P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER TERTIUS (III)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH III
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK III
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO III
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Bacchus als Kind - "panta rhei"
|
|
(Guido Reni, 1623) Ovid, Met. III, 317
|
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
III: 1 - 30 Cadmus sororem Europam quaerit
Kadmos sucht seine Schwester Europa
Cadmus searches for his sister Europa
Cadmo esta buscando a su hermana Europa
III: 50 - 94 Cadmus serpentem interficit
Kadmos tötet den Drachen
Cadmus kills the Dragon
Cadmo mata al dragón
III: 95 - 114 Cadmus dentes serpentis serit
Kadmos sät die Drachenzähne
Cadmus sows the Dragon's teeth
Cadmo siembra los dientes del dragón
III: 115 - 137 Cadmus Thebas condit
Kadmos gründet Theben
Cadmus founds Thebes
Cadmo funda la ciudad de Tebas
III: 138 -164 Actaeon a venatione revertitur
Aktaeon kehrt von der Jagd zurück
Actaeon returns from the hunt
Acteón retorna de la caza
III: 165 - 205 Actaeon Dianam nudam conspicit et in cervum mutatur
Aktaeon sieht die nackte Diana und wird in einen Hirsch verwandelt
Diana naked and is turned into a stag
Acteón descubre a Diana desnuda y se convierte en un ciervo
III: 206 - 231 Actaeon a canibus exagitatur
Aktaeon wird von seinen Jagdhunden verfolgt
Actaeon is pursued by his hounds
Los perros de caza persiguen a Acteón
III: 232 - 252 Actaeon a canibus laceratur
Aktaeon wird von seinen Hunden zerrissen
Actaeon is killed by the dogs
Los perros destrozan a Acteón
III: 253 - 272 Iuno ad Semelem puniendam mutatur
Juno verwandelt sich, um Seméle zu bestrafen
Juno sets out to punish Seméle
Juno se transforma para castigar a Sémele
III: 273 - 315 Ignis Iovis Semelem necat
Seméle wird durch Jupiters Feuer getötet
Seméle is consumed by Jupiter's fire
El fuego de Júpiter mata a Sémele
III: 316 - 338 Iudicium Tiresiae
Das Urteil des Tiresias
The iudgement of Tiresias
El juicio de Tiresias
III: 339 - 358 Echo Narcissum conspicit
Echo sieht Narcissus
Echo sees Narcissus
Eco descubre a Narciso
III: 359 - 401 Iuno vocem Echus commutat
Juno verändert Echos Sprache
How Juno altered Echo's speech
Juno altera la voz de Eco
III: 402 - 436 Narcissus imaginem suam vidit et amore sui incenditur
Narcissus sieht sich und verliebt sich in sich
Narcissus sees himself and falls in love
Narciso se ve en el agua y se enamora de su propia imagen
III: 437 - 473 Narcissus queritur, quod amor sui non respondetur
Narcissus beklagt seinen Kummer über die unerwiderte Liebe
Narcissus laments the pain of unrequited love
Las lamentaciones de Narciso sobre el amor no respondido
III: 474 - 510 Narcissus in florem mutatur
Narcissus wird in eine Blume verwandelt
Narcissus is changed into a flower
Narciso se transforma en una flor
III: 511 - 527 Tiresias sortem Penthei vaticinatur
Tiresias prophezeit das Schicksal des Pentheus
Tiresias prophesies Pentheus's fate
Tiresias profetiza el destino de Penteo
III: 528 - 571 Pentheus venerationem Bacchi recusat
Pentheus weist die Verehrung des Bacchus zurück
Pentheus rejects the worship of Bacchus
Penteo rechaza la admiración de Baco
III: 572 - 596 Acoetes captatur et interrogatur
Acoetes wird gefangen genommen und befragt
Acoetes is captured and interrogated
La detención e interrogación de Acetes
III: 597 - 637 Narratio Acoetis - puer formosus
Die Geschichte des Acoetes - der schöne Junge
Acoetes's story - the beautiful boy
La historia de Acetes - el joven bello
III: 638 - 691 Navis Acoetis et nautae eius mutantur
Das Schiff des Acoetes und seine Mannschaft werden verwandelt
Acoetes's ship and crew are transformed
El barco y la tripulación de Acetes se transforman
III: 692 - 733 Pentheus a Maenadibus dilaceratur
Pentheus wird von den Mänaden getötet
Pentheus is killed by the Maenads
Las bacantes matan a Penteo
 |
|
Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch III
|
|
Edition: Lyon 1510
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch III |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book III |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P. OVIDI NASONIS METAMORPHOSES,
LIBER TERTIUS (III)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH III
OVID: METAMORPHOSES, BOOK III
- translation-link at the end of the book -
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO III
Text
III: 1 - 49 Cadmus sororem Europam quaerit
Kadmos sucht seine Schwester Europa
Cadmus searches for his sister Europa
Cadmo esta buscando a su hermana Europa
 |
|
In Kreta angekommen hatte Jupiter seine Stierhülle fallen lassen. (Europa wird Mutter des Minos.)
|
|
Jupiter und Europa: Yves Cass, * 1947) Ovid, Met. III,
1
|
|
Iamque
deus posita fallacis imagine tauri |
|
se confessus erat Dictaeaque
rura tenebat, |
|
cum pater ignarus Cadmo perquirere
raptam |
|
 |
Inzwischen hat Agenor dem Sohn Cadmus befohlen,
die Schwester Europa
zu suchen. |
| (Agenor und Cadmus: K. Stenger, 1791) Ovid, Met. III, 3-5 |
|
imperat et poenam, si non invenerit,
addit |
| 5 |
exilium, facto pius et sceleratus
eodem. |
|
orbe pererrato (quis enim deprendere
possit |
|
furta Iovis?) profugus patriamque
iramque parentis |
|
vitat Agenorides Phoebique oracula
supplex |
|
consulit et, quae sit tellus
habitanda, requirit. |
|
 |
Cadmus wendet sich zunächst an das delphische Orakel.
Dort weissagt Apollo ihm
eine neue Heimat.
|
(Apollo Belvedere, römische Marmorkopie nach griechischem Bronzeoriginal,
4. Jhdt. a. Chr.) Ovid, Met. III, 3-13 |
| 10 |
'bos tibi' Phoebus ait 'solis
occurret in arvis, |
|
nullum passa iugum curvique inmunis
aratri. |
|
hac duce carpe vias et, qua requieverit
herba, |
|
 |
Cadmus solle einer Kuh (bos) folgen.
Wo die sich niederlasse, solle er die "böotische" Stadt gründen. |
| (Böotien mit Theben: Putzger, Historischer Weltatlas) Ovid, Met. III, 10-13 |
|
moenia fac condas Boeotiaque
illa vocato.' |
|
vix bene Castalio Cadmus descenderat
antro, |
| 15 |
incustoditam lente videt ire
iuvencam |
|
nullum servitii signum cervice
gerentem. |
|
subsequitur pressoque legit vestigia
gressu |
|
auctoremque viae Phoebum taciturnus
adorat. |
|
iam vada Cephisi Panopesque evaserat
arva: |
| 20 |
bos stetit et tollens speciosam
cornibus altis |
|
ad caelum frontem mugitibus inpulit
auras |
|
atque ita respiciens comites
sua terga sequentis |
|
 |
| An der Stelle, wo sich die Kuh niederlässt, will Cadmus zunächst ein Dankopfer darbringen. |
| (Liegende Kuh: Vincent Willem van Gogh, 1883 ) Ovid, Met. III, 20-25 |
|
procubuit teneraque latus submisit
in herba. |
|
Cadmus agit grates peregrinaeque
oscula terrae |
| 25 |
figit et ignotos montes agrosque
salutat. |
|
Sacra
Iovi facturus erat: iubet ire ministros |
|
et petere e vivis libandas fontibus
undas. |
|
silva vetus stabat nulla violata
securi, |
|
et specus in media virgis ac
vimine densus |
| 30 |
efficiens humilem lapidum conpagibus
arcum |
|
uberibus fecundus aquis; ubi
conditus antro |
|
 |
| Als die Gefährten Wasser für das Dankopfer holen wollen,
stoßen sie in einer Höhle auf die unheilbringende Schlange des Mars. |
| (popart) Ovid, Met. III, 31-32 |
|
Martius anguis erat, cristis
praesignis et auro; |
|
igne micant oculi, corpus tumet
omne venenis, |
|
tresque vibrant linguae, triplici
stant ordine dentes. |
| 35 |
quem postquam Tyria lucum de
gente profecti |
|
infausto tetigere gradu, demissaque
in undas |
|
urna dedit sonitum, longo caput
extulit antro |
 |
|
Mordend fällt die Schlange über die Männer her: deren Händen entgleiten die Wasserkrüge.
|
|
(Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. III,
41-49
|
|
caeruleus serpens horrendaque
sibila misit. |
|
effluxere urnae manibus sanguisque
reliquit |
 |
|
Der Anblick der vor Wut rasenden Schlange löst Entsetzen aus.
|
|
(Ludovico Dolce, 1558) Ovid, Met. III,
40
|
| 40 |
corpus et attonitos subitus tremor
occupat artus. |
|
ille volubilibus squamosos nexibus
orbes |
|
torquet et inmensos saltu sinuatur
in arcus |
|
ac media plus parte leves erectus
in auras |
|
despicit omne nemus tantoque
est corpore, quanto, |
|
 |
Die Schlange (DRACO) hat solche Ausmaße wie die,
die man am Himmel zwischen dem großen und kleinen Bären sieht.
|
| (ursa minor, draco, ursa maior) Ovid, Met. III, 45 |
45 |
si totum spectes, geminas qui
separat arctos. |
|
nec mora, Phoenicas, sive illi
tela parabant |
|
sive fugam, sive ipse timor prohibebat
utrumque, |
 |
|
Die riesige Schlange tötet die Gefährten des Cadmus.
|
|
(Cornelius van Haarlem- 1589-1638) Ovid, Met. III,
48-49
|
|
occupat: hos morsu, longis conplexibus
illos, |
|
hos necat adflati funesta tabe
veneni. |
III: 50 - 94 Cadmus serpentem interficit
Kadmos tötet den Drachen
Cadmus kills the Dragon
Cadmo mata al dragón
| 50 |
Fecerat
exiguas iam sol altissimus umbras: |
|
quae mora sit sociis, miratur
Agenore natus |
|
vestigatque viros. tegumen derepta
leoni |
|
pellis erat, telum splendenti
lancea ferro |
|
et iaculum teloque animus praestantior
omni. |
| 55 |
ut nemus intravit letataque corpora
vidit |
|
victoremque supra spatiosi tergoris
hostem |
|
tristia sanguinea lambentem vulnera
lingua, |
 |
| Cadmus verspricht, die Gefährten zu rächen oder ihnen in den Tod zu folgen. |
| (Cadmus und Drachen: Burrini, 1656-1727) Ovid, Met. III, 58-59
|
|
'aut ultor vestrae, fidissima
pectora, mortis, |
|
aut comes' inquit 'ero.' dixit
dextraque molarem |
|
 |
| Cadmus schleudert einen riesigen Felsblock. Doch dieser prallt an der Schlange ab.
|
| (Cadmus: Nathaniel Hawthorne 1853) Ovid, Met. III, 59-64 |
60 |
sustulit et magnum magno conamine
misit. |
|
illius inpulsu cum turribus ardua
celsis |
|
moenia mota forent, serpens sine
vulnere mansit |
|
loricaeque modo squamis defensus
et atrae |
|
duritia pellis validos cute reppulit
ictus; |
| 65 |
at non duritia iaculum quoque
vicit eadem, |
|
quod medio lentae spinae curvamine
fixum |
|
constitit et totum descendit
in ilia ferrum. |
|
ille dolore ferox caput in sua
terga retorsit |
|
vulneraque adspexit fixumque
hastile momordit, |
| 70 |
idque ubi vi multa partem labefecit
in omnem, |
|
vix tergo eripuit; ferrum tamen
ossibus haesit. |
|
tum vero postquam solitas accessit
ad iras |
|
causa recens, plenis tumuerunt
guttura venis, |
 |
|
Cadmus kämpft mit der Schlange.
|
|
(Illustration aus dem späten 15. Jhdt.) Ovid, Met. III,
59-71
|
|
spumaque pestiferos circumfluit
albida rictus, |
| 75 |
terraque rasa sonat squamis,
quique halitus exit |
|
ore niger Stygio, vitiatas inficit
auras. |
|
ipse modo inmensum spiris facientibus
orbem |
|
cingitur, interdum longa trabe
rectior adstat, |
|
inpete nunc vasto ceu concitus
imbribus amnis |
| 80 |
fertur et obstantis proturbat
pectore silvas. |
|
cedit Agenorides paulum spolioque
leonis |
 |
Cadmus hält - mit einem Löwenfell bekleidet - mit dem Speer die Schlange fern.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. III, 82-84
| |
|
sustinet incursus instantiaque
ora retardat |
|
cuspide praetenta: furit ille
et inania duro |
|
vulnera dat ferro figitque in
acumine dentes. |
| 85 |
iamque venenifero sanguis manare
palato |
|
coeperat et virides adspergine
tinxerat herbas; |
|
sed leve vulnus erat, quia se
retrahebat ab ictu |
|
laesaque colla dabat retro plagamque
sedere |
|
cedendo arcebat nec longius ire
sinebat, |
 |
Cadmus besiegt die Schlange, indem er sie durchbohrt und an eine Eiche heftet.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid,, Detailfoto H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. III, 90-94
| |
| 90 |
donec Agenorides coniectum in
guttura ferrum |
|
usque sequens pressit, dum retro
quercus eunti |
|
obstitit et fixa est pariter
cum robore cervix. |
|
pondere serpentis curvata est
arbor et ima |
|
parte flagellari gemuit sua robora
caudae. |
III: 95 - 114 Cadmus dentes serpentis serit
Kadmos sät die Drachenzähne
Cadmus sows the Dragon's teeth
Cadmo siembra los dientes del dragón
 |
|
Die von Cadmus nach hartem Kampf getötete Schlange
|
|
(Matthaeus Merian d. Ä., 1619) Ovid, Met. III,
95
|
| 95 |
Dum
spatium victor victi considerat hostis, |
|
vox subito audita est; neque
erat cognoscere promptum, |
|
unde, sed audita est: 'quid,
Agenore nate, peremptum |
|
serpentem spectas? et tu spectabere
serpens.' |
|
ille diu pavidus pariter cum
mente colorem |
| 100 |
perdiderat, gelidoque comae terrore
rigebant: |
|
ecce viri fautrix superas delapsa
per auras |
 |
|
Minerva fordert Cadmus auf, die Drachenzähne auszusäen.
|
|
(Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. III,
101-103
|
|
Pallas adest motaeque iubet supponere
terrae |
|
vipereos dentes, populi incrementa
futuri. |
|
paret et, ut presso sulcum patefecit
aratro, |
| 105 |
spargit humi iussos, mortalia
semina, dentes. |
|
inde (fide maius) glaebae coepere
moveri, |
 |
|
Aus den Furchen wachsen zunächst Lanzen, dann bewaffnete Krieger hervor.
|
|
(modern art) Ovid, Met. III,
107-110
|
|
primaque de sulcis acies adparuit
hastae, |
|
tegmina mox capitum picto nutantia
cono, |
|
mox umeri pectusque onerataque
bracchia telis |
| 110 |
exsistunt, crescitque seges clipeata
virorum: |
|
sic, ubi tolluntur festis aulaea
theatris, |
|
surgere signa solent primumque
ostendere vultus, |
|
cetera paulatim, placidoque educta
tenore |
|
tota patent imoque pedes in margine
ponunt. |
III: 115 - 137 Cadmus Thebas condit
Kadmos gründet Theben
Cadmus founds Thebes
Cadmo funda la ciudad de Tebas
| 115 |
Territus
hoste novo Cadmus capere arma parabat: |
|
'ne cape!' de populo, quem terra
creaverat, unus |
|
exclamat 'nec te civilibus insere
bellis!' |
|
atque ita terrigenis rigido de
fratribus unum |
|
comminus ense ferit, iaculo cadit
eminus ipse; |
| 120 |
hunc quoque qui leto dederat,
non longius illo |
|
vivit et exspirat, modo quas
acceperat auras, |
|
exemploque pari furit omnis turba,
suoque |
 |
|
Die so entstandenen Krieger erschlagen sich gegenseitig.
|
|
( Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. III,
118-126
|
|
Marte cadunt subiti per mutua
vulnera fratres. |
|
iamque brevis vitae spatium sortita
iuventus |
| 125 |
sanguineam tepido plangebat pectore
matrem, |
 |
|
Nur fünf bleiben übrig. MIt diesen gründet Cadmus die neue Stadt Theben.
|
|
(Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. III, 126
|
|
quinque superstitibus, quorum
fuit unus Echion. |
|
is sua iecit humo monitu Tritonidis
arma |
|
fraternaeque fidem pacis petiitque
deditque: |
|
hos operis comites habuit Sidonius
hospes, |
| 130 |
cum posuit iussus Phoebeis sortibus
urbem. |
|
Iam
stabant Thebae, poteras iam, Cadme, videri |
 |
|
Harmonia, die Tochter von Venus und Mars wird die Ehefrau des Cadmus.
|
|
(Harmonia: Evelyn de Morgan, 1855-1919) Ovid, Met. III, 126
|
|
exilio felix: soceri tibi Marsque
Venusque |
|
contigerant; huc adde genus de
coniuge tanta, |
 |
Der Stammbaum des Cadmus
Cadmus scheint glücklich. Doch Junos Rache ist noch nicht abgekühlt.
|
|
Ovid, Met. III,
133
|
|
tot natos natasque et, pignora
cara, nepotes, |
| 135 |
hos quoque iam iuvenes; sed scilicet
ultima semper |
|
exspectanda dies hominis, dicique
beatus |
|
ante obitum nemo supremaque funera
debet. |
III: 138 - 164 Actaeon a venatione revertitur
Aktaeon kehrt von der Jagd zurück
Actaeon returns from the hunt
Acteón retorna de la caza
|
Prima
nepos inter tot res tibi, Cadme, secundas |
 |
Dem Cadmus wird verkündet, dass sein Enkel
Actaeon einst ein Geweih tragen werde.
|
|
(Cavaliere d'Arpino, 1603-1606) Ovid, Met. III,
139
|
|
causa fuit luctus, alienaque
cornua fronti |
| 140 |
addita, vosque, canes satiatae
sanguine erili. |
|
at bene si quaeras, Fortunae
crimen in illo, |
|
non scelus invenies; quod enim
scelus error habebat? |
|
Mons
erat infectus variarum caede ferarum, |
|
iamque dies medius rerum contraxerat
umbras |
| 145 |
et sol ex aequo meta distabat
utraque, |
|
cum iuvenis placido per devia
lustra vagantes |
|
participes operum conpellat Hyantius
ore: |
|
'lina madent, comites, ferrumque
cruore ferarum, |
|
fortunaeque dies habuit satis;
altera lucem |
 |
Nach erfolgreicher Jagd legt Aktaeon eine Pause ein.
Man wolle erst wieder pirschen, wenn Aurora im safranfarbenen Wagen den neuen Morgen heraufgeführt habe.
|
|
(Guercino, 1621) Ovid, Met. III,
149-150
|
| 150 |
cum croceis invecta rotis Aurora
reducet, |
|
propositum repetemus opus: nunc
Phoebus utraque |
|
distat idem meta finditque vaporibus
arva. |
|
sistite opus praesens nodosaque
tollite lina!' |
|
iussa viri faciunt intermittuntque
laborem. |
| 155 |
Vallis
erat piceis et acuta densa cupressu, |
 |
|
Unweit vom nichts ahnenden Actaeon lagert Diana und ihr Gefolge
|
|
(Diana und Nymphen: Francesco Albani 1525-1530) Ovid, Met. III,
155-160
|
|
nomine Gargaphie succinctae sacra
Dianae, |
|
cuius in extremo est antrum nemorale
recessu |
|
arte laboratum nulla: simulaverat
artem |
|
ingenio natura suo; nam pumice
vivo |
| 160 |
et levibus tofis nativum duxerat
arcum; |
|
 |
Der Lieblingsrastplatz der Diana: eine Grotte. Zur Rechten rauscht ein Wasser.
| (Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid, Met. III, 161 |
|
|
|
fons sonat a dextra tenui perlucidus
unda, |
|
margine gramineo patulos incinctus
hiatus. |
|
 |
Hier pflegt Diana mit ihren Nymphen ein Bad zu nehmen.
| (Diana: Boucher, François 1742) Ovid, Met. III, 163-164 |
|
|
|
hic dea silvarum venatu fessa
solebat |
|
virgineos artus liquido perfundere
rore. |
III: 165 - 205 Actaeon Dianam nudam conspicit et in cervum mutatur
Aktaeon sieht die nackte Diana und wird in einen Hirsch verwandelt.
Actaeon sees Diana naked and is turned into a stag.
Acteón descubre a Diana desnuda y se convierte en un ciervo
 |
|
Actaeon, der Großneffe der Europa, kommt zur Dianaquelle.
|
|
(Hermann Postumus, 1542) Ovid, Met. III,
172-176
|
| 165 |
quo postquam subiit, nympharum
tradidit uni |
|
armigerae iaculum pharetramque
arcusque retentos, |
|
altera depositae subiecit bracchia
pallae, |
|
vincla duae pedibus demunt; nam
doctior illis |
|
Ismenis Crocale sparsos per colla
capillos |
| 170 |
colligit in nodum, quamvis erat
ipsa solutis. |
|
excipiunt laticem Nepheleque
Hyaleque Rhanisque |
|
et Psecas et Phiale funduntque
capacibus urnis. |
|
dumque ibi perluitur solita Titania
lympha, |
|
ecce nepos Cadmi dilata parte
laborum |
| 175 |
per nemus ignotum non certis
passibus errans |
|
pervenit in lucum: sic illum
fata ferebant. |
|
qui simul intravit rorantia fontibus
antra, |
 |
Als Diana und ihre ebenfalls unbekleideten Nymphen den Actaeon erblickten,
schlugen sie ihre Hände vor die Brust und begannen zu kreischen.
|
|
(Cavaliere d'Arpino, 1603-1606) Ovid, Met. III,
177-180
|
|
sicut erant, nudae viso sua pectora
nymphae |
|
percussere viro subitisque ululatibus
omne |
| 180 |
inplevere nemus circumfusaeque
Dianam |
 |
|
Die Nymphen schützen Diana.
|
|
(Actaeon: Hendrik van Balen (1575-1632) Ovid, Met. III,
180-181
|
|
corporibus texere suis; tamen
altior illis |
|
ipsa dea est colloque tenus supereminet
omnis. |
|
qui color infectis adversi solis
ab ictu |
|
nubibus esse solet aut purpureae
Aurorae, |
| 185 |
is fuit in vultu visae sine veste
Dianae. |
|
quae, quamquam comitum turba
est stipata suarum, |
|
in latus obliquum tamen adstitit
oraque retro |
 |
|
Diana hätte gern einen Pfeil auf Actaeon abgeschossen, aber im Bad trägt sie keine Waffen.
|
| (Tizian, 1565, 1490-1576) Ovid, Met. III, 188
|
|
flexit et, ut vellet promptas
habuisse sagittas, |
 |
|
Deshalb besprengt Diana Actaeon mit Quellwasser.
|
|
(Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. III,
189-191
|
|
quas habuit sic hausit aquas
vultumque virilem |
| 190 |
perfudit spargensque comas ultricibus
undis |
 |
|
Höhnisch deutet Diana dem Actaeon sein künftiges Schicksal an.
|
| (Actaeon: Lucas Cranach d.Ä., 1473-1553) Ovid, Met. III, 191
|
|
addidit haec cladis praenuntia
verba futurae: |
 |
|
Diana: "Nun magst Du erzählen, Du habest mich nackt gesehen,
wenn Du noch erzählen kannst."
|
|
(Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. III,
192-193
|
|
'nunc tibi me posito visam velamine
narres, |
|
sit poteris narrare, licet!'
nec plura minata |
|
dat sparso capiti vivacis cornua
cervi, |
| 195 |
dat spatium collo summasque cacuminat
aures |
|
cum pedibusque manus, cum longis
bracchia mutat |
|
cruribus et velat maculoso vellere
corpus; |
 |
|
Der in einen Hirsch verwandelte Actaeon flieht.
|
|
(Brunnen) Ovid, Met. III,
198-200
|
|
additus et pavor est: fugit Autonoeius
heros |
|
et se tam celerem cursu miratur
in ipso. |
| 200 |
ut vero vultus et cornua vidit
in unda, |
 |
|
Actaeon will sprechen, aber er hat keine menschliche Stimme mehr. Er erwägt, ob er nach Haus gehen oder bleiben soll.
|
|
(Hirschsprung-Hirsch2: Foto H.-J. Günther 09.09.09) Ovid, Met. III,
201-202
|
|
'me miserum!' dicturus erat:
vox nulla secuta est! |
|
ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque
per ora |
|
non sua fluxerunt; mens tantum
pristina mansit. |
|
quid faciat? repetatne domum
et regalia tecta |
| 205 |
an lateat silvis? pudor hoc,
timor inpedit illud. |
III: 206 - 231 Actaeon a canibus exagitatur
Aktaeon wird von seinen Jagdhunden verfolgt
Actaeon is pursued by his hounds
Los perros de caza persiguen a Acteón
 |
|
Während Actaeon noch zögert, erblicken ihn seine Jagdhunde.
|
|
(Diana rächt sich an Actaeon.) Ovid, Met. III,
206-226
|
|
Dum
dum dubitat, videre canes, primique Melampus |
|
Ichnobatesque sagax latratu signa
dedere, |
|
Cnosius Ichnobates, Spartana
gente Melampus. |
 |
|
Actaeon wird von seinen 32 Hunden - alle haben sprechende Namen - angegriffen.
|
|
(Dianabrunnen bei San Leucio) Ovid, Met. III,
206-226
|
|
inde ruunt alii rapida velocius
aura, |
| 210 |
Pamphagos et Dorceus et Oribasos,
Arcades omnes, |
|
Nebrophonosque valens et trux
cum Laelape Theron |
|
et pedibus Pterelas et naribus
utilis Agre |
|
Hylaeusque ferox nuper percussus
ab apro |
|
deque lupo concepta Nape pecudesque
secuta |
| 215 |
Poemenis et natis comitata Harpyia
duobus |
|
et substricta gerens Sicyonius
ilia Ladon |
|
et Dromas et Canache Sticteque
et Tigris et Alce |
|
et niveis Leucon et villis Asbolos
atris |
 |
|
Einer der Hunde ist Aello, ein besonders schneller Hund.
|
|
(Wanddekor auf Rügen) Ovid, Met. III,
219
|
|
praevalidusque Lacon et cursu
fortis Aello |
| 220 |
et Thoos et Cyprio velox cum
fratre Lycisce |
|
et nigram medio frontem distinctus
ab albo |
|
Harpalos et Melaneus hirsutaque
corpore Lachne |
|
et patre Dictaeo, sed matre Laconide
nati |
|
Labros et Argiodus et acutae
vocis Hylactor |
| 225 |
quosque referre mora est: ea
turba cupidine praedae |
|
per rupes scopulosque adituque
carentia saxa, |
|
quaque est difficilis quaque
est via nulla, sequuntur. |
|
ille fugit per quae fuerat loca
saepe secutus, |
|
heu! famulos fugit ipse suos.
clamare libebat: |
 |
|
Actaeon ruft den Hunden zu: Ich bin es, erkennt euren Herrn!
|
|
(rotfiguriger Krater) Ovid, Met. III,
231-232
|
| 230 |
'Actaeon ego sum: dominum cognoscite
vestrum!' |
|
verba animo desunt; resonat latratibus
aether. |
III: 232 - 252 Actaeon a canibus laceratur
Aktaeon wird von seinen Hunden zerrissen
Actaeon is killed by the dogs
Los perros destrozan a Acteón
 |
|
Die Hunde fallen ihren in einen Hirsch verwandelten Herrn - Actaeon - an.
|
|
( Johann Wilhelm Baur, Edition 1709) Ovid, Met. III,
232
|
|
prima Melanchaetes in tergo vulnera
fecit, |
|
proxima Theridamas, Oresitrophos
haesit in armo: |
|
tardius exierant, sed per conpendia
montis |
| 235 |
anticipata via est; dominum retinentibus
illis, |
 |
|
Die Hunde beißen sich in Actaeon fest.
|
|
(Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. III,
236
|
|
cetera turba coit confertque
in corpore dentes. |
|
iam loca vulneribus desunt; gemit
ille sonumque, |
|
etsi non hominis, quem non tamen
edere possit |
|
cervus, habet maestisque replet
iuga nota querellis |
 |
|
Einem Bittenden gleich sinkt Aktäon in die Knie.
|
|
(Attischer Krater, ca. 480 a. Chr. n.) Ovid, Met. III,
236
|
| 240 |
et genibus pronis supplex similisque
roganti |
|
circumfert tacitos tamquam sua
bracchia vultus. |
|
at comites rapidum solitis hortatibus
agmen |
|
ignari instigant oculisque Actaeona
quaerunt |
|
et velut absentem certatim Actaeona
clamant |
| 245 |
(ad nomen caput ille refert)
et abesse queruntur |
|
nec capere oblatae segnem spectacula
praedae. |
 |
|
Actaeon wünscht sich längst weit fort zu sein.
|
|
(Actaeon: Metope aus Selinunte, ca. 450 a.Chr.n.) Ovid, Met. III,
247
|
|
vellet abesse quidem, sed adest;
velletque videre, |
|
non etiam sentire canum fera
facta suorum. |
|
undique circumstant, mersisque
in corpore rostris |
| 250 |
dilacerant falsi dominum sub
imagine cervi, |
 |
|
Actaeon erliegt den Bissen seiner Hunde.
|
|
Actaeon: P.J. Mène) Ovid, Met. III,
251-252
|
|
nec nisi finita per plurima vulnera
vita |
 |
|
Nach seinen Tod legt sich der Zorn der Göttin Diana.
|
|
(Diana: Guiseppe Cesari, 1568-1640 ) Ovid, Met. III,
252
|
|
ira pharetratae fertur satiata
Dianae. |
III: 253 - 272 Iuno ad Semelem puniendam mutatur
Juno verwandelt sich, um Seméle zu bestrafen
Juno sets out to punish Seméle
Juno se transforma para castigar a Sémele
|
Rumor
in ambiguo est; aliis violentior aequo |
|
visa dea est, alii laudant dignamque
severa |
| 255 |
virginitate vocant: pars invenit
utraque causas. |
|
sola Iovis coniunx non tam, culpetne
probetne, |
|
eloquitur, quam clade domus ab
Agenore ductae |
 |
|
Juno überträgt ihren Hass auf Europa auch auf deren Verwandte - z.B. auf Seméle.
|
|
(Europa: rotfiguriger Krater, ca. 490 a. Chr. n.) Ovid, Met. III,
258-261
|
|
gaudet et a Tyria collectum paelice
transfert |
 |
|
Seméle, Europas Nichte, erwartet Jupiter.
|
|
(Ferdinand Bol, 1665) Ovid, Met. III,
260-261
|
|
in generis socios odium; subit
ecce priori |
| 260 |
causa recens, gravidamque dolet
de semine magni |
 |
|
Seméle ruht bei Jupiter.
|
|
(Pablo Picasso, 1931) Ovid, Met. III,
259-261
|
|
esse Iovis Semelen; dum linguam
ad iurgia solvit, |
|
'profeci quid enim totiens per
iurgia?' dixit, |
|
'ipsa petenda mihi est; ipsam,
si maxima Iuno |
|
rite vocor, perdam, si me gemmantia
dextra |
| 265 |
sceptra tenere decet, si sum
regina Iovisque |
 |
|
Juno zürnt der Seméle.
|
|
Ovid, Met. III,
262-272
|
|
et soror et coniunx, certe soror.
at, puto, furto est |
|
contenta, et thalami brevis est
iniuria nostri. |
 |
|
Denn Seméle ist inzwischen von Jupiter schwanger.
|
|
(Tintoretto, Jacopo) Ovid, Met. III,
267-268
|
|
concipit!id derat! manifestaque
crimina pleno |
|
fert utero et mater, quod vix
mihi contigit, uno |
| 270 |
de Iove vult fieri: tanta est
fiducia formae. |
|
fallat eam faxo; nec sum Saturnia,
si non |
|
ab Iove mersa suo Stygias penetrabit
in undas.' |
III: 273 - 315 Ignis Iovis Semelem necat
Seméle wird durch Jupiters Feuer getötet
Seméle is consumed by Jupiter's fire
El fuego de Júpiter mata a Sémele
|
Surgit
ab his solio fulvaque recondita nube |
|
limen adit Semeles nec nubes
ante removit |
| 275 |
quam simulavit anum posuitque
ad tempora canos |
|
sulcavitque cutem rugis et curva
trementi |
|
membra tulit passu; vocem quoque
fecit anilem, |
 |
|
Die eifersüchtige Juno geht in der Gestalt der Amme Beroe zu Seméle.
|
|
(aus einer anonymen Metamorphosenedition, Paris) Ovid, Met. III,
278-286
|
|
ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria
nutrix. |
|
ergo ubi captato sermone diuque
loquendo |
| 280 |
ad nomen venere Iovis, suspirat
et 'opto, |
|
Iuppiter ut sit' ait; 'metuo
tamen omnia: multi |
|
nomine divorum thalamos iniere
pudicos. |
|
nec tamen esse Iovem satis est:
det pignus amoris, |
 |
Juno will ihr einreden, ihr Liebhaber sei gar nicht Jupiter.
Seméle soll von Jupiter einen Beweis verlangen: er soll sie mit der Liebesglut empfangen, wie er Juno empfange.
|
|
(Matthaeus Merian d. Ä., 1619) Ovid, Met. III,
284-286
|
|
si modo verus is est; quantusque
et qualis ab alta |
| 285 |
Iunone excipitur, tantus talisque,
rogato, |
|
det tibi conplexus suaque ante
insignia sumat!' |
|
Talibus
ignaram Iuno Cadmeida dictis |
 |
|
Seméle bittet nun Jupiter, ihr - ohne Bedingungen - einen Wunsch freizugeben.
|
|
(Semele: Gustave Moreau, 1898) Ovid, Met. III,
288
|
|
formarat: rogat illa Iovem sine
nomine munus. |
|
cui deus 'elige!' ait 'nullam
patiere repulsam, |
| 290 |
quoque magis credas, Stygii quoque
conscia sunto |
|
numina torrentis: timor et deus
ille deorum est.' |
|
laeta malo nimiumque potens perituraque
amantis |
|
obsequio Semele 'qualem Saturnia'
dixit |
|
'te solet amplecti, Veneris cum
foedus initis, |
| 295 |
da mihi te talem!' voluit deus
ora loquentis |
|
opprimere: exierat iam vox properata
sub auras. |
 |
Jupiter verspricht es. Seméle fordert den unheilvollen "Gottesbeweis".
Er seufzt, weil er weiß, dass eine Sterbliche dass nicht überleben kann. Doch muss er sein Versprechen halten.
|
|
(Ludovico Dolce, 1558) Ovid, Met. III,
302
|
|
ingemuit; neque enim non haec
optasse, neque ille |
|
non iurasse potest. ergo maestissimus
altum |
|
aethera conscendit vultuque sequentia
traxit |
| 300 |
nubila, quis nimbos inmixtaque
fulgura ventis |
|
addidit et tonitrus et inevitabile
fulmen; |
|
qua tamen usque potest, vires
sibi demere temptat |
 |
Jupiter will nicht eine so starke Blitze einsetzen wie gegen den himmelstürmenden Giganten Typhoeus,
sondern sanfte, von Kyklopen gefertigte Himmelsfeuer.
|
|
(Typhoeus: griechiche Hydra, ca. 550 a. Chr.) Ovid, Met. III,
303-305
|
|
nec, quo centimanum deiecerat
igne Typhoea, |
|
nunc armatur eo: nimium feritatis
in illo est. |
| 305 |
est aliud levius fulmen, cui
dextra cyclopum |
|
saevitiae flammaeque minus, minus
addidit irae: |
|
tela secunda vocant superi; capit
illa domumque |
 |
|
Seméles menschlicher Körper erträgt nicht den himmlischen Feuersturm.
|
|
(Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther) Ovid, Met. III,
308-309
|
|
intrat Agenoream. corpus mortale
tumultus |
 |
|
Seméle verbrennt unter Jupiters "Feuer".
|
|
(Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. III,
309
|
|
non tulit aetherios donisque
iugalibus arsit. |
 |
|
Das noch nicht fertige Kind droht nun auch zu verbrennen.
|
|
(Seméle: Mythologischer Bilderatlas, 1885) Ovid, Met. III, 310
|
 |
|
Jupiter entreißt es dem Mutterschoß.
|
|
(Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. III, 310
|
| 310 |
inperfectus adhuc infans genetricis
ab alvo |
|
eripitur patrioque tener (si
credere dignum est) |
 |
Seméles Embryo setzt seine "Schwangerschaft" in Jupiters Schenkel fort.
|
(Geburt des Dionysos, Perge 2. Jhdt. a.Chr.n.) Ovid, Met. III, 312
|
|
|
insuitur femori maternaque tempora
conplet. |
 |
|
Das kann selbst Ovid kaum glauben.
|
|
(Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. III, 311
|
|
 |
Heimlich kümmert sich zunächst seine Muhme Ino um den kleinen Bacchus.
| (Geburt des Bacchus, Giulio Romano, ca. 1535) Ovid, Met. III, 313-314 |
|
|
|
furtim illum primis Ino matertera
cunis |
 |
|
Nymphen vom thrakischen Berg Nysa ziehen den kleinen Bacchus groß.
|
|
(Laurent de la Hyre, 1638) Ovid, Met. III, 314-315
|
|
educat, inde datum nymphae Nyseides
antris |
 |
|
Der Bacchusknabe wird von Nymphen umsorgt.
|
|
(Klein-Bachus: Nicolas Poussin, 1627) Ovid, Met. III, 314-315
|
| 315 |
occuluere suis lactisque alimenta
dedere. |
III: 316 - 338 Iudicium Tiresiae
Das Urteil des Tiresias
The iudgement of Tiresias
El juicio de Tiresias
|
Dumque
ea per terras fatali lege geruntur |
 |
|
Die "sichere Kindheit" des zweimalgeborenen Bacchus.
|
|
(Guido Reni, 1623) Ovid, Met. III, 316
|
 |
|
Der kindliche Bacchus
|
|
(Giovanni Bellini, 1505) Ovid, Met. III, 314-315
|
 |
|
Klein-Bacchus reitet auf seinem Lieblingstier.
|
|
(Franz von Stuck, 1901) Ovid, Met. III, 314-315
|
 |
|
Klein-Bacchus und Amor.
|
|
(Jean-Léon Gérôme, 1850) Ovid, Met. III, 314-315
|
|
tutaque bis geniti sunt incunabula
Bacchi, |
 |
|
Derweil kommt es zwischen Jupiter und Juno zu einem bemerkenswerten Gespräch.
|
|
(Metope vom Heratempel in Selinunte, ca. 450 a,Chr.n., Foto: H.-J. Günther 2006) Ovid, Met. III, 318-322
|
|
forte Iovem memorant diffusum
nectare curas |
|
 |
Durch Nektargenuss fühlen sie sich von Sorgen befreit.
| (Eeckhout, Gerbrandt van den, 1621-1674) Ovid, Met. III, 319-320 |
|
|
|
seposuisse graves vacuaque agitasse
remissos |
´
|
 |
Jupiter meint, dass Frauen eine größere "voluptas" empfinden können als Männer.
Juno verneint das.
| (Caracci, Annibale 1560-1609) Ovid, Met. III, 320-322 |
| |
|
| 320 |
cum Iunone iocos et 'maior vestra
profecto est, |
|
quam quae contingit maribus'
dixisse 'voluptas.' |
|
illa negat. placuit quae sit
sententia docti |
|
 |
Der weise Tiresias soll entscheiden, der wisse es genau.
| (Tiresias, Antigoneaufführung Minnesota 2004) Ovid, Met. III, 322 |
|
|
|
quaerere Tiresiae: Venus huic
erat utraque nota. |
|
nam duo magnorum viridi coeuntia
silva |
|
 |
| Einst hatte dieser zwei sich paarende Schlangen mit dem Stock gestört. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid, Met. III, 324-327 |
| 325 |
corpora serpentum baculi violaverat
ictu |
|
 |
Zur Strafe dafür wurde er für sieben Jahre in eine Frau verwandelt.
| Er kennt so beide Rollen und soll Schiedsrichter sein. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. III, 326-327 |
|
|
deque viro factus (mirabile)
femina septem |
|
egerat autumnos; octavo rursus
eosdem |
|
vidit, et 'est vestrae si tanta
potentia plagae' |
|
dixit, 'ut auctoris sortem in
contraria mutet, |
| 330 |
nunc quoque vos feriam.' percussis
anguibus isdem |
|
forma prior rediit, genetivaque
venit imago. |
|
arbiter hic igitur sumptus de
lite iocosa |
|
 |
Tiresias gibt Jupiter Recht. Daraufhin läßt ihn Juno erblinden.
| (Johann Ulrich Krauss, 1690) Ovid, Met. XIII, 333-338 |
|
|
|
dicta Iovis firmat: gravius Saturnia
iusto |
|
nec pro materia fertur doluisse
suique |
| 335 |
iudicis aeterna damnavit lumina
nocte; |
|
at pater omnipotens (neque enim
licet inrita cuiquam |
|
 |
Zum Trost verleiht Jupiter dem Tiresias nun die Sehergabe.
| (Blaschke, 1786) Ovid, Met. XIII, 337-338 |
|
|
|
facta dei fecisse deo) pro lumine
adempto |
|
scire futura dedit poenamque
levavit honore. |
III: 339 - 358 Echo Narcissum conspicit
Echo sieht Narcissus.
Echo sees Narcissus
Eco descubre a Narciso
| |
 |
Der Seher Tiresias wurde in den Städten Böotiens berühmt.
Als erstes sagte er das Schicksal des Narcissus voraus.
| (Lagrenée, Louis, J.F. - 1725-1805: Tiresias) Ovid, Met. XIII, 339 |
| |
|
|
Ille
per Aonias fama celeberrimus urbes |
| 340 |
inreprehensa dabat populo responsa
petenti; |
|
prima fide vocisque ratae temptamina
sumpsit |
|
caerula Liriope, quam quondam
flumine curvo |
|
inplicuit clausaeque suis Cephisos
in undis |
|
vim tulit: enixa est utero pulcherrima
pleno |
| 345 |
infantem nymphe, iam tunc qui
posset amari, |
 |
Der schöne Narcissus, Sohn der vom Flussgott Kephisos vergewaltigten Nymphe Liriope,
|
kümmert sich weder um Jungen noch um Mädchen.
|
|
(Regius, 1495) Ovid, Met. III, 346
|
|
|
Narcissumque vocat. de quo consultus,
an esset |
|
tempora maturae visurus longa
senectae, |
|
fatidicus vates 'si se non noverit'
inquit. |
|
vana diu visa est vox auguris:
exitus illam |
| 350 |
resque probat letique genus novitasque
furoris. |
|
namque ter ad quinos unum Cephisius
annum |
|
addiderat poteratque puer iuvenisque
videri: |
|
multi illum iuvenes, multae cupiere
puellae; |
|
sed fuit in tenera tam dura superbia
forma, |
| 355 |
nulli illum iuvenes, nullae tetigere
puellae. |
 |
|
Einst erblickt die Nymphe Echo den schönen Narcissus.
|
|
(Poussin, 1630) Ovid, Met. III, 356-358
|
|
adspicit hunc trepidos agitantem
in retia cervos |
|
vocalis nymphe, quae nec reticere
loquenti |
|
nec prior ipsa loqui didicit,
resonabilis Echo. |
III:359 - 401 Iuno vocem Echus commutat
Juno verändert Echos Sprache
How Juno altered Echo's speech
Juno altera la voz de Eco
|
Corpus
adhuc Echo, non vox erat et tamen usum |
| 360 |
garrula non alium, quam nunc
habet, oris habebat, |
|
reddere de multis ut verba novissima
posset. |
|
fecerat hoc Iuno, quia, cum deprendere
posset |
|
sub Iove saepe suo nymphas in
monte iacentis, |
 |
Durch Gespräche hatte Echo die Göttermutter Juno häufig abgelenkt,
|
| |