederat messes, percussit colla securi. |
|
nec satis est, quod tale nefas committitur: ipsos |
|
inscripsere deos sceleri numenque supernum |
|
 |
Warum 0pfere man Schweine, Rinder oder Stiere?
| (Ovidedition, 12. Buch, Lyon 1508) Ovid, Met. XV, 129-142 |
| |
|
|
caede laboriferi credunt gaudere iuvenci! |
| 130 |
victima labe carens et praestantissima forma |
|
(nam placuisse nocet) vittis insignis et auro |
|
sistitur ante aras auditque ignara precantem |
|
inponique suae videt inter cornua fronti, |
|
quas coluit, fruges percussaque sanguine cultros |
| 135 |
inficit in liquida praevisos forsitan unda. |
|
protinus ereptas viventi pectore fibras |
|
inspiciunt mentesque deum scrutantur in illis; |
|
inde (fames homini vetitorum tanta ciborum) |
|
audetis vesci, genus o mortale! quod, oro, |
| 140 |
ne facite, et monitis animos advertite nostris! |
|
cumque boum dabitis caesorum membra palato, |
|
 |
Esse man Rinder, so solle man wissen, dass man seine Ackerknechte verspeise.
| (Metopenfries) Ovid, Met. XV, 142 |
| |
|
|
mandere vos vestros scite et sentite colonos. |
XV: 143 - 175 Sententia Pythagorae: transitio animorum
Pythagoras lehrt: Seelenwanderung
Pythagoras's Teachings: Metempsychosis
Enseñanza de Pitágoras: la transmigración de las almas
| |
 |
Pythagoras kündet seine Lehre nach Apolls Eingebungen.
| (Apollo: Raffael, 1511 ) Ovid, Met. XV, 143-152 |
| |
|
|
'Et quoniam deus ora movet, sequar ora moventem |
|
rite deum Delphosque meos ipsumque recludam |
| 145 |
aethera et augustae reserabo oracula mentis: |
|
magna nec ingeniis investigata priorum |
|
quaeque diu latuere, canam; iuvat ire per alta |
|
astra, iuvat terris et inerti sede relicta |
|
nube vehi validique umeris insistere Atlantis |
| 150 |
palantesque homines passim et rationis egentes |
|
despectare procul trepidosque obitumque timentes |
|
sic exhortari seriemque evolvere fati! |
|
'O genus attonitum gelidae formidine mortis, |
|
 |
Pythagoras fragt: 'Warum fürchtet die Menschheit die Unterwelt?!
Die Seele ist unsterblich. Sie wandert nach dem Tod weiter.
| (Pythagoras) Ovid, Met. XV, 153-164 |
| |
|
|
quid Styga, quid tenebras et nomina vana timetis, |
| 155 |
materiem vatum, falsi terricula mundi? |
|
corpora, sive rogus flamma seu tabe vetustas |
|
abstulerit, mala posse pati non ulla putetis! |
|
morte carent animae semperque priore relicta |
|
sede novis domibus vivunt habitantque receptae: |
| 160 |
ipse ego (nam memini) Troiani tempore belli |
|
Panthoides Euphorbus eram, cui pectore quondam |
|
haesit in adverso gravis hasta minoris Atridae; |
|
cognovi clipeum, laevae gestamina nostrae, |
|
nuper Abanteis templo Iunonis in Argis! |
|
 |
Pythagoras lehrt: Alles wandelt sich. Nichts geht verloren.
| (Ovidausgabe Virgil Solis, 1609) Ovid, Met. XV, 165 |
| |
|
| 165 |
omnia mutantur, nihil interit: errat et illinc |
|
huc venit, hinc illuc, et quoslibet occupat artus |
|
spiritus eque feris humana in corpora transit |
|
inque feras noster, nec tempore deperit ullo, |
|
utque novis facilis signatur cera figuris |
|
 |
Pythagoras lehrt: Alles ändert sich - 'Pygmalia' des 20. Jahrhunderts!
| (Paul Delveaux, 1939) Ovid, Met. XV, 165-172 | | |
|
| 170 |
nec manet ut fuerat nec formam servat eandem, |
|
sed tamen ipsa eadem est, animam sic semper eandem |
|
esse, sed in varias doceo migrare figuras. |
|
ergo, ne pietas sit victa cupidine ventris, |
|
 |
Pythagoras lehrt: Schont beseelte Wesen, die mit euch "seelenverwandt" sind!
Nährt nicht euer Blut durch das Blut anderer!
| (Helmut Helmes, 2002) Ovid, Met. XV, 172-175 | | |
|
|
parcite, vaticinor, cognatas caede nefanda |
| 175 |
exturbare animas, nec sanguine sanguis alatur! |
XV: 176 - 198 Sententia Pythagorae: Cuncta fluunt
Pythagoras lehrt: Alles fließt
Pythagoras's Teachings: The Eternal Flux
Enseñanza de Pitágoras: el flujo eterno
|
'Et quoniam magno feror aequore plenaque ventis |
|
vela dedi: nihil est toto, quod perstet, in orbe. |
|
 |
Pythagoras lehrt: Alles fließt; jede Erscheinung wandelt sich.
| (Wasserfall) Ovid, Met. XV, 178 | | |
|
|
cuncta fluunt, omnisque vagans formatur imago; |
|
ipsa quoque adsiduo labuntur tempora motu, |
| 180 |
non secus ac flumen; neque enim consistere flumen |
|
nec levis hora potest: sed ut unda inpellitur unda |
|
urgeturque prior veniente urgetque priorem, |
|
tempora sic fugiunt pariter pariterque sequuntur |
|
et nova sunt semper; nam quod fuit ante, relictum est, |
| 185 |
fitque, quod haut fuerat, momentaque cuncta novantur. |
|
'Cernis et emensas in lucem tendere noctes, |
|
et iubar hoc nitidum nigrae succedere nocti; |
|
nec color est idem caelo, cum lassa quiete |
|
cuncta iacent media cumque albo Lucifer exit |
|
 |
Alles ändert sich: Die dem Sonnengott vorausgehende Pallastochter Aurora überläßt ihm die Bahn.
| (Niccolo Roccatagliata, 1593-1636) Ovid, Met. XV, 190-191 |
| | |
|
| 190 |
clarus equo rursusque alius, cum praevia lucis |
|
tradendum Phoebo Pallantias inficit orbem. |
|
ipse dei clipeus, terra cum tollitur ima, |
|
mane rubet, terraque rubet cum conditur ima, |
|
 |
Strahlend steht die Sonne am Mittagshimmel.
| (Sonnenanimation) Ovid, Met. XV, 194-195 | | |
|
|
candidus in summo est, melior natura quod illic |
| 195 |
aetheris est terraeque procul contagia fugit. |
|
 |
Ständig wechselt Luna-Diana ihre Form.
| (Mondanimation) Ovid, Met. XV, 196-198 | | |
|
|
nec par aut eadem nocturnae forma Dianae |
|
esse potest umquam semperque hodierna sequente, |
|
si crescit, minor est, maior, si contrahit orbem. |
XV: 199 - 236 Sententia Pythagorae: Quattuor aetates
Pythagoras lehrt: Die vier Lebensalter
Pythagoras's Teachings: The Four Ages of Man
Enseñanza de Pitágoras: las cuatro edades del hombre
| |
 |
Viermal wechseln die Zeiten des Jahres.
| (Giovanni Battista d'Angelo, ) Ovid, Met. XV, 196-198 | | |
|
|
'Quid? non in species succedere quattuor annum |
|
 |
Das Jahr ist ein Abbild der Lebensphasen des Menschen. | (Die 4 Lebensalter des Mannes: Valentin de Boulogne, 1627, 1591-1632) Ovid, Met. XV, 200 | | |
|
| 200 |
adspicis, aetatis peragentem imitamina nostrae? |
|
 |
Der Frühling ist zart wie ein Milchkind. |
(Hanns Bär, Herbolzheimer Wappenbrief, 1606) Ovid, Met. XV, 201-205 | | |
|
|
nam tener et lactens puerique simillimus aevo |
|
vere novo est: tunc herba recens et roboris expers |
|
turget et insolida est et spe delectat agrestes; |
|
omnia tunc florent, florumque coloribus almus |
| 205 |
ludit ager, neque adhuc virtus in frondibus ulla est. |
|
 |
Kein anderes Alter ist üppiger als der Sommer. |
(Hanns Bär, Herbolzheimer Wappenbrief, 1606) Ovid, Met. XV, 206-208 | | |
|
|
transit in aestatem post ver robustior annus |
|
fitque valens iuvenis: neque enim robustior aetas |
|
ulla nec uberior, nec quae magis ardeat, ulla est. |
|
 |
Die Glut der Jugend verliert sich im Herbst. |
(Hanns Bär, Herbolzheimer Wappenbrief, 1606) Ovid, Met. XV, 209-211 | | |
|
|
excipit autumnus, posito fervore iuventae |
| 210 |
maturus mitisque inter iuvenemque senemque |
|
temperie medius, sparsus quoque tempora canis. |
|
 |
Mit zitterndem Schritt naht der struppige Winter. |
(Hanns Bär, Herbolzheimer Wappenbrief, 1606) Ovid, Met. XV, 212-213 | | |
|
|
inde senilis hiems tremulo venit horrida passu, |
|
aut spoliata suos, aut, quos habet, alba capillos. |
|
'Nostra quoque ipsorum semper requieque sine ulla |
| 215 |
corpora vertuntur, nec quod fuimusve sumusve, |
|
cras erimus; fuit illa dies, qua semina tantum |
|
spesque hominum primae matris latitavimus alvo: |
|
artifices natura manus admovit et angi |
|
corpora visceribus distentae condita matris |
| 220 |
noluit eque domo vacuas emisit in auras. |
|
editus in lucem iacuit sine viribus infans; |
|
 |
Ein kurzer Zeitraum: noch krabbelt das Kind auf allen Vieren... |
(vita somnium breve: Arnold Böcklin) Ovid, Met. XV, 215-224 | | |
|
|
mox quadrupes rituque tulit sua membra ferarum, |
|
paulatimque tremens et nondum poplite firmo |
|
constitit adiutis aliquo conamine nervis. |
| 225 |
inde valens veloxque fuit spatiumque iuventae |
|
transit et emeritis medii quoque temporis annis |
|
 |
| ...doch schnell naht das Greisenalter.
(Tizian, 1515) Ovid, Met. XV, 225-227 | | |
|
|
labitur occiduae per iter declive senectae. |
|
subruit haec aevi demoliturque prioris |
|
robora: fletque Milon senior, cum spectat inanes |
| 230 |
illos, qui fuerant solidorum mole tororum |
|
Herculeis similes, fluidos pendere lacertos; |
|
flet quoque, ut in speculo rugas adspexit aniles, |
|
 |
| Die alt gewordene Helena fragt sich, warum man sie zweimal entführte. |
| (Helena - Mosaik) Ovid, Met. XV, 233 |
|
|
Tyndaris et secum, cur sit bis rapta, requirit. |
|
tempus edax rerum, tuque, invidiosa vetustas, |
| 235 |
omnia destruitis vitiataque dentibus aevi |
|
paulatim lenta consumitis omnia morte! |
XV: 237 - 258 Sententia Pythagorae: Metamorphosis elementorum
Pythagoras lehrt: Elemente im Wandel
Pythagoras's Teachings: The Elements
Enseñanza de Pitágoras: los elementos
|
'Haec quoque non perstant, quae nos elementa vocamus, |
|
quasque vices peragant, animos adhibete: docebo. |
|
 |
| Die Elemente sind ebenfalls dem Wandel unterworfen wie das gewichtige Element Erde. |
| (Paul Howard, 1914) Ovid, Met. XV, 239-240 |
|
|
quattuor aeternus genitalia corpora mundus |
| 240 |
continet; ex illis duo sunt onerosa suoque |
|
 |
| Auch das Wasser zieht die Schwerkraft nach unten. |
| (Paul Howard, 1914) Ovid, Met. XV, 241 |
|
|
pondere in inferius, tellus atque unda, feruntur, |
|
 |
| Aufwärts steigt die leichte Luft. |
| (Paul Howard, 1914) Ovid, Met. XV, 242-243 |
|
|
et totidem gravitate carent, nulloque premente |
|
 |
| Geläutert von aller Schwere: das Element Feuer |
| (Paul Howard, 1914) Ovid, Met. XV, 243 |
|
|
alta petunt, aer atque aere purior ignis. |
|
quae quamquam spatio distent, tamen omnia fiunt |
| 245 |
ex ipsis et in ipsa cadunt: resolutaque tellus |
|
in liquidas rarescit aquas, tenuatus in auras |
|
aeraque umor abit, dempto quoque pondere rursus |
|
in superos aer tenuissimus emicat ignes; |
|
inde retro redeunt, idemque retexitur ordo. |
| 250 |
ignis enim densum spissatus in aera transit, |
|
hic in aquas, tellus glomerata cogitur unda. |
|
 |
| Nicht behält auf Dauer seine Gestalt. |
| (Animation) Ovid, Met. XV, 252 |
|
|
'Nec species sua cuique manet, rerumque novatrix |
|
ex aliis alias reparat natura figuras: |
|
nec perit in toto quicquam, mihi credite, mundo, |
| 255 |
sed variat faciemque novat, nascique vocatur |
|
incipere esse aliud, quam quod fuit ante, morique |
|
desinere illud idem. cum sint huc forsitan illa, |
|
haec translata illuc, summa tamen omnia constant. |
XV: 259 - 306 Sententia Pythagorae: Metamorphosis terrae marisque
Pythagoras lehrt: Erde und Meere im Wandel
Pythagoras's Teachings: Geological changes
Enseñanza de Pitágoras: cambios en la geología
 |
| Pythagoras: "Nichts bleibt, wie ich glaube, in derselben Erscheinung." |
| (Pythagoras Matthaeus Merian d. Ä., 1619) Ovid, Met. XV, 259 |
|
|
'Nil equidem durare diu sub imagine eadem |
| 260 |
crediderim: sic ad ferrum venistis ab auro, |
 |
| Alles wandelt sich: Wo früher Ammoniten im Meer schwammen ist jetzt Land. |
| ("Ammonitenmetamorphose") Ovid, Met. XV, 260-262 |
|
|
saecula, sic totiens versa est fortuna locorum. |
|
vidi ego, quod fuerat quondam solidissima tellus, |
|
esse fretum, vidi factas ex aequore terras; |
|
 |
| Versteinerte Ammoniten und Muscheln lassen sich weltweit finden. |
| (Ammonit) Ovid, Met. XV, 264 |
|
|
et procul a pelago conchae iacuere marinae, |
| 265 |
et vetus inventa est in montibus ancora summis; |
|
quodque fuit campus, vallem decursus aquarum |
|
fecit, et eluvie mons est deductus in aequor, |
|
eque paludosa siccis humus aret harenis, |
|
quaeque sitim tulerant, stagnata paludibus ument. |
| 270 |
hic fontes natura novos emisit, at illic |
|
clausit, et aut imis commota tremoribus orbis |
|
flumina prosiliunt, aut exsiccata residunt. |
|
sic ubi terreno Lycus est epotus hiatu, |
|
existit procul hinc alioque renascitur ore; |
| 275 |
sic modo conbibitur, tecto modo gurgite lapsus |
|
redditur Argolicis ingens Erasinus in arvis, |
|
et Mysum capitisque sui ripaeque prioris |
|
paenituisse ferunt, alia nunc ire Caicum; |
|
nec non Sicanias volvens Amenanus harenas |
| 280 |
nunc fluit, interdum suppressis fontibus aret. |
|
ante bibebatur, nunc, quas contingere nolis, |
|
fundit Anigrus aquas, postquam, nisi vatibus omnis |
|
eripienda fides, illic lavere bimembres |
|
vulnera, clavigeri quae fecerat Herculis arcus. |
| 285 |
quid? non et Scythicis Hypanis de montibus ortus, |
|
qui fuerat dulcis, salibus vitiatur amaris? |
|
'Fluctibus ambitae fuerant Antissa Pharosque |
|
 |
Die einstigen Seestädte Milet und Priene - unweit von Samos -
| liegen heute durch die Ablagerungen des Mäander kilometerweit im Land. |
| (Die neue Küstenlinie bei Milet) Ovid, Met. XV, 264 |
|
|
|
et Phoenissa Tyros: quarum nunc insula nulla est. |
|
Leucada continuam veteres habuere coloni: |
| 290 |
nunc freta circueunt; Zancle quoque iuncta fuisse |
|
dicitur Italiae, donec confinia pontus |
|
abstulit et media tellurem reppulit unda; |
|
si quaeras Helicen et Burin, Achaidas urbes, |
|
invenies sub aquis, et adhuc ostendere nautae |
| 295 |
inclinata solent cum moenibus oppida mersis. |
|
 |
Ein Hügel bei Troezen habe sich einst plötzlich aus der Ebene erhoben.
| (Kartenausschnitt Argolis) Ovid, Met. XV, 296-306 |
| |
|
|
est prope Pittheam tumulus Troezena, sine ullis |
|
arduus arboribus, quondam planissima campi |
|
area, nunc tumulus; nam (res horrenda relatu) |
|
vis fera ventorum, caecis inclusa cavernis, |
| 300 |
exspirare aliqua cupiens luctataque frustra |
|
liberiore frui caelo, cum carcere rima |
|
nulla foret toto nec pervia flatibus esset, |
|
extentam tumefecit humum, ceu spiritus oris |
|
tendere vesicam solet aut derepta bicorni |
| 305 |
terga capro; tumor ille loci permansit et alti |
|
collis habet speciem longoque induruit aevo. |
XV: 307 - 360 Sententia Pythagorae: Metamorphosis naturae
Pythagoras lehrt: Veränderungen in der Natur
Pythagoras's Teachings: Physical changes
Enseñanza de Pitágoras: cambios en la naturaleza
|
'Plurima cum subeant audita et cognita nobis, |
|
|
Pythagoras berichtet weiter über Veränderungen in der Natur.
| (Pythagoras) Ovid, Met. XV, 308 |
| |
|
|
pauca super referam. quid? non et lympha figuras |
|
|
Die ägyptische Ammonquelle sei z.B. morgens und abends warm, mittags jedoch kühl.
| (Alexander als Zeus Ammon, Münze 3. Jhdt. a. Chr.) Ovid, Met. XV, 309-310 |
| |
|
|
datque capitque novas? medio tua, corniger Ammon, |
| 310 |
unda die gelida est, ortuque obituque calescit, |
|
admotis Athamanas aquis accendere lignum |
|
narratur, minimos cum luna recessit in orbes. |
|
flumen habent Cicones, quod potum saxea reddit |
|
viscera, quod tactis inducit marmora rebus; |
| 315 |
Crathis et huic Subaris nostris conterminus oris |
|
electro similes faciunt auroque capillos; |
|
quodque magis mirum est, sunt, qui non corpora tantum, |
|
verum animos etiam valeant mutare liquores: |
|
 |
Auch Gewässer ändern ihre Wirkkraft: so die männerverwandelnde Quelle Salmacis.
| (Salmacismetamorphose: Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 319 |
| |
|
|
cui non audita est obscenae Salmacis undae |
| 320 |
Aethiopesque lacus? quos si quis faucibus hausit, |
|
aut furit aut patitur mirum gravitate soporem; |
|
Clitorio quicumque sitim de fonte levavit, |
|
vina fugit gaudetque meris abstemius undis, |
|
seu vis est in aqua calido contraria vino, |
| 325 |
sive, quod indigenae memorant, Amythaone natus, |
|
Proetidas attonitas postquam per carmen et herbas |
|
eripuit furiis, purgamina mentis in illas |
|
misit aquas, odiumque meri permansit in undis. |
|
huic fluit effectu dispar Lyncestius amnis, |
| 330 |
quem quicumque parum moderato gutture traxit, |
|
haut aliter titubat, quam si mera vina bibisset. |
|
est locus Arcadiae, Pheneon dixere priores, |
|
ambiguis suspectus aquis, quas nocte timeto: |
|
nocte nocent potae, sine noxa luce bibuntur; |
| 335 |
sic alias aliasque lacus et flumina vires |
|
concipiunt, tempusque fuit, quo navit in undis, |
|
nunc sedet Ortygie; timuit concursibus Argo |
|
undarum sparsas Symplegadas elisarum, |
|
quae nunc inmotae perstant ventisque resistunt. |
|
 |
Vulkane sind nicht immer aktiv.
| (Lavastrom nach einem Aetnaausbruch) Ovid, Met. XV, 340-355 |
| |
|
| 340 |
nec quae sulphureis ardet fornacibus Aetne, |
|
ignea semper erit, neque enim fuit ignea semper. |
|
nam sive est animal tellus et vivit habetque |
|
spiramenta locis flammam exhalantia multis, |
|
spirandi mutare vias, quotiensque movetur, |
| 345 |
has finire potest, illas aperire cavernas; |
|
sive leves imis venti cohibentur in antris |
|
saxaque cum saxis et habentem semina flammae |
|
materiam iactant, ea concipit ictibus ignem, |
|
antra relinquentur sedatis frigida ventis; |
| 350 |
sive bitumineae rapiunt incendia vires, |
|
luteave exiguis ardescunt sulphura fumis, |
|
nempe, ubi terra cibos alimentaque pinguia flammae |
|
non dabit absumptis per longum viribus aevum, |
|
naturaeque suum nutrimen deerit edaci, |
| 355 |
non feret illa famem desertaque deseret ignis. |
|
'Esse viros fama est in Hyperborea Pallene, |
|
qui soleant levibus velari corpora plumis, |
|
cum Tritoniacam noviens subiere paludem; |
|
haut equidem credo: sparsae quoque membra venenis |
| 360 |
exercere artes Scythides memorantur easdem. |
XV: 361 - 390 Sententia Pythagorae: Metamorphosis vitae
Pythagoras lehrt: Die Entstehung von Arten
Pythagoras's Teachings: Autogenesis
Enseñanza de Pitágoras: orígen de las especies
|
'Siqua fides rebus tamen est addenda probatis, |
|
nonne vides, quaecumque mora fluidove calore |
|
corpora tabuerint, in parva animalia verti? |
|
in scrobe deiecto mactatos obrue tauros |
| 365 |
(cognita res usu): de putri viscere passim |
|
florilegae nascuntur apes, quae more parentum |
|
rura colunt operique favent in spemque laborant. |
|
pressus humo bellator equus crabronis origo est; |
|
concava litoreo si demas bracchia cancro, |
| 370 |
cetera supponas terrae, de parte sepulta |
|
scorpius exibit caudaque minabitur unca; |
|
quaeque solent canis frondes intexere filis |
|
agrestes tineae (res observata colonis) |
|
 |
Unscheinbare Raupen erfahren ihre Metamorphose zum Schmetterling
| (Augenspinnerraupe - Augenspinner) Ovid, Met. XV, 372-374 |
| |
|
|
ferali mutant cum papilione figuram. |
| 375 |
'Semina limus habet virides generantia ranas, |
|
et generat truncas pedibus, mox apta natando |
|
crura dat, utque eadem sint longis saltibus apta, |
|
posterior partes superat mensura priores. |
|
nec catulus, partu quem reddidit ursa recenti, |
| 380 |
sed male viva caro est; lambendo mater in artus |
|
fingit et in formam, quantam capit ipse, reducit. |
|
nonne vides, quos cera tegit sexangula fetus |
|
melliferarum apium sine membris corpora nasci |
|
et serosque pedes serasque adsumere pennas? |
 |
Alle Vögel, z.B. Junos Pfau mit dem Sternenhimmel
| auf dem Schweif, entstehen aus dem Eidotter.
|
| (Pfau: Privatbesitz, Foto: Hans-Jürgen Günther 2007 ) Ovid, Met. XV, 385 |
|
| 385 |
Iunonis volucrem, quae cauda sidera portat, |
|
 |
Auch die Vögel der Venus, die Tauben
| ( Lambert Sustris, 1515-1560) Ovid, Met. XV, 386 |
|
|
|
armigerumque Iovis Cythereiadasque columbas |
|
et genus omne avium mediis e partibus ovi, |
|
ni sciret fieri, fieri quis posse putaret? |
|
sunt qui, cum clauso putrefacta est spina sepulcro, |
| 390 |
mutari credant humanas angue medullas. |
XV: 391 - 417 Sententia Pythagorae: Phoenix
Pythagoras lehrt: "Phönix aus der Asche"
Pythagoras's Teachings: The Phoenix
Enseñanza de Pitágoras: Fénix
|
'Haec tamen ex aliis generis primordia ducunt, |
|
una est, quae reparet seque ipsa reseminet, ales: |
|
 |
Der Wundervogel Phoenix
| (Phoenix: Siegel des Johannes Pistorius Niddanus) Ovid, Met. XV, 393 |
| |
|
|
Assyrii phoenica vocant; non fruge neque herbis, |
|
sed turis lacrimis et suco vivit amomi. |
| 395 |
haec ubi quinque suae conplevit saecula vitae, |
|
ilicet in ramis tremulaeque cacumine palmae |
|
unguibus et puro nidum sibi construit ore, |
|
quo simul ac casias et nardi lenis aristas |
|
quassaque cum fulva substravit cinnama murra, |
| 400 |
se super inponit finitque in odoribus aevum. |
|
inde ferunt, totidem qui vivere debeat annos, |
|
 |
Alle 550 Jahre entstehe aus dem Körper des Vaters ein neuer Phoenix.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 402 |
| |
|
|
corpore de patrio parvum phoenica renasci; |
|
cum dedit huic aetas vires, onerique ferendo est, |
|
ponderibus nidi ramos levat arboris altae |
| 405 |
fertque pius cunasque suas patriumque sepulcrum |
|
perque leves auras Hyperionis urbe potitus |
|
 |
Nach dieser Zeit verbrennt Phoenix in Heliopolis und lebt aus der Asche wieder auf.
| (Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid, Met. XV, 406-407 |
| |
|
|
ante fores sacras Hyperionis aede reponit. |
|
'Si tamen est aliquid mirae novitatis in istis, |
|
alternare vices et, quae modo femina tergo |
| 410 |
passa marem est, nunc esse marem miremur hyaenam; |
|
id quoque, quod ventis animal nutritur et aura, |
|
protinus adsimulat, tetigit quoscumque colores. |
|
victa racemifero lyncas dedit India Baccho: |
|
e quibus, ut memorant, quicquid vesica remisit, |
| 415 |
vertitur in lapides et congelat aere tacto. |
|
sic et curalium quo primum contigit auras |
|
tempore, durescit: mollis fuit herba sub undis. |
XV: 418 - 452 Sententia Pythagorae: Fragilitas potentiae
Pythagoras lehrt: Vergänglichkeit von Macht
Pythagoras's Teachings: Transfers of Power
Enseñanza de Pitágoras: la transferencia del poder
| |
 |
Pythagoras sagt: Eher sei ein Tag zu Ende,
als dass er alles aufzählen könne, was sich verändert.
| (Pythagoras "clandestinus" Ovid, Met. XV, 425-426 |
| |
|
|
'Desinet ante dies et in alto Phoebus anhelos |
|
aequore tinguet equos, quam consequar omnia verbis |
| 420 |
in species translata novas: sic tempora verti |
|
cernimus atque illas adsumere robora gentes, |
|
concidere has; sic magna fuit censuque virisque |
|
perque decem potuit tantum dare sanguinis annos, |
|
 |
Auch weltlichen Reiche vergehen. Troja zeigt nach dem Brand nur noch Ruinen.
| (Troja: Johann Georg Trautmann, 1713-1769) Ovid, Met. XV, 425-426 |
| |
|
|
nunc humilis veteres tantummodo Troia ruinas | |
| 425 |
et pro divitiis tumulos ostendit avorum. |
|
clara fuit Sparte, magnae viguere Mycenae, |
|
nec non et Cecropis, nec non Amphionis arces. |
|
vile solum Sparte est, altae cecidere Mycenae, |
|
 |
Von Theben, einst berühmt durch die Sphynx und Ödipus blieb kaum etwas übrig.
| (Bruno Epple, 1986) Ovid, Met. XV, 429 |
| |
|
|
Oedipodioniae quid sunt, nisi nomina, Thebae? |
| 430 |
quid Pandioniae restant, nisi nomen, Athenae? |
|
nunc quoque Dardaniam fama est consurgere Romam, |
|
Appenninigenae quae proxima Thybridis undis |
|
mole sub ingenti rerum fundamina ponit: |
|
haec igitur formam crescendo mutat et olim |
| 435 |
inmensi caput orbis erit! sic dicere vates |
|
faticinasque ferunt sortes, quantumque recordor, |
|
 |
Dem Aeneas sagt Helenus für Rom eine glänzende Zukunft voraus.
| (Federeco Baroci, 1596) Ovid, Met. XV, 437-449 |
| |
|
|
dixerat Aeneae, cum res Troiana labaret |
|
Priamides Helenus flenti dubioque salutis: |
|
"nate dea, si nota satis praesagia nostrae |
| 440 |
mentis habes, non tota cadet te sospite Troia! |
|
flamma tibi ferrumque dabunt iter: ibis et una |
|
Pergama rapta feres, donec Troiaeque tibique |
|
externum patria contingat amicius arvum, |
|
urbem et iam cerno Phrygios debere nepotes, |
| 445 |
quanta nec est nec erit nec visa prioribus annis. |
|
hanc alii proceres per saecula longa potentem, |
|
sed dominam rerum de sanguine natus Iuli |
|
efficiet, quo cum tellus erit usa, fruentur |
|
aetheriae sedes, caelumque erit exitus illi." |
| 450 |
haec Helenum cecinisse penatigero Aeneae |
|
mente memor refero cognataque moenia laetor |
|
crescere et utiliter Phrygibus vicisse Pelasgos. |
XV: 453 - 478 Sententia Pythagorae: Sanctitas vitae
Pythagoras lehrt: Das Leben ist unantastbar
Pythagoras's Teachings: The Sanctity of Life
Enseñanza de Pitágoras: el carácter inviolable de la vida
|
'Ne tamen oblitis ad metam tendere longe |
|
 |
Alles wandelt sich dauernd - am und unter dem Himmel.
| (Animationen: Asteroid, Sterne, Venus) Ovid, Met. XV, 454-455 |
| |
|
|
exspatiemur equis, caelum et quodcumque sub illo est, |
| 455 |
inmutat formas, tellusque et quicquid in illa est. |
|
nos quoque, pars mundi, quoniam non corpora solum, |
|
 |
Alle Tiere haben - wie die Menschen - Anteil an der Weltseele.
Die menschliche Seele eines nahen Verwandten kann z.B. auf Schafe übergehen.
| (Schottisches Schaf, Foto: Hans-Jürgen Günther, 2003) Ovid, Met. XV, 456-468 |
| |
|
|
verum etiam volucres animae sumus, inque ferinas |
|
possumus ire domos pecudumque in pectora condi, |
|
corpora, quae possint animas habuisse parentum |
| 460 |
aut fratrum aut aliquo iunctorum foedere nobis |
|
aut hominum certe, tuta esse et honesta sinamus |
|
neve Thyesteis cumulemus viscera mensis! |
|
quam male consuescit, quem se parat ille cruori |
|
inpius humano, vituli qui guttura ferro |
| 465 |
rumpit et inmotas praebet mugitibus aures, |
|
aut qui vagitus similes puerilibus haedum |
|
 |
Warum füttern wir Vögel, um sie zu verzehren?
| (Henne und Hahn: Benedikt Schaufelberger 1954) Ovid, Met. XV, 467-468 |
| |
|
|
edentem iugulare potest aut alite vesci, |
|
cui dedit ipse cibos! quantum est, quod desit in istis |
|
ad plenum facinus? quo transitus inde paratur? |
| 470 |
bos aret aut mortem senioribus inputet annis, |
|
horriferum contra borean ovis arma ministret, |
|
ubera dent saturae manibus pressanda capellae! |
|
retia cum pedicis laqueosque artesque dolosas |
|
tollite! nec volucrem viscata fallite virga |
| 475 |
nec formidatis cervos includite pinnis |
|
nec celate cibis uncos fallacibus hamos; |
|
 |
Schlussgedanke der Pythagorasrede: Tiere soll man nur töten,
wenn sie schaden. Danach soll man auch diese nicht verzehren.
| Ovid, Met. XV, 477-478 |
| |
|
|
perdite siqua nocent, verum haec quoque perdite tantum: |
|
ora cruore vacent alimentaque mitia carpant!' |
XV: 479 - 551 Hippolyti metamorphosis
Die Verwandlung des Hippolytus
The transformation of Hippolytus
La transformación de Hipólito
|
Talibus atque aliis instructo pectore dictis |
| 480 |
in patriam remeasse ferunt ultroque petitum |
|
accepisse Numam populi Latialis habenas. |
|
 |
Beraterin des Numa ist seine Gattin, die Nymphe Egeria.
| (Numa und Egeria: Bertel Thorvaldsen 1794) Ovid, Met. XV, 482-484 |
| |
|
|
coniuge qui felix nympha ducibusque Camenis |
|
sacrificos docuit ritus gentemque feroci |
|
 |
Mit Egerias Hilfe bringt Numa
das an Krieg gewöhnte Volk dazu, in Frieden zu leben.
| (Felice Giani 1758-1823, Palazzo Milzetti, Faenza) Ovid, Met. XV, 483-484 |
| |
|
|
adsuetam bello pacis traduxit ad artes. |
| 485 |
qui postquam senior regnumque aevumque peregit, |
|
exstinctum Latiaeque nurus populusque patresque |
|
 |
So führt Numa führt beim römischen Volk die Lehren des Pythagoras ein.
Die Römer beweinen den Tod ihres zweiten Königs Numa Pompilius, besonders seine Gattin Egeria.
| (Numa Pompilius, Matthaeus Merian d. Ä., 1619) Ovid, Met. XV, 486-487 |
| | |
|
|
deflevere Numam; nam coniunx urbe relicta |
|
vallis Aricinae densis latet abdita silvis |
|
sacraque Oresteae gemitu questuque Dianae |
| 490 |
inpedit. a! quotiens nymphae nemorisque lacusque, |
|
ne faceret, monuere et consolantia verba |
|
dixerunt! quotiens flenti Theseius heros |
|
'siste modum,' dixit 'neque enim fortuna querenda |
|
sola tua est; similes aliorum respice casus: |
| 495 |
mitius ista feres, utinamque exempla dolentem |
|
non mea te possent relevare! sed et mea possunt. |
|
'Fando aliquem Hippolytum vestras si contigit aures |
|
credulitate patris, sceleratae fraude novercae |
|
occubuisse neci, mirabere, vixque probabo, |
| 500 |
sed tamen ille ego sum. me Pasiphaeia quondam |
|
temptatum frustra patrium temerare cubile, |
|
quod voluit, finxit voluisse et, crimine verso |
|
(indiciine metu magis offensane repulsae?) |
|
damnavit, meritumque nihil pater eicit urbe |
| 505 |
hostilique caput prece detestatur euntis. |
|
Pittheam profugo curru Troezena petebam |
|
iamque Corinthiaci carpebam litora ponti, |
|
 |
Hippolytus, der Sohn des Theseus, versucht Numas Witwe Egeria zu trösten. Er erzählt von seinem Schicksal.
Einst kam am Stand von Korinth eine riesige Flutwelle auf ihn zu.
| (Foto eines Tsunami) Ovid, Met. XV, 507-508 |
| |
|
|
cum mare surrexit, cumulusque inmanis aquarum |
|
in montis speciem curvari et crescere visus |
| 510 |
et dare mugitus summoque cacumine findi; |
|
 |
Ein auf den Wellen reitender, Wasser speiender Stier habe sein Viergespann erschreckt.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XV, 511 |
| |
|
|
corniger hinc taurus ruptis expellitur undis |
|
pectoribusque tenus molles erectus in auras |
|
naribus et patulo partem maris evomit ore. |
|
corda pavent comitum, mihi mens interrita mansit |
| 515 |
exiliis contenta suis, cum colla feroces |
|
ad freta convertunt adrectisque auribus horrent |
|
quadrupedes monstrique metu turbantur et altis |
|
praecipitant currum scopulis; ego ducere vana |
|
frena manu spumis albentibus oblita luctor |
| 520 |
et retro lentas tendo resupinus habenas. |
|
nec tamen has vires rabies superasset equorum, |
|
ni rota, perpetuum qua circumvertitur axem, |
|
stipitis occursu fracta ac disiecta fuisset. |
|
excutior curru, lorisque tenentibus artus |
| 525 |
viscera viva trahi, nervos in stipe teneri, |
|
membra rapi partim partimque reprensa relinqui, |
|
ossa gravem dare fracta sonum fessamque videres |
|
exhalari animam nullasque in corpore partes, |
|
 |
Die Pferde gehen durch und schleifen Hippolytus fast zu Tode.
| (Virgil Solis) Ovid, Met. XV, 529-544 |
|
|
|
noscere quas posses: unumque erat omnia vulnus. |
| 530 |
num potes aut audes cladi conponere nostrae, |
|
nympha, tuam? vidi quoque luce carentia regna |
|
et lacerum fovi Phlegethontide corpus in unda, |
|
nec nisi Apollineae valido medicamine prolis |
|
reddita vita foret; quam postquam fortibus herbis |
| 535 |
atque ope Paeonia Dite indignante recepi, |
|
tum mihi, ne praesens augerem muneris huius |
|
invidiam, densas obiecit Cynthia nubes, |
|
utque forem tutus possemque inpune videri, |
|
addidit aetatem nec cognoscenda reliquit |
| 540 |
ora mihi Cretenque diu dubitavit habendam |
|
traderet an Delon: Delo Creteque relictis |
|
hic posuit nomenque simul, quod possit equorum |
|
admonuisse, iubet deponere "qui" que "fuisti |
|
 |
| Durch Äskulaps und Venus' Hilfe wird er wieder gesund und wird nun zum Gott "Virbius" (der quasi "zweimal geborene Mann").
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 544 |
|
|
Hippolytus," dixit "nunc idem Virbius esto!" |
| 545 |
hoc nemus inde colo de disque minoribus unus |
|
numine sub dominae lateo atque accenseor illi.' |
|
Non tamen Egeriae luctus aliena levare |
|
damna valent; montisque iacens radicibus imis |
|
 |
Doch Egeria lässt sich nicht trösten.
Sie löst sich in Tränen auf und wird durch Diana zur Quelle.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 549-551 |
| |
|
|
liquitur in lacrimas, donec pietate dolentis |
| 550 |
mota soror Phoebi gelidum de corpore fontem |
|
fecit et aeternas artus tenuavit in undas. |
XV: 552 - 621 Cornua Cipi
Der römische Feldherr Cipus bekommt Hörner
Cipus acquires horns
El jefe del ejercito romano Cipo adquiere cuernos
|
Et nymphas tetigit nova res, et Amazone natus |
|
haut aliter stupuit, quam cum Tyrrhenus arator |
|
fatalem glaebam mediis adspexit in arvis |
| 555 |
sponte sua primum nulloque agitante moveri, |
|
sumere mox hominis terraeque amittere formam |
|
oraque venturis aperire recentia fatis: |
|
 |
Hippolyt staunt: Aus einer Erdscholle wächst der etruskische Seher Tages.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 552-559 |
|
|
|
indigenae dixere Tagen, qui primus Etruscam |
|
edocuit gentem casus aperire futuros; |
| 560 |
utve Palatinis haerentem collibus olim |
|
 |
Hippolyt staunt genau so wie wie Romulus, dessen Speer sich in einen Baum verwandelte.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 560-564 |
|
|
|
cum subito vidit frondescere Romulus hastam, |
|
quae radice nova, non ferro stabat adacto |
|
et iam non telum, sed lenti viminis arbor |
|
non exspectatas dabat admirantibus umbras; |
| 565 |
aut sua fluminea cum vidit Cipus in unda |
|
 |
Hippolyt staunt wie der Feldherr Cipus, bei dem man plötzlich Hörner
auf der Stirn erblickte - so, wie Michelangelo Moses darstellte.
| (Moses von Michelangelo) Ovid, Met. XV, 565-566 |
| |
|
|
cornua (vidit enim) falsamque in imagine credens |
|
esse fidem, digitis ad frontem saepe relatis, |
|
quae vidit, tetigit, nec iam sua lumina damnans |
|
restitit, ut victor domito remeabat ab hoste, |
| 570 |
ad caelumque oculos et eodem bracchia tollens |
|
'quicquid,' ait 'superi, monstro portenditur isto, |
|
seu laetum est, patriae laetum populoque Quirini, |
|
sive minax, mihi sit.' viridique e caespite factas |
|
placat odoratis herbosas ignibus aras |
| 575 |
vinaque dat pateris mactatarumque bidentum, |
|
quid sibi significent, trepidantia consulit exta; |
|
quae simul adspexit Tyrrhenae gentis haruspex, |
|
magna quidem rerum molimina vidit in illis, |
|
non manifesta tamen; cum vero sustulit acre |
| 580 |
a pecudis fibris ad Cipi cornua lumen, |
|
 |
Wegen dieses Wunderzeichens will das Volk Cipus zum König machen.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 581-582 |
|
|
|
'rex,' ait 'o! salve! tibi enim, tibi, Cipe, tuisque |
|
hic locus et Latiae parebunt cornibus arces. |
|
tu modo rumpe moras portasque intrare patentes |
|
adpropera! sic fata iubent; namque urbe receptus |
| 585 |
rex eris et sceptro tutus potiere perenni.' |
|
rettulit ille pedem torvamque a moenibus urbis |
|
avertens faciem 'procul, a! procul omnia' dixit |
|
 |
Cipus - mit Hörnern - lehnt die Würde ab, indem er sagt, dass er als König Tyrann werden könnte.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 581-582 |
|
|
|
'talia di pellant! multoque ego iustius aevum |
|
exul agam, quam me videant Capitolia regem.' |
| 590 |
dixit et extemplo populumque gravemque senatum |
|
convocat, ante tamen pacali cornua lauro |
|
velat et aggeribus factis a milite forti |
|
insistit priscosque deos e more precatus |
|
'est' ait 'hic unus, quem vos nisi pellitis urbe, |
| 595 |
rex erit: is qui sit, signo, non nomine dicam: |
|
cornua fronte gerit! quem vobis indicat augur, |
|
si Romam intrarit, famularia iura daturum. |
|
ille quidem potuit portas inrumpere apertas, |
|
sed nos obstitimus, quamvis coniunctior illo |
| 600 |
nemo mihi est: vos urbe virum prohibete, Quirites, |
|
vel, si dignus erit, gravibus vincite catenis |
|
aut finite metum fatalis morte tyranni!' |
|
qualia succinctis, ubi trux insibilat eurus, |
|
murmura pinetis fiunt, aut qualia fluctus |
| 605 |
aequorei faciunt, siquis procul audiat illos, |
|
tale sonat populus; sed per confusa frementis |
|
verba tamen vulgi vox eminet una 'quis ille est?' |
|
et spectant frontes praedictaque cornua quaerunt. |
|
rursus ad hos Cipus 'quem poscitis,' inquit 'habetis' |
| 610 |
et dempta capiti populo prohibente corona |
|
exhibuit gemino praesignia tempora cornu. |
|
demisere oculos omnes gemitumque dedere |
|
atque illud meritis clarum (quis credere possit?) |
|
inviti videre caput: nec honore carere |
| 615 |
ulterius passi festam inposuere coronam; |
|
 |
Die Adligen belohnen den Verzicht des Cipus, indem sie ihm viel Land außerhalb der Stadt schenken.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XV, 616-621 |
|
|
|
at proceres, quoniam muros intrare vetaris, |
|
ruris honorati tantum tibi, Cipe, dedere, |
|
quantum depresso subiectis bobus aratro |
|
conplecti posses ad finem lucis ab ortu. |
| 620 |
cornuaque aeratis miram referentia formam |
|
postibus insculpunt, longum mansura per aevum. |
XV: 622 - 744 Aesculapius Romanos servat
Der Gott Äskulap bewahrt Rom vor einer Plage
Aesculapius, the god, saves Rome from plague
El dios Esculapio libra a Roma de una plaga
|
 |
Mit einem feierlichen Musenanruf beginnt die wundersame Geschichte,
wie Aesculapius, der Gott der Heilkunst, nach Rom kam .
| (Mantegna, 1497) Ovid, Met. XV, 626-630 |
| |
|
|
|
| Die Musen aus dem Schlosspark in Sanssouci, Potsdam - außer Clio und Urania) Ovid, Met. XV, 622-625 |
| |
|
|
Pandite nunc, Musae, praesentia numina vatum, |
|
(scitis enim, nec vos fallit spatiosa vetustas,) |
|
 |
Wie kommt es zur Verehrung von Aeskulap - Sohn der Coronis und des Apollo - auf der Tiberinsel?
| (Apollo, Chiron, Aesculapius: Fresko aus Pompei, 1. Jhdt.p.Chr.n.) Ovid, Met. XV, 624-625 |
|
|
|
unde Coroniden circumflua Thybridis alti |
| 625 |
insula Romuleae sacris adiecerit urbis. |
|
 |
Einst hatte Latium eine schreckliche Seuche heimgesucht.
| (Die Seuche in Rom: Delaury, Jules Elie) Ovid, Met. XV, 626-630 |
|
|
|
Dira lues quondam Latias vitiaverat auras, |
|
pallidaque exsangui squalebant corpora morbo. |
|
funeribus fessi postquam mortalia cernunt |
|
temptamenta nihil, nihil artes posse medentum, |
|
 |
In ihrer Not erbitten die Bewohner himmlische Hilfe z.B. durch den Gott der Heilkunst. Doch der ist fern.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XV, 630 |
|
|
| 630 |
auxilium caeleste petunt mediamque tenentes |
|
orbis humum Delphos adeunt, oracula Phoebi, |
|
utque salutifera miseris succurrere rebus |
|
sorte velit tantaeque urbis mala finiat, orant: |
|
et locus et laurus et, quas habet ipse, pharetrae |
| 635 |
intremuere simul, cortinaque reddidit imo |
|
hanc adyto vocem pavefactaque pectora movit |
|
'quod petis hinc, propiore loco, Romane, petisses, |
|
et pete nunc propiore loco: nec Apolline vobis, |
|
 |
In Delphi erfahren die Römer, dass hier nur Apolls Sohn Aesculapius helfen kann.
| (Praxiteles, 330 a. Chr.) Ovid, Met. XV, 637-640 |
|
|
|
qui minuat luctus, opus est, sed Apolline nato. |
| 640 |
ite bonis avibus prolemque accersite nostram.' |
|
iussa dei prudens postquam accepere senatus, |
|
quam colat, explorant, iuvenis Phoebeius urbem, |
|
quique petant ventis Epidauria litora, mittunt; |
|
quae simul incurva missi tetigere carina, |
| 645 |
concilium Graiosque patres adiere, darentque, |
|
oravere, deum, qui praesens funera gentis |
|
finiat Ausoniae: certas ita dicere sortes. |
|
dissidet et variat sententia, parsque negandum |
|
non putat auxilium, multi retinere suamque |
| 650 |
non emittere opem nec numina tradere suadent: |
|
dum dubitant, seram pepulere crepuscula lucem; |
|
umbraque telluris tenebras induxerat orbi, |
|
cum deus in somnis opifer consistere visus |
|
ante tuum, Romane, torum, sed qualis in aede |
|
 |
In Epidaurus erbitten die Römer vergeblich um Herausgabe
der Asklepiusstatue. Doch der Gott verspricht Hilfe.
| (Aesculapius von Epidaurus ) Ovid, Met. XV, 655-657 |
| |
|
| 655 |
esse solet, baculumque tenens agreste sinistra |
|
caesariem longae dextra deducere barbae |
|
et placido tales emittere pectore voces: |
|
'pone metus! veniam simulacraque nostra relinquam. |
|
 |
Er werde sich in eine Schlange verwandeln wie die, welche
sich um seinen Stab ringelt. Daran würden sie ihn erkennen.
| (röm. Aesculapiusstatue) Ovid, Met. XV, 658-662 |
| |
|
|
hunc modo serpentem, baculum qui nexibus ambit, |
| 660 |
perspice et usque nota visu, ut cognoscere possis! |
|
vertar in hunc: sed maior ero tantusque videbor, |
|
in quantum verti caelestia corpora debent.' |
|
extemplo cum voce deus, cum voce deoque |
|
somnus abit, somnique fugam lux alma secuta est. |
|
 |
Nachdem Aurora den neuen Tag heraufgeführt hat,
überlegt der Rat von Epidaurus, was weiter zu tun sei.
| (Francois Boucher, 1753) Ovid, Met. XV, 665 |
| |
|
| 665 |
postera sidereos aurora fugaverat ignes: |
|
incerti, quid agant, proceres ad templa petiti |
|
conveniunt operosa dei, quaque ipse morari |
|
sede velit, signis caelestibus indicet, orant. |
|
vix bene desierant, cum cristis aureus altis |
|
 |
Aesculapius nimmt die Gestalt einer großen Schlange an.
Er gibt den Römern ein Zeichen, dass er mitkommen werde.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XV, 669-683 |
| |
|
| 670 |
in serpente deus praenuntia sibila misit |
|
adventuque suo signumque arasque foresque |
|
marmoreumque solum fastigiaque aurea movit |
|
pectoribusque tenus media sublimis in aede |
|
constitit atque oculos circumtulit igne micantes: |
| 675 |
territa turba pavet, cognovit numina castos |
|
evinctus vitta crines albente sacerdos |
|
et 'deus en, deus est! animis linguisque favete, |
|
quisquis ades!' dixit 'sis, o pulcherrime, visus |
|
utiliter populosque iuves tua sacra colentes!' |
| 680 |
quisquis adest, iussum veneratur numen, et omnes |
|
verba sacerdotis referunt geminata piumque |
|
Aeneadae praestant et mente et voce favorem. |
|
adnuit his motisque deus rata pignora cristis |
|
ter repetita dedit vibrata sibila lingua; |
| 685 |
tum gradibus nitidis delabitur oraque retro |
|
flectit et antiquas abiturus respicit aras |
|
adsuetasque domos habitataque templa salutat. |
|
inde per iniectis adopertam floribus ingens |
|
serpit humum flectitque sinus mediamque per urbem |
|
 |
Die Schlange strebt zum Hafen und besteigt das Schiff der Römer.
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 690-694 |
|
|
| 690 |
tendit ad incurvo munitos aggere portus. |
|
restitit hic agmenque suum turbaeque sequentis |
|
officium placido visus dimittere vultu |
|
corpus in Ausonia posuit rate: numinis illa |
|
sensit onus, pressa estque dei gravitate carina; |
| 695 |
Aeneadae gaudent caesoque in litore tauro |
|
torta coronatae solvunt retinacula navis. |
|
inpulerat levis aura ratem: deus eminet alte |
|
inpositaque premens puppim cervice recurvam |
|
caeruleas despectat aquas modicisque per aequor |
|
 |
Eine lange Seereise beginnt. Als Aurora zum 6. Mal aufgeht, ist Italien erreicht.
| (Aurora: Simon Julien, 1783) Ovid, Met. XV, 700-701 |
|
|
| 700 |
Ionium zephyris sextae Pallantidos ortu |
|
Italiam tenuit praeterque Lacinia templo |
|
 |
Die Südspitze Italien wird umfahren.
| (Putzger-Kartenausschnitt) Ovid, Met. XV, 702-708 |
|
|
|
nobilitate deae Scylaceaque litora fertur; |
|
linquit Iapygiam laevisque Amphrisia remis |
|
saxa fugit, dextra praerupta Cocinthia parte, |
| 705 |
Romethiumque legit Caulonaque Naryciamque |
|
evincitque fretum Siculique angusta Pelori |
|
Hippotadaeque domos regis Temesesque metalla |
|
Leucosiamque petit tepidique rosaria Paesti. |
|
inde legit Capreas promunturiumque Minervae |
| 710 |
et Surrentino generosos palmite colles |
|
 |
Vorbei geht es an Neapel, das "zur Muße geschaffen"
einst von der Sirene Pathenope bewohnt wurde.
| (Parthenope, phrygisches Mosaik) Ovid, Met. XV, 711-712 |
|
|
|
Herculeamque urbem Stabiasque et in otia natam |
|
Parthenopen et ab hac Cumaeae templa Sibyllae. |
|
hinc calidi fontes lentisciferumque tenetur |
|
Liternum multamque trahens sub gurgite harenam |
| 715 |
Volturnus niveisque frequens Sinuessa columbis |
|
Minturnaeque graves et quam tumulavit alumnus |
|
Antiphataeque domus Trachasque obsessa palude |
|
et tellus Circaea et spissi litoris Antium. |
|
huc ubi veliferam nautae advertere carinam, |
|
 |
Ziel der langen Fahrt: Ostia, der Hafen Roms.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 719-728 |
|
|
| 720 |
(asper enim iam pontus erat), deus explicat orbes |
|
perque sinus crebros et magna volumina labens |
|
templa parentis init flavum tangentia litus. |
|
aequore placato patrias Epidaurius aras |
|
linquit et hospitio iuncti sibi numinis usus |
| 725 |
litoream tractu squamae crepitantis harenam |
|
sulcat et innixus moderamine navis in alta |
|
puppe caput posuit, donec Castrumque sacrasque |
|
Lavini sedes Tiberinaque ad ostia venit. |
|
huc omnis populi passim matrumque patrumque |
| 730 |
obvia turba ruit, quaeque ignes, Troica, servant, |
|
Vesta, tuos, laetoque deum clamore salutant. |
|
quaque per adversas navis cita ducitur undas, |
|
tura super ripas aris ex ordine factis |
|
parte ab utraque sonant et odorant aera fumis, |
| 735 |
ictaque coniectos incalfacit hostia cultros. |
|
iamque caput rerum, Romanam intraverat urbem: |
|
 |
Die Schlange ringelt sich um den Mastbaum.
| (Schlangen-Animation) Ovid, Met. XV, 737 |
|
|
|
erigitur serpens summoque acclinia malo |
|
colla movet sedesque sibi circumspicit aptas. |
|
scinditur in geminas partes circumfluus amnis |
| 740 |
(Insula nomen habet) laterumque a parte duorum |
|
porrigit aequales media tellure lacertos: |
|
huc se de Latia pinu Phoebeius anguis |
|
 |
Nach der Landung nimmt Aesculap wieder seine Göttergestalt an.
| (römische Kopie) Ovid, Met. XV, 743 |
|
|
|
contulit et finem specie caeleste resumpta |
|
 |
Aesculap, der Heilsbringer aus der Fremde, wird fortan auf der Tiberinsel verehrt.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 744 |
|
|
|
luctibus inposuit venitque salutifer urbi. |
XV: 745 - 842 Apotheosis Iulii Caesaris
Die Apotheose Caesars
The deification of Julius Caesar
La apoteosis de César
| 745 |
Hic tamen accessit delubris advena nostris: |
|
 |
Aesculap kam als fremder Gott nach Rom.
Nach Überzeugung Ovids ist auch Caesar ein Gott: ein Römer in seinem Rom.
| (Caesarbüste aus Ägypten) Ovid, Met. XV, 745-746 |
|
|
|
Caesar in urbe sua deus est; quem Marte togaque |
|
praecipuum non bella magis finita triumphis |
|
resque domi gestae properataque gloria rerum |
|
in sidus vertere novum stellamque comantem, |
|
 |
Nicht Caesars Feldzüge und Triumphe sind das wichtigste.
| (Mantegna, 1497) Ovid, Met. XV, 750-760 |
|
|
| 750 |
quam sua progenies; neque enim de Caesaris actis |
|
ullum maius opus, quam quod pater exstitit huius: |
|
scilicet aequoreos plus est domuisse Britannos |
|
perque papyriferi septemflua flumina Nili |
|
victrices egisse rates Numidasque rebelles |
| 755 |
Cinyphiumque Iubam Mithridateisque tumentem |
|
nominibus Pontum populo adiecisse Quirini |
|
et multos meruisse, aliquos egisse triumphos, |
|
quam tantum genuisse virum, quo praeside rerum |
|
humano generi, superi, favistis abunde! |
| 760 |
ne foret hic igitur mortali semine cretus, |
|
ille deus faciendus erat; quod ut aurea vidit |
|
 |
Weil Caesar göttlichen Ursprungs ist, soll er ein Gott werden.
Doch zunächst sieht Venus mit großer Sorge die Ermordung ihres Sohnes voraus.
| (Sandro Botticelli) Ovid, Met. XV, 760-778 |
|
|
|
Aeneae genetrix, vidit quoque triste parari |
|
pontifici letum et coniurata arma moveri, |
|
palluit et cunctis, ut cuique erat obvia, divis |
| 765 |
'adspice,' dicebat 'quanta mihi mole parentur |
|
insidiae, quantaque caput cum fraude petatur, |
|
quod de Dardanio solum mihi restat Iulo. |
|
solane semper ero iustis exercita curis, |
|
 |
Venus fürchtet um ihre Nachkommen: Sogar sie sei einst von Diomedes mit der Lanze
verletzt worden, als sie Aeneas zu Hilfe kam.
| (Diomedes verletzt Venus: Jean-Auguste-Dominique Ingres 1800) Ovid, Met. XV, 769 |
|
|
|
quam modo Tydidae Calydonia vulneret hasta, |
| 770 |
nunc male defensae confundant moenia Troiae, |
|
quae videam natum longis erroribus actum |
|
iactarique freto sedesque intrare silentum |
|
bellaque cum Turno gerere, aut, si vera fatemur, |
|
cum Iunone magis? quid nunc antiqua recordor |
| 775 |
damna mei generis? timor hic meminisse priorum |
|
non sinit; en acui sceleratos cernitis enses. |
|
quos prohibete, precor, facinusque repellite neve |
|
caede sacerdotis flammas exstinguite Vestae!' |
|
Talia nequiquam toto Venus anxia caelo |
| 780 |
verba iacit superosque movet, qui rumpere quamquam |
|
 |
Doch kein Gott kann den Beschluss der Parcen ändern.
Viele Vorzeichen künden Caesars gewaltsames Ende an.
| (Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid, Met. XV, 779-798 |
| |
|
|
ferrea non possunt veterum decreta sororum, |
|
signa tamen luctus dant haut incerta futuri; |
|
arma ferunt inter nigras crepitantia nubes |
|
terribilesque tubas auditaque cornua caelo |
| 785 |
praemonuisse nefas; solis quoque tristis imago |
|
lurida sollicitis praebebat lumina terris; |
|
saepe faces visae mediis ardere sub astris, |
|
saepe inter nimbos guttae cecidere cruentae; |
|
caerulus et vultum ferrugine Lucifer atra |
| 790 |
sparsus erat, sparsi lunares sanguine currus; |
|
tristia mille locis Stygius dedit omina bubo, |
|
mille locis lacrimavit ebur, cantusque feruntur |
|
auditi sanctis et verba minantia lucis. |
|
victima nulla litat, magnosque instare tumultus |
| 795 |
fibra monet, caesumque caput reperitur in extis, |
|
inque foro circumque domos et templa deorum |
|
nocturnos ululasse canes umbrasque silentum |
|
erravisse ferunt motamque tremoribus urbem. |
|
non tamen insidias venturaque vincere fata |
| 800 |
praemonitus potuere deum, strictique feruntur |
|
 |
Es kommt der Tag des Mordanschlags auf Caesar: die Iden des Märzes 44 a. Chr.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. XV, 799-802 |
| |
|
|
in templum gladii: neque enim locus ullus in urbe |
|
 |
Ausgerechnet in der Curia sollte der Mord geschehen, beklagt sich Ovid.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto Hans-Jürgen Günther 2007) Ovid, Met. XV, 801-802 |
|
|
|
ad facinus diramque placet nisi curia caedem. |
|
tum vero Cytherea manu percussit utraque |
|
pectus et Aeneaden molitur condere nube, |
| 805 |
qua prius infesto Paris est ereptus Atridae, |
|
et Diomedeos Aeneas fugerat enses. |
|
 |
Jupiter tröstet Venus. Er berichtet von den ruhmreichen Ereignissen nach Caesars Tod.
| (Iupiter-Capitolinus, Otricoli 1. Jhdt. p. Chr.) Ovid, Met. XV, 807-842 |
| |
|
|
talibus hanc genitor: 'sola insuperabile fatum, |
|
 |
Venus soll das Haus der unsterblichen Parcen betreten
und das Schicksal ihrer weiteren Nachkommen in Augenschein nehmen.
| (aus: Ptolemaeus-Atlas, Straßburg 1520) Ovid, Met. XV, 808-815 |
| | |
|
|
nata, movere paras? intres licet ipsa sororum |
|
tecta trium: cernes illic molimine vasto |
| 810 |
ex aere et solido rerum tabularia ferro, |
|
quae neque concursum caeli neque fulminis iram |
|
nec metuunt ullas tuta atque aeterna ruinas; |
|
invenies illic incisa adamante perenni |
|
fata tui generis: legi ipse animoque notavi |
| 815 |
et referam, ne sis etiamnum ignara futuri. |
|
hic sua conplevit, pro quo, Cytherea, laboras, |
|
tempora, perfectis, quos terrae debuit, annis. |
|
ut deus accedat caelo templisque colatur, |
|
tu facies natusque suus, qui nominis heres |
| 820 |
inpositum feret unus onus caesique parentis |
|
nos in bella suos fortissimus ultor habebit. |
|
illius auspiciis obsessae moenia pacem |
|
victa petent Mutinae, Pharsalia sentiet illum, |
|
Emathiique iterum madefient caede Philippi, |
| 825 |
et magnum Siculis nomen superabitur undis, |
|
 |
Auch Cleopatra, die Gattin des Antonius, werde besiegt werden.
| (Cleopatrarelief) Ovid, Met. XV, 826 |
| |
|
|
Romanique ducis coniunx Aegyptia taedae |
|
non bene fisa cadet, frustraque erit illa minata, |
|
 |
Cleopatras Stadt Canopus wird nicht über das Capitol herrschen
| (Cleopatra: Kupferstich 16. Jhdt.) Ovid, Met. XV, 828 |
| |
|
|
servitura suo Capitolia nostra Canopo. |
|
quid tibi barbariam gentesque ab utroque iacentes |
| 830 |
oceano numerem? quodcunque habitabile tellus |
|
sustinet, huius erit: pontus quoque serviet illi! |
|
'Pace data terris animum ad civilia vertet |
|
iura suum legesque feret iustissimus auctor |
|
 |
Jupiter: Einmal werde Augustus durch sein Beispiel die Gesittung heben.
| Ovid, Met. XV, 834-835 |
|
|
|
exemploque suo mores reget inque futuri |
| 835 |
temporis aetatem venturorumque nepotum |
|
prospiciens prolem sancta de coniuge natam |
|
ferre simul nomenque suum curasque iubebit, |
|
nec nisi cum senior meritis aequaverit annos, |
|
aetherias sedes cognataque sidera tanget. |
| 840 |
hanc animam interea caeso de corpore raptam |
|
fac iubar, ut semper Capitolia nostra forumque |
|
divus ab excelsa prospectet Iulius aede!' |
XV: 843 - 870 Ovidius Augustum laudibus effert
Ovid preist Augustus
Ovid's celebration of Augustus
Ovidio glorifica a Augusto
|
Vix ea fatus erat, medi cum sede senatus |
|
constitit alma Venus nulli cernenda suique |
|
 |
Venus löst alles Körperliche von der Seele ihres Nachfahren C. I. Caesar.
| (Andreas Fulvius, 1517) Ovid, Met. XV, 845-846 |
| |
|
| 845 |
Caesaris eripuit membris nec in aera solvi |
|
passa recentem animam caelestibus intulit astris |
|
dumque tulit, lumen capere atque ignescere sensit |
|
emisitque sinu: luna volat altius illa |
|
flammiferumque trahens spatioso limite crinem |
|
 |
Venus geleitet Caesars Seele in den Himmel. Ihr Abkömmling wird ein Komet.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. XV, 845-850 |
| |
|
| 850 |
stella micat natique videns bene facta fatetur |
|
 |
Caesar anerkennt, dass sein Adoptivsohn Augustus größer ist als er selbst.
| (Caesarbüste) Ovid, Met. XV, 850-858 |
| |
|
|
esse suis maiora et vinci gaudet ab illo. |
|
hic sua praeferri quamquam vetat acta paternis, |
|
libera fama tamen nullisque obnoxia iussis |
|
invitum praefert unaque in parte repugnat: |
| 855 |
sic magnus cedit titulis Agamemnonis Atreus, |
|
 |
Achill ist auch größer als sein Vater Peleus
| (Achilles: Leon Benouville, 1821-1859) Ovid, Met. XV, 856 |
|
|
|
Aegea sic Theseus, sic Pelea vicit Achilles; |
|
denique, ut exemplis ipsos aequantibus utar, |
|
sic et Saturnus minor est Iove: Iuppiter arces |
|
temperat aetherias et mundi regna triformis, |
|
 |
Wie Jupiter den Himmel, so beherrsche Augustus die Welt.
| (Nationalmuseum, Rom) Ovid, Met. XV, 858-860 |
|
|
| 860 |
terra sub Augusto est; pater est et rector uterque. |
|
 |
Die Götter, die einst Aeneas retteten, sollen auch Rom beistehen.
| (Aeneas mit Anchises und Iulus L. Bernini 1618-19) Ovid, Met. XV, 861 |
|
|
|
di, precor, Aeneae comites, quibus ensis et ignis |
|
 |
Der Dichter ruft die Schutzgötter Roms an: Romulus Quirinus
| (Erzmünze aus augusteischer Zeit) Ovid, Met. XV, 862 |
|
|
|
cesserunt, dique Indigetes genitorque Quirine |
|
 |
Mars, Vater des unbesiegten Qurinus
| (Blaschke, 1786) Ovid, Met. XV, 863 |
|
|
|
urbis et invicti genitor Gradive Quirini |
|
 |
Vesta, hochverehrt im Palast des Augustus
| (Blaschke, 1786) Ovid, Met. XV, 864 |
|
|
|
Vestaque Caesareos inter sacrata penates, |
|
 |
Apollo, ein weiterer Hausgott des Kaisers
| (Apollo von Siebenbürgen, 1. Jhdt.a. Chr.) Ovid, Met. XV, 865 |
|
|
| 865 |
et cum Caesarea tu, Phoebe domestice, Vesta, |
|
 |
Jupiter, oberster Gott der Römer
| (Blaschke, 1786) Ovid, Met. XV, 866 |
|
|
|
quique tenes altus Tarpeias Iuppiter arces, |
|
quosque alios vati fas appellare piumque est: |
|
tarda sit illa dies et nostro serior aevo, |
|
 |
Ovid kündet die zukünftige Apotheose des Augustus.
| (Augustusbüste, vermutl. Italien, ca. 20 p.Chr.) Ovid, Met. XV, 868-870 |
|
|
|
qua caput Augustum, quem temperat, orbe relicto |
| 870 |
accedat caelo faveatque precantibus absens! |
XV: 871 - 879 Ovidius poeta: nomen nostrum inedibile
Der Dichter Ovid: Ich werde gelesen werden
Ovid's glory
Epílogo del poeta Ovidio
| |
 |
Mit Stolz darf der Dichter verkünden: "Ich habe ein Werk vollendet, das weder
Jupiters Zorn, noch Feuer, noch Schwert noch der Zahn der Zeit zerstören wird."
| (röm. Mosaik, 3. Jhdt. p. Chr., Bardo-Museum, Tunis) Ovid, Met. XV, 879 |
| |
|
|
Iamque opus exegi, quod nec Iovis ira nec ignis |
|
nec poterit ferrum nec edax abolere vetustas. |
|
cum volet, illa dies, quae nil nisi corporis huius |
|
ius habet, incerti spatium mihi finiat aevi: |
| 875 |
parte tamen meliore mei super alta perennis |
|
astra ferar, nomenque erit indelebile nostrum, |
|
quaque patet domitis Romana potentia terris, |
| |
 |
Später fiel Ovid bei Augustus in Ungnade und musste im Exil sterben.
| Doch der römische Dichter hinterließ der Menschheit ein großartiges Werk der Weltliteratur: die Metamorphosen. |
| (Die Verurteilung Ovids durch Augustus: Franz Martin Kuen, 1744) Ovid, Met XV, 878-879 |
|
|
|
ore legar populi, perque omnia saecula fama, |
|
 |
Mögen die Kaiser Götter geworden sein, Ovid weiß von sich: er werde leben.
Nach 2000 Jahren darf man - gemessen an menschlichen Verhältnissen -
bei Ovid von "Unsterblichkeit" reden.
| (Immortalitas: Henri Fantin-Latour, 1836-1904) Ovid, Met. XV, 879 |
| | |
|
|
siquid habent veri vatum praesagia, vivam. |
|
 |
| Illustration zum 15. Buch von Ovids Metamorphosen |
| Georges Sandys, 1632 |
|