P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER QUINTUS (V)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH V
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK V
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO V
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Pluto raubt Proserpina, die Tochter der Ceres
|
|
(Lorenzo Bernini, 1621-1622) Ovid, Met. V, 395-405
|
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
V: 1 - 29 Phineus sponsam amissam ulcisci vult
Phineus sucht Rache für den Verlust seiner Braut
Phineus seeks revenge for the loss of his bride
Fineo busca venganza por la perdida de su novia
V: 30 - 73 Pugna: mors Athis
Der Kampf: Tod des Athis
The fight: the death of Athis
La lucha: muerte de Atis
V: 74 - 106 Pugna: mors Idae, Chromis et aliorum
Der Kampf: Der Tod von Idas, Chromis und anderer
The fight: The deaths of Idas, Chromis and others
La lucha: muerte de Idas, Cromis y otros mas
V: 107 - 148 Pugna: Lampetides, Dorylas et ceteri
Der Kampf: Lampetides, Dorylas und andere
The fight: Lampetides, Dorylas and others
La lucha: Lampetides, Dorilas y otros mas
V: 149 - 199 Perseus capite Gorgonis utitur
Perseus setzt das Gorgonenhaupt ein
Perseus uses the Gorgon's head
Perseo utiliza la cabeza de Medusa
V: 200 - 249 Phineus in saxum mutatur
Phineus wird in einen Stein verwandelt
Phineus is turned to stone
Fineo se convierte en una piedra
V: 250 - 293 Minerva in Helicone
Minerva auf dem Helikon
Minerva on Helicon
Minerva encima del Helicón
V: 294 - 331 Certamen Pieridum et Musarum
Der Streit zwischen den Pieriden und den Musen
The contest between the Pierides and the Muses
La pelea entre las Piérides y las Musas
V: 332 - 384 Calliope canit: Sagitta Amoris Pluto amore captus est
Calliope sings: Cupid makes Dis fall in love
Kalliope singt: Amor bewirkt, daß sich Pluto verliebt.
Calíope canta: Amor hace, que Plutón se enamore
V: 385 - 424 Calliope canit: Pluto Proserpinam rapit
Kalliope singt: Pluto(Dis) raubt Proserpina
Calliope sings: Dis and the rape of Proserpine
Calíope canta: Plutón (Dite) rapta a Proserpina
V: 425 - 486 Calliope canit: Ceres Proserpinam quaerit
Kalliope singt: Ceres sucht Proserpina.
Calliope sings: Ceres searches for Proserpine
Caliope canta: Ceres esta buscando a Proserpina
V: 487 - 532 Calliope canit: Ceres auxilium Iovis petit
Kalliope singt: Ceres bittet Jupiter um Hilfe.
Calliope sings: Ceres asks Jupiter's help
Calíope canta: Ceres invoca la ayuda de Júpiter
V: 533 - 571 Calliope canit: sors Proserpinae
Kalliope singt: Proserpinas (Persephones) Schicksal
Calliope sings: Proserpina's fate
Calíope canta: el destino de Proserpina
V: 572 - 641 Calliope canit: fons Arethusae
Kalliope singt: Die Quelle Arethusa
Calliope sings: Arethusa's story
Calíope canta: la fuente Aretusa
V: 642 - 678 Calliope canit: Triptolemus; sors Pieridum
Kalliope singt: Triptolemos. Das Schicksal der Pieriden
Calliope sings: Triptolemus. The Fate of the Pierides
Calíope canta: Triptolemo. El destino de las Piérides
|
 |
| Phineus, der Onkel und ehem. Verlobte der Andromeda, überfällt die Hochzeitsgesellschaft des Perseus. |
| Edition: Lyon 1510, Ovid. Met. V, 8-235 |
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch V |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book V |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
LIBER QUINTUS (V)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH V
OVID: METAMORPHOSES, BOOK V
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO V
Text
V: 1 - 29 Phineus sponsam amissam ulcisci vult
Phineus sucht Rache für den Verlust seiner Braut
Phineus seeks revenge for the loss of his bride
Fineo busca venganza por la perdida de su novia
| |
 |
| Durch einen Goldregen Jupiters wurde Danae die Mutter des "Heros" Perseus. |
| (Jan Gossart, 1527), Ovid. Met. V, 1 |
|
|
Dumque ea Cephenum medio Danaeius heros |
|
agmine commemorat, fremida regalia turba |
|
atria conplentur, nec coniugialia festa |
|
qui canat est clamor, sed qui fera nuntiet arma; |
| 5 |
inque repentinos convivia versa tumultus |
|
adsimilare freto possis, quod saeva quietum |
|
ventorum rabies motis exasperat undis. |
|
 |
Phineus, der Onkel und ehem. Verlobte der Andromeda, war einst zu feige,
sie aus des Gewalt des Drachens zu befreien. Dennoch erhebt er jetzt Anspruch auf sie.
| Er überfällt die Hochzeitsgesellschaft des Perseus. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007), Ovid. Met. V, 8-235 |
| |
|
|
primus in his Phineus, belli temerarius auctor, |
|
fraxineam quatiens aeratae cuspidis hastam |
| 10 |
'en' ait, 'en adsum praereptae coniugis ultor; |
|
nec mihi te pennae nec falsum versus in aurum |
|
Iuppiter eripiet!' conanti mittere Cepheus |
|
'quid facis?' exclamat, 'quae te, germane, furentem |
|
mens agit in facinus? meritisne haec gratia tantis |
| 15 |
redditur? hac vitam servatae dote rependis? |
|
quam tibi non Perseus, verum si quaeris, ademit, |
|
 |
Cepheus entgegnet dem Phineus: Nicht Perseus habe ihm Andromeda genommen,
sondern der Gott Ammon und beinahe der Drachen.
|
| (Zeus-Ammon), Ovid. Met. V, 17-18 |
|
|
sed grave Nereidum numen, sed corniger Ammon, |
|
sed quae visceribus veniebat belua ponti |
|
exsaturanda meis; illo tibi tempore rapta est, |
| 20 |
quo peritura fuit, nisi si, crudelis, id ipsum |
|
exigis, ut pereat, luctuque levabere nostro. |
|
scilicet haud satis est, quod te spectante revincta est |
|
et nullam quod opem patruus sponsusve tulisti; |
|
insuper, a quoquam quod sit servata, dolebis |
| 25 |
praemiaque eripies? quae si tibi magna videntur, |
|
ex illis scopulis, ubi erant adfixa, petisses. |
|
nunc sine, qui petiit, per quem haec non orba senectus, |
|
ferre, quod et meritis et voce est pactus, eumque |
|
non tibi, sed certae praelatum intellege morti.' |
V: 30 - 73 Pugna: mors Athis
Der Kampf: Tod des Athis
The fight: the death of Athis
La lucha: muerte de Atis
| 30 |
Ille nihil contra, sed et hunc et Persea vultu |
|
alterno spectans petat hunc ignorat an illum: |
|
cunctatusque brevi contortam viribus hastam, |
|
quantas ira dabat, nequiquam in Persea misit. |
|
ut stetit illa toro, stratis tum denique Perseus |
| 35 |
exsiluit teloque ferox inimica remisso |
|
pectora rupisset, nisi post altaria Phineus |
|
isset: et (indignum) scelerato profuit ara. |
|
fronte tamen Rhoeti non inrita cuspis adhaesit, |
|
qui postquam cecidit ferrumque ex osse revulsum est |
| 40 |
calcitrat et positas adspergit sanguine mensas. |
|
tum vero indomitas ardescit vulgus in iras, |
|
telaque coniciunt, et sunt, qui Cephea dicunt |
|
cum genero debere mori; sed limine tecti |
|
exierat Cepheus testatus iusque fidemque |
| 45 |
hospitiique deos, ea se prohibente moveri. |
|
 |
| Minerva rüstet ihren Bruder Perseus aus und steht ihm bei. |
| (Jan Müller, 1604), Ovid. Met. V, 46-47 |
|
|
bellica Pallas adest et protegit aegide fratrem datque animos. |
|
Erat Indus Athis, quem flumine Gange |
|
edita Limnaee vitreis peperisse sub undis |
|
creditur, egregius forma, quam divite cultu |
| 50 |
augebat, bis adhuc octonis integer annis, |
|
indutus chlamydem Tyriam, quam limbus obibat |
|
aureus; ornabant aurata monilia collum |
|
et madidos murra curvum crinale capillos; |
|
ille quidem iaculo quamvis distantia misso |
| 55 |
figere doctus erat, sed tendere doctior arcus. |
|
 |
| Mit einer brennenden Keule erschlägt Perseus den Athis. |
| (Landesmuseum Cardiff), Ovid. Met. V, 60 |
|
|
tum quoque lenta manu flectentem cornua Perseus |
|
stipite, qui media positus fumabat in ara, |
|
perculit et fractis confudit in ossibus ora. |
|
 |
| Der Kampf entbrennt. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690), Ovid. Met. V, 60 |
|
|
Hunc ubi laudatos iactantem in sanguine vultus |
| 60 |
Assyrius vidit Lycabas, iunctissimus illi |
|
et comes et veri non dissimulator amoris, |
|
postquam exhalantem sub acerbo vulnere vitam |
|
deploravit Athin, quos ille tetenderat arcus |
|
arripit et 'mecum tibi sint certamina!' dixit; |
| 65 |
'nec longum pueri fato laetabere, quo plus |
|
invidiae quam laudis habes.' haec omnia nondum |
|
dixerat: emicuit nervo penetrabile telum |
|
vitatumque tamen sinuosa veste pependit. |
|
vertit in hunc harpen spectatam caede Medusae |
| 70 |
Acrisioniades adigitque in pectus; at ille |
|
iam moriens oculis sub nocte natantibus atra |
|
circumspexit Athin seque adclinavit ad illum |
|
et tulit ad manes iunctae solacia mortis. |
V: 74 - 106 Pugna: mors Idae, Chromis et aliorum
Der Kampf: Der Tod von Idas, Chromis und anderer
The fight: The deaths of Idas, Chromis and others
La lucha: muerte de Idas, Cromis y otros mas
|
Ecce Syenites, genitus Metione, Phorbas |
| 75 |
et Libys Amphimedon, avidi committere pugman, |
|
sanguine, quo late tellus madefacta tepebat, |
|
conciderant lapsi; surgentibus obstitit ensis, |
|
alterius costis, iugulo Phorbantis adactus. |
|
At non Actoriden Erytum, cui lata bipennis |
| 80 |
telum erat, hamato Perseus petit ense, sed altis |
|
exstantem signis multaeque in pondere massae |
|
 |
| Perseus erschlägt Phineus' Mitkämpfer Eurytus mit einem riesigen Mischkrug. |
| (Virgil Solis, Edition 1581), Ovid. Met. V, 80-83 |
|
|
ingentem manibus tollit cratera duabus |
|
infligitque viro; rutilum vomit ille cruorem |
|
et resupinus humum moribundo vertice pulsat. |
| 85 |
inde Semiramio Polydegmona sanguine cretum |
|
Caucasiumque Abarin Sperchionidenque Lycetum |
|
intonsumque comas Helicen Phlegyanque Clytumque |
|
sternit et exstructos morientum calcat acervos. |
|
Nec Phineus ausus concurrere comminus hosti |
| 90 |
intorquet iaculum, quod detulit error in Idan, |
|
expertem frustra belli et neutra arma secutum. |
|
ille tuens oculis inmitem Phinea torvis |
|
'quandoquidem in partes' ait 'abstrahor, accipe, Phineu, |
|
quem fecisti, hostem pensaque hoc vulnere vulnus!' |
| 95 |
iamque remissurus tractum de corpore telum |
|
sanguine defectos cecidit conlapsus in artus. |
|
Tum quoque Cephenum post regem primus Hodites |
|
ense iacet Clymeni, Prothoenora percutit Hypseus, |
|
Hypsea Lyncides. fuit et grandaevus in illis |
| 100 |
Emathion, aequi cultor timidusque deorum, |
|
qui, quoniam prohibent anni bellare, loquendo |
|
pugnat et incessit scelerataque devovet arma; |
|
huic Chromis amplexo tremulis altaria palmis |
|
decutit ense caput, quod protinus incidit arae |
| 105 |
atque ibi semianimi verba exsecrantia lingua |
|
edidit et medios animam exspiravit in ignes. |
V: 107 - 148 Pugna: Lampetides, Dorylas et ceteri
Der Kampf: Lampetides, Dorylas und andere
The fight: Lampetides, Dorylas and others
La lucha: Lampetides, Dorilas y otros mas
|
Hinc gemini fratres Broteasque et caestibus Ammon |
|
invicti, vinci si possent caestibus enses, |
|
Phinea cecidere manu Cererisque sacerdos |
| 110 |
Ampycus albenti velatus tempora vitta, |
|
tu quoque, Lampetide, non hos adhibendus ad usus, |
|
sed qui, pacis opus, citharam cum voce moveres; |
|
iussus eras celebrare dapes festumque canendo. |
|
quem procul adstantem plectrumque inbelle tenentem |
|
 |
| Die Sprüche gehen den Kämpfern nicht aus, z.B.: "Im Styx kannst du weitersingen!" |
| (Ludovico Dolce, 1558), Ovid. Met. V, 115 |
|
| 115 |
Pedasus inridens 'Stygiis cane cetera' dixit |
|
'manibus!' et laevo mucronem tempore fixit; |
|
concidit et digitis morientibus ille retemptat |
|
fila lyrae, casuque ferit miserabile carmen. |
|
nec sinit hunc inpune ferox cecidisse Lycormas |
| 120 |
raptaque de dextro robusta repagula posti |
|
ossibus inlisit mediae cervicis, at ille |
|
procubuit terrae mactati more iuvenci. |
|
demere temptabat laevi quoque robora postis |
|
Cinyphius Pelates; temptanti dextera fixa est |
| 125 |
cuspide Marmaridae Corythi lignoque cohaesit; |
|
haerenti latus hausit Abas, nec corruit ille, |
|
sed retinente manum moriens e poste pependit. |
|
sternitur et Melaneus, Perseia castra secutus, |
|
et Nasamoniaci Dorylas ditissimus agri, |
| 130 |
dives agri Dorylas, quo non possederat alter |
|
latius aut totidem tollebat turis acervos. |
|
huius in obliquo missum stetit inguine ferrum: |
|
letifer ille locus. quem postquam vulneris auctor |
|
singultantem animam et versantem lumina vidit |
| 135 |
Bactrius Halcyoneus, 'hoc, quod premis,' inquit'habeto |
|
de tot agris terrae!' corpusque exsangue reliquit. |
|
torquet in hunc hastam calido de vulnere raptam |
|
ultor Abantiades; media quae nare recepta |
|
cervice exacta est in partesque eminet ambas; |
| 140 |
dumque manum Fortuna iuvat, Clytiumque Claninque, |
|
matre satos una, diverso vulnere fudit: |
|
nam Clytii per utrumque gravi librata lacerto |
|
fraxinus acta femur, iaculum Clanis ore momordit. |
|
 |
| Kampfesszenen nach dem Überfall des Phineus auf die Hochzeitsgesellschaft von Perseus und Andromeda. |
| (Virgil Solis, Edition 1581), Ovid. Met. V, 30-235 |
|
|
occidit et Celadon Mendesius, occidit Astreus |
| 145 |
matre Palaestina dubio genitore creatus, |
|
Aethionque sagax quondam ventura videre, |
|
tunc ave deceptus falsa, regisque Thoactes |
|
armiger et caeso genitore infamis Agyrtes. |
V: 149 - 199 Perseus capite Gorgonis utitur
Perseus setzt das Gorgonenhaupt ein
Perseus uses the Gorgon's head
Perseo utiliza la cabeza de Medusa
|
Plus tamen exhausto superest; namque omnibus unum |
| 150 |
opprimere est animus, coniurata undique pugnant |
|
agmina pro causa meritum inpugnante fidemque; |
|
hac pro parte socer frustra pius et nova coniunx |
|
cum genetrice favent ululatuque atria conplent, |
|
sed sonus armorum superat gemitusque cadentum, |
| 155 |
pollutosque simul multo Bellona penates |
|
sanguine perfundit renovataque proelia miscet. |
|
 |
| Phineus und seine Mannen umringen Perseus. |
| (Perseus und Phineus, Annibale Carraci), Ovid. Met. V, 157 |
|
|
Circueunt unum Phineus et mille secuti |
|
Phinea: tela volant hiberna grandine plura |
|
praeter utrumque latus praeterque et lumen et aures. |
| 160 |
adplicat hic umeros ad magnae saxa columnae |
|
tutaque terga gerens adversaque in agmina versus |
|
sustinet instantes: instabat parte sinistra |
|
Chaonius Molpeus, dextra Nabataeus Ethemon. |
|
tigris ut auditis diversa valle duorum |
| 165 |
exstimulata fame mugitibus armentorum |
|
nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque, |
|
sic dubius Perseus, dextra laevane feratur, |
|
Molpea traiecti submovit vulnere cruris |
|
contentusque fuga est; neque enim dat tempus Ethemon, |
| 170 |
sed furit et cupiens alto dare vulnera collo |
|
non circumspectis exactum viribus ensem |
|
fregit, in extrema percussae parte columnae: |
|
lamina dissiluit dominique in gutture fixa est. |
|
non tamen ad letum causas satis illa valentes |
| 175 |
plaga dedit; trepidum Perseus et inermia frustra |
|
bracchia tendentem Cyllenide confodit harpe. |
|
Verum ubi virtutem turbae succumbere vidit, |
|
'auxilium' Perseus, 'quoniam sic cogitis ipsi,' |
|
dixit 'ab hoste petam: vultus avertite vestros, |
|
 |
| Perseus setzt im Kampf gegen die Schar des Phineus das Medusenhaupt ein. |
| (Luca Giordano, 1680), Ovid. Met. V, 180 |
|
| 180 |
si quis amicus adest!' et Gorgonis extulit ora. |
|
'quaere alium, tua quem moveant miracula' dixit |
|
Thescelus; utque manu iaculum fatale parabat |
|
mittere, in hoc haesit signum de marmore gestu. |
|
proximus huic Ampyx animi plenissima magni |
| 185 |
pectora Lyncidae gladio petit: inque petendo |
|
 |
| Nach dem Anblick des Hauptes beginnt die Versteinerung. |
| (Kopie nach griech. Original, ca 500 a. Chr.), Ovid. Met. V, 186 |
|
|
dextera diriguit nec citra mota nec ultra est. |
|
at Nileus, qui se genitum septemplice Nilo |
|
ementitus erat, clipeo quoque flumina septem |
|
argento partim, partim caelaverat auro, |
| 190 |
'adspice' ait 'Perseu, nostrae primordia gentis: |
|
magna feres tacitas solacia mortis ad umbras, |
|
a tanto cecidisse viro'; pars ultima vocis |
|
in medio suppressa sono est, adapertaque velle |
|
ora loqui credas, nec sunt ea pervia verbis. |
| 195 |
increpat hos 'vitio' que 'animi, non viribus' inquit |
|
'Gorgoneis torpetis' Eryx. 'incurrite mecum |
|
et prosternite humi iuvenem magica arma moventem!' |
|
incursurus erat: tenuit vestigia tellus, |
|
 |
| Mit dem Entgegenstrecken des Medusenhauptes werden weitere Gegner des Perseus zu Stein. |
| (Cellini, 1500-1571), Ovid. Met. V, 199 |
|
|
inmotusque silex armataque mansit imago. |
V: 200 - 249 Phineus in saxum mutatur
Phineus wird in einen Stein verwandelt
Phineus is turned to stone
Fineo se convierte en una piedra
| 200 |
Hi tamen ex merito poenas subiere, sed unus |
|
miles erat Persei: pro quo dum pugnat, Aconteus |
|
 |
| Aconteus, ein Kämpfer des Perseus schaut versehentlich zum Medusenhaupt. Er wird zu Stein. |
| (Medusa, Versace) Ovid. Met. V, 201-202 |
|
|
Gorgone conspecta saxo concrevit oborto; |
|
quem ratus Astyages etiamnum vivere, longo |
|
ense ferit: sonuit tinnitibus ensis acutis. |
| 205 |
dum stupet Astyages, naturam traxit eandem, |
|
marmoreoque manet vultus mirantis in ore. |
|
nomina longa mora est media de plebe virorum |
|
dicere: bis centum restabant corpora pugnae, |
|
 |
| Auch die 200 letzten Mitkämpfer des Phineus versteinern durch das Gorgonenhaupt. |
| (Medusenhaupt vom Tempelfries in Didyma, Foto: H.-J. Günther) Ovid. Met. V, 209 |
|
|
Gorgone bis centum riguerunt corpora visa. |
| 210 |
Paenitet iniusti tum denique Phinea belli; |
|
sed quid agat? simulacra videt diversa figuris |
|
adgnoscitque suos et nomine quemque vocatum |
|
poscit opem credensque parum sibi proxima tangit |
|
corpora: marmor erant; avertitur atque ita supplex |
| 215 |
confessasque manus obliquaque bracchia tendens |
|
'vincis' ait, 'Perseu! remove tua monstra tuaeque |
|
saxificos vultus, quaecumque est, tolle Medusae, |
|
tolle, precor! non nos odium regnique cupido |
|
conpulit ad bellum, pro coniuge movimus arma! |
| 220 |
causa fuit meritis melior tua, tempore nostra: |
|
non cessisse piget; nihil, o fortissime, praeter |
|
hanc animam concede mihi, tua cetera sunto!' |
|
talia dicenti neque eum, quem voce rogabat, |
|
respicere audenti 'quod' ait, 'timidissime Phineu, |
| 225 |
et possum tribuisse et magnum est munus inerti, |
|
(pone metum!) tribuam: nullo violabere ferro. |
|
quin etiam mansura dabo monimenta per aevum, |
|
inque domo soceri semper spectabere nostri, |
|
ut mea se sponsi soletur imagine coniunx.' |
| 230 |
dixit et in partem Phorcynida transtulit illam, |
|
 |
| Nach dem Anblick des Medusenhauptes erstarrt auch Phineus zu Stein. |
| (Bernard Picart, 1673-1733) Ovid. Met. V, 230-235 |
|
|
ad quam se trepido Phineus obverterat ore. |
|
tum quoque conanti sua vertere lumina cervix |
|
deriguit, saxoque oculorum induruit umor, |
|
sed tamen os timidum vultusque in marmore supplex |
| 235 |
submissaeque manus faciesque obnoxia mansit. |
|
Victor Abantiades patrios cum coniuge muros |
|
intrat et inmeriti vindex ultorque parentis |
|
 |
Proetus, Onkel des Perseus, hatte diesem sein Königreich streitig gemacht.
| Auch er wird durch das Medusenhaupt zu Stein. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690), Ovid. Met. V, 238-240 |
|
|
|
adgreditur Proetum; nam fratre per arma fugato |
|
Acrisioneas Proetus possederat arces. |
| 240 |
sed nec ope armorum nec, quam male ceperat, arce |
|
torva colubriferi superavit lumina monstri. |
|
 |
| Der letzte Gegner ist frühere Lehrer des Perseus, Polydectes. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690), Ovid. Met. V, 242-247 |
|
|
Te tamen, o parvae rector, Polydecta, Seriphi, |
|
nec iuvenis virtus per tot spectata labores |
|
nec mala mollierant, sed inexorabile durus |
| 245 |
exerces odium, nec iniqua finis in ira est; |
|
detrectas etiam laudem fictamque Medusae |
|
arguis esse necem. 'dabimus tibi pignora veri. |
|
parcite luminibus!' Perseus ait oraque regis |
|
 |
| Der Anblick der Medusa verwandelt auch Polydectes zu Stein. |
| (Suloni Robertson) Ovid. Met. V, 248 |
|
|
ore Medusaeo silicem sine sanguine fecit. |
V: 250 - 293 Minerva in Helicone
Minerva auf dem Helikon
Minerva on Helicon
Minerva encima del Helicón
| |
|
| Minerva verlässt den durch einen "Goldregen gezeugten" (Danae) Bruder Perseus und seine neue Verwandtschaft. |
| (Himmelsatlas, 18. Jhdt. / Sternkartenausschnitt), Ovid. Met. V, 250 |
|
| 250 |
Hactenus aurigenae comitem Tritonia fratri |
|
se dedit; inde cava circumdata nube Seriphon |
|
deserit, a dextra Cythno Gyaroque relictis, |
|
 |
Von den Kykladen fliegt Minerva in Richtung Theben.
| (Athenebüste) Ovid. Met. V, 253 |
|
|
|
quaque super pontum via visa brevissima, Thebas |
|
 |
Griechische Lande um den Isthmus von Korinth
| (Putzger, Historischer Weltatlas) Ovid. Met. V, 255 |
|
|
|
virgineumque Helicona petit. quo monte potita |
|
 |
Minerva besucht nun die neun Musen vom Berg Helicon.
| (Jacques Stella, 1640-45) Ovid. Met. V, 255 |
|
|
| 255 |
constitit et doctas sic est adfata sorores: |
|
 |
Sie habe von einer neuen Quelle gehört, sagt Minerva.
| (Joos de Momper, 1565-1634 ) Ovid. Met. V, 256 |
|
|
|
'fama novi fontis nostras pervenit ad aures, |
|
 |
Es ist die Hippokrenequelle, die Pegasus mit den Hufen geschlagen hat.
| (Gerolamo Romanino, 1546) Ovid. Met. V, 257 |
|
|
|
dura Medusaei quem praepetis ungula rupit. |
|
is mihi causa viae; volui mirabile factum |
|
 |
Minerva habe selbst gesehen, wie Pegasus dem Haupt der Medusa entsprang.
| (röm. Grabstele aus Thuburbo Majus, 3. Jhdt. p. Chr.) Ovid. Met. V, 259 |
|
|
|
cernere; vidi ipsum materno sanguine nasci.' |
|
 |
Die Muse Urania begrüßt Minerva und bestätigt das Entstehen der Quelle.
| (Urania: Simon Vouet, ca. 1634) Ovid. Met. V, 260-263 |
|
|
| 260 |
excipit Uranie: 'quaecumque est causa videndi |
|
has tibi, diva, domos, animo gratissima nostro es. |
|
 |
Lange bewundert Minerva die Pegasusquelle.
| (Odilon Redon, 1900) Ovid. Met. V, 262-264 |
|
|
|
vera tamen fama est: est Pegasus huius origo |
|
fontis' et ad latices deduxit Pallada sacros. |
|
quae mirata diu factas pedis ictibus undas |
| 265 |
silvarum lucos circumspicit antiquarum |
|
antraque et innumeris distinctas floribus herbas |
|
 |
Minerva preist die Musen glücklich, auch weil sie Pegasus "eingefangen" haben.
| (Pegasus und Muse: Eugène Grasset, 1841-1917) Ovid. Met. V, 267 |
|
|
|
felicesque vocat pariter studioque locoque |
|
 |
Jupiter besuchte einst in Gestalt eines Adlers Mnemosyne. So wurde sie die Mutter der Musen.
| (Marco Liberi, 1640-1725) Ovid. Met. V, 268 |
|
|
|
Mnemonidas; quam sic adfata est una sororum: |
|
'o, nisi te virtus opera ad maiora tulisset, |
| 270 |
in partem ventura chori Tritonia nostri, |
|
vera refers meritoque probas artesque locumque, |
|
et gratam sortem, tutae modo simus, habemus. |
|
sed (vetitum est adeo sceleri nihil) omnia terrent |
|
virgineas mentes, dirusque ante ora Pyreneus |
| 275 |
vertitur, et nondum tota me mente recepi. |
|
Daulida Threicio Phoceaque milite rura |
|
ceperat ille ferox iniustaque regna tenebat; |
|
templa petebamus Parnasia: vidit euntes |
|
nostraque fallaci veneratus numina vultu |
|
 |
Die neun Musen, Töchter Jupiters und der Mnemosyne und ihre göttliche Großverwandtschaft
| Ovid. Met. V, 280 |
|
|
|
Urania - Muse der Astronomie
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Clio - Muse der Geschichte
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Euterpe - Muse der Tonkunst
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Thalia - Muse der Kommödie
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Melpomene- Muse der Tragödie
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Terpsichore - Muse des Tanzes
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Erato - Muse der Liebesdichtung
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Polyhymnia - Muse des Gesangs
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
|
Calliope - Muse der erzählenden Dichtung
| (Virgil Solis 1562) Ovid. Met. V, 280 |
| |
|
| 280 |
"Mnemonides" (cognorat enim), "consistite" dixit |
|
"nec dubitate, precor, tecto grave sidus et imbrem" |
|
(imber erat) "vitare meo; subiere minores |
|
saepe casas superi." dictis et tempore motae |
|
 |
Calliope erzählt: Mit Hintergedanken lud einst König Pyreneus die neun Musen ein.
| (Mantegna, 1497) Ovid. Met. V, 280 |
|
|
|
adnuimusque viro primasque intravimus aedes. |
| 285 |
desierant imbres, victoque aquilonibus austro |
|
fusca repurgato fugiebant nubila caelo: |
|
inpetus ire fuit; claudit sua tecta Pyreneus |
|
 |
Pyreneus will den Musen Gewalt antun. Doch sie können davonfliegen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 288 |
|
|
|
vimque parat, quam nos sumptis effugimus alis. |
|
ipse secuturo similis stetit arduus arce |
| 290 |
"qua" que "via est vobis, erit et mihi" dixit "eadem" |
|
seque iacit vecors e summae culmine turris |
|
 |
Pyreneus stürzt zu Tode.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 292-293 |
|
|
|
et cadit in vultus discussisque ossibus oris |
|
tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.' |
V: 294 - 331 Certamen Pieridum et Musarum
Der Streit zwischen den Pieriden und den Musen
The contest between the Pierides and the Muses
La pelea entre las Piérides y las Musas
|
Musa loquebatur: pennae sonuere per auras, |
| 295 |
voxque salutantum ramis veniebat ab altis. |
|
suspicit et linguae quaerit tam certa loquentes |
|
unde sonent hominemque putat Iove nata locutum; |
|
ales erat. numeroque novem sua fata querentes |
|
institerant ramis imitantes omnia picae. |
|
 |
Die Musen erzählen Minerva von ihrem Sängerwettstreit mit den Pieriden, den Töchtern des Pieros.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 300 |
|
|
| 300 |
miranti sic orsa deae dea 'nuper et istae |
|
auxerunt volucrum victae certamine turbam. |
|
Pieros has genuit Pellaeis dives in arvis, |
|
Paeonis Euippe mater fuit; illa potentem |
|
Lucinam noviens, noviens paritura, vocavit. |
| 305 |
intumuit numero stolidarum turba sororum |
|
perque tot Haemonias et per tot Achaidas urbes |
|
huc venit et tali committit proelia voce: |
|
"desinite indoctum vana dulcedine vulgus |
|
fallere; nobiscum, si qua est fiducia vobis, |
|
 |
Die neun Pieridenschwestern fordern die Musen zum Singewettstreit heraus. Nymphen sollen Schiedsrichter sein.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 310-314 |
|
|
| 310 |
Thespiades, certate, deae. nec voce, nec arte |
|
vincemur totidemque sumus: vel cedite victae |
|
fonte Medusaeo et Hyantea Aganippe, |
|
vel nos Emathiis ad Paeonas usque nivosos |
|
cedemus campis! dirimant certamina nymphae." |
| 315 |
'Turpe quidem contendere erat, sed cedere visum |
|
turpius; electae iurant per flumina nymphae |
|
factaque de vivo pressere sedilia saxo. |
|
tunc sine sorte prior quae se certare professa est, |
|
 |
Eine Pieride rühmt fälschlich den Aufstand der Giganten gegen die Olympier.
| (Giganten: Guglio Romano, 1527) Ovid. Met. V, 319-320 |
|
|
|
bella canit superum falsoque in honore gigantas |
| 320 |
ponit et extenuat magnorum facta deorum; |
|
 |
Aus Angst vor dem Giganten Typhoeus seien die Olympier nach Ägypten geflohen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 325-331 |
|
|
|
emissumque ima de sede Typhoea terrae |
|
caelitibus fecisse metum cunctosque dedisse |
|
terga fugae, donec fessos Aegyptia tellus |
|
ceperit et septem discretus in ostia Nilus. |
| 325 |
huc quoque terrigenam venisse Typhoea narrat |
|
 |
Hier hätten die Götter sich, behaupten unwahr die Pierieden, in Tiergestalten versteckt.
(Klaus-Dieter Wader: Ägyptische Götter von links nach rechts: Osiris (Gott der Toten),
Sachmet (die Kriegsgöttin mit Löwenhaupt), Horus (Himmelsgott), Anubis (Totengott), Seth (gilt als "roter" Gott), Re (Sonnengott),
Thot (der Herr des Mondes) und Isis (Göttin mit königlicher Macht) ) Ovid. Met. V, 325-331 |
|
|
|
et se mentitis superos celasse figuris; |
|
"duxque gregis" dixit "fit Iuppiter: unde recurvis |
|
 |
Aus Jupiter wurde z.B. der gehörnte Ammon.
| (Ammon-Kamee) Ovid. Met. V, 328 |
|
|
|
nunc quoque formatus Libys est cum cornibus Ammon; |
|
Delius in corvo, proles Semeleia capro, |
| 330 |
fele soror Phoebi, nivea Saturnia vacca, |
|
pisce Venus latuit, Cyllenius ibidis alis." |
V: 332 - 384 Calliope canit: Sagitta Amoris Pluto amore captus est
Kalliope singt: Amor bewirkt, daß sich Pluto verliebt
Calliope sings: Cupid makes Dis fall in love
Calíope canta: Amor hace, que Plutón se enamore
|
'Hactenus ad citharam vocalia moverat ora: |
|
poscimur Aonides, sed forsitan otia non sint, |
|
nec nostris praebere vacet tibi cantibus aures.' |
|
 |
Minerva fordert die Musen auf, nun von ihren Liedern zu berichten.
| (Pallas: Parmigianino = Girolamo Francesco Maria Mazzola, 1539) Ovid. Met. V, 335-336 |
|
|
| 335 |
'ne dubita vestrumque mihi refer ordine carmen!' |
|
Pallas ait nemorisque levi consedit in umbra; |
|
Musa refert: 'dedimus summam certaminis uni; |
|
surgit et inmissos hedera collecta capillos |
|
 |
Calliope greift in die Saiten und "singt" vom Raub der Proserpina.
| (Calliope: Bardo Museum Tunis, Foto: H.-J. Günther 2008) Ovid. Met. V, 339-340 |
|
|
|
Calliope querulas praetemptat pollice chordas |
|
 |
Persephone (Proserpina-Story)
Musical von Jens Uhlenhoff, Welturaufführung am 14.02.2009 in Emmendingen
| (Persephone-Poster, Foto: H.-J. Günther 2009) Ovid. Met. V, 339-340 |
|
|
Zur Persephone-Sonderseite
| 340 |
atque haec percussis subiungit carmina nervis: |
|
"Prima Ceres unco glaebam dimovit aratro, |
|
prima dedit fruges alimentaque mitia terris, |
|
 |
Calliope preist zunächst Ceres, die Mutter der Proserpina.
| (Ceres: Johann Blaschke, 1786) Ovid. Met. V, 343 |
|
|
|
prima dedit leges; Cereris sunt omnia munus; |
|
illa canenda mihi est. utinam modo dicere possim |
| 345 |
carmina digna dea! certe dea carmine digna est. |
|
 |
Nach dem Kampf gegen die Giganten wurde der 100-armige Riese Typhoeus
unter der Insel Sizilien begraben. Wenn er sich bewegt, erzeugt er Erdbeben.
| (Typhoeus: Etruskische Grabplatte, 1. Jhdt. a. Chr.) Ovid. Met. V, 346-351 |
|
|
|
'"Vasta giganteis ingesta est insula membris |
|
Trinacris et magnis subiectum molibus urguet |
|
aetherias ausum sperare Typhoea sedes. |
|
nititur ille quidem pugnatque resurgere saepe, |
| 350 |
dextra sed Ausonio manus est subiecta Peloro, |
|
laeva, Pachyne, tibi, Lilybaeo crura premuntur, |
|
degravat Aetna caput, sub qua resupinus harenas |
|
 |
Der Schlund des Giganten Typhoeus speit durch den Ätna Feuer und Asche.
| (Ätnaeruption) Ovid. Met. V, 352-353 |
|
|
|
eiectat flammamque ferox vomit ore Typhoeus. |
|
saepe remoliri luctatur pondera terrae |
| 355 |
oppidaque et magnos devolvere corpore montes: |
|
 |
Der Gott der Unterwelt fürchtet, dass die Erdbeben Risse verursacht haben könnten,
durch die dann Licht in die Unterwelt eindringt.
| (Hades: Skulptur nach griechischem Vorbild) Ovid. Met. V, 352-353 |
|
|
|
inde tremit tellus, et rex pavet ipse silentum, |
|
ne pateat latoque solum retegatur hiatu |
|
inmissusque dies trepidantes terreat umbras. |
|
 |
Beunruhigt durch die Aktivitäten des Typhoeus taucht Pluto mit seinem Pferdegespann aus der Unterwelt auf.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 359-361 |
|
|
|
hanc metuens cladem tenebrosa sede tyrannus |
| 360 |
exierat curruque atrorum vectus equorum |
|
 |
Pluto will in Sizilien nach dem Rechten schauen.
Die Schultern des Giganten Typhoeus liegen unter den Gebirgsstöcken von Paloros und Pachynos,
der Kopf unter dem Ätna, die Füße unter den westlichen Bergen bei Lilybaeum.
| (Putzger Geschichtsatlas) Ovid. Met. V, 361 |
|
|
|
ambibat Siculae cautus fundamina terrae. |
|
postquam exploratum satis est loca nulla labare |
|
depositoque metu, videt hunc Erycina vagantem |
|
monte suo residens natumque amplexa volucrem |
| 365 |
'arma manusque meae, mea, nate, potentia' dixit, |
|
 |
Venus sieht Pluto in der Oberwelt.
Die Liebesgöttin bittet ihren Sohn Cupido (Amor),
einen Pfeil auf Pluto zu schießen.
In der Unterwelt gebe es noch keine Liebe.
| (Francois Boucher, 1742) Ovid. Met. V, 366 |
|
|
|
'illa, quibus superas omnes, cape tela, Cupido, |
|
inque dei pectus celeres molire sagittas, |
|
cui triplicis cessit fortuna novissima regni. |
|
 |
Cupido mache doch mit allen Göttern, was er wolle; selbst Jupiter beherrsche er.
Er solle jetzt die Liebe auch im dritten Teil der Welt, der Unterwelt, heimisch werden lassen.
| (Lorenzo Lotto, 1540) Ovid. Met. V, 369-370 |
|
|
|
tu superos ipsumque Iovem, tu numina ponti |
| 370 |
victa domas ipsumque, regit qui numina ponti: |
|
Tartara quid cessant? cur non matrisque tuumque |
|
imperium profers? agitur pars tertia mundi, |
|
et tamen in caelo, quae iam patientia nostra est, |
|
spernimur, ac mecum vires minuuntur Amoris. |
|
|
Venus beklagt, dass Minerva und Diana sich ihrer, der Liebesgöttin Macht entziehen konnten.
| (Diana: Schule von Fontainebleau, ca. 1550: Minerva: Spranger, 1591) Ovid. Met. V, 375 |
|
|
| 375 |
Pallada nonne vides iaculatricemque Dianam |
|
 |
Venus fürchtet nun, dass Proserpina, die Tochter der Ceres,
ebenfalls Jungfrau bleibt, wenn Cupido nicht handelt.
| (Rosetti Gabriel, 1874) Ovid. Met. V, 376-377 |
| |
|
|
abscessisse mihi? Cereris quoque filia virgo, |
|
si patiemur, erit; nam spes adfectat easdem. |
|
at tu pro socio, si qua est ea gratia, regno |
|
iunge deam patruo.' dixit Venus; ille pharetram |
| 380 |
solvit et arbitrio matris de mille sagittis |
|
 |
Cupido (Amor) schießt einen besonders spitzen und treffsicheren Pfeil ab.
| (Animation) Ovid. Met. V, 381 |
|
|
|
unam seposuit, sed qua nec acutior ulla |
|
nec minus incerta est nec quae magis audiat arcus, |
|
oppositoque genu curvavit flexile cornum |
|
 |
Amors Liebespfeil trifft Pluto ins Herz.
| Ovid. Met. V, 384 |
|
|
|
inque cor hamata percussit harundine Ditem. |
V: 385 - 424 Calliope canit: Pluto Proserpinam rapit
Kalliope singt: Pluto(Dis) raubt Proserpina
Calliope sings: Dis and the rape of Proserpine
Calíope canta: Plutón (Dite) rapta a Proserpina
| |
 |
In der Nähe der sizilianischen Stadt Henna liegt der Pergusasee.
| Ovid. Met. V, 385-386 |
|
|
| 385 |
'"Haud procul Hennaeis lacus est a moenibus altae, |
|
nomine Pergus, aquae: non illo plura Caystros |
|
carmina cycnorum labentibus audit in undis. |
|
silva coronat aquas cingens latus omne suisque |
|
frondibus ut velo Phoebeos submovet ictus; |
|
 |
Auf feuchtem Grund wachsen mannigfaltige Blumen.
| (Blumenwiese) Ovid. Met. V, 390 |
|
|
| 390 |
frigora dant rami, varios humus umida flores: |
|
perpetuum ver est. quo dum Proserpina luco |
|
 |
Hier pflückt Proserpina mit ihren Gefährtinnen Blumen.
| (Proserpina) Ovid. Met. V, 391-392 |
|
|
|
ludit et aut violas aut candida lilia carpit, |
|
 |
Proserpina ist ganz versunken in ihr kindliches Spiel.
| (Proserpina: Barbara Cooney) Ovid. Met. V, 393 |
|
|
|
dumque puellari studio calathosque sinumque |
|
 |
Bei diesem "Wett-Blumenpflücken" erblickt sie der verliebte Pluto.
| Ovid. Met. V, 394 |
|
|
|
inplet et aequales certat superare legendo, |
|
 |
Pluto ergreift Proserpina.
| (Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid. Met. V, 395 |
|
|
|
 |
Gegen seine Gewalt ist sie machtlos.
| (Jan Peter van Baurscheit d. Ä., 1669-1728) Ovid. Met. V, 395 |
|
|
| 395 |
paene simul visa est dilectaque raptaque Diti: |
|
 |
Pluto, rasend vor Liebe, raubt Proserpina.
| (Rubens, 1619-1620) Ovid. Met. V, 395-405 |
|
|
|
usque adeo est properatus amor. dea territa maesto |
|
 |
Proserpina ruft nach ihren Gefährtinnen.
| (Niccolo' Dell'Abate, 1509-1572) Ovid. Met. V, 397 |
|
|
|
 |
Doch noch häufiger ruft die kindliche Cerestochter nach der Mutter.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 397 |
|
|
|
et matrem et comites, sed matrem saepius, ore |
|
 |
Ihr Kleid zerreißt und sie verliert die gesammelten Blumen. Letzteres macht ihr Sorgen.
| (Francois Boucher, 1769) Ovid. Met. V, 397-398 |
|
|
|
clamat, et ut summa vestem laniarat ab ora, |
|
collecti flores tunicis cecidere remissis, |
| 400 |
tantaque simplicitas puerilibus adfuit annis, |
|
haec quoque virgineum movit iactura dolorem. |
|
raptor agit currus et nomine quemque vocando |
|
 |
Er ruft die Rosse beim Namen. Alles weicht dem Herrn der Unterwelt aus.
| (Joseph Heintz d.Ä, ca. 1595) Ovid. Met. V, 402-404 |
|
|
|
exhortatur equos, quorum per colla iubasque |
|
excutit obscura tinctas ferrugine habenas, |
| 405 |
perque lacus altos et olentia sulphure fertur |
|
|
Der Entführer entkommt mit seinem Opfer in die Gegend von Syrakus.
|
|
(Jan Vermeyen-Kamee ca. 1590) Ovid , Met.V, 395-405
|
|
stagna Palicorum rupta ferventia terra |
|
et qua Bacchiadae, bimari gens orta Corintho, |
|
inter inaequales posuerunt moenia portus. |
|
'"Est medium Cyanes et Pisaeae Arethusae, |
| 410 |
quod coit angustis inclusum cornibus aequor: |
|
hic fuit, a cuius stagnum quoque nomine dictum est, |
|
 |
Die Nymphe Cyane stellt sich dem Räuber Pluto in den Weg. Er solle um sie werben, wie einst der Flussgott Anapis um sie, Cyane, erfolgreich geworben habe.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. V, 412-418 |
|
|
|
inter Sicelidas Cyane celeberrima nymphas. |
|
gurgite quae medio summa tenus exstitit alvo |
|
adgnovitque deam 'ne' c 'longius ibitis!' inquit; |
| 415 |
'non potes invitae Cereris gener esse: roganda, |
|
non rapienda fuit. quodsi conponere magnis |
|
parva mihi fas est, et me dilexit Anapis; |
|
exorata tamen, nec, ut haec, exterrita nupsi.' |
|
dixit et in partes diversas bracchia tendens |
| 420 |
obstitit. haud ultra tenuit Saturnius iram |
|
 |
Pluto feuert die Schrecken bringenden Rosse an.
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. V, 421 |
|
|
|
terribilesque hortatus equos in gurgitis ima |
|
contortum valido sceptrum regale lacerto |
|
 |
In der Gegend von Syrakus taucht Plutos Höllenwagen in die Unterwelt hinab.
| (Amst, 1703) Ovid. Met. V, 423-424 |
|
|
|
condidit; icta viam tellus in Tartara fecit |
|
et pronos currus medio cratere recepit. |
V: 425 - 486 Calliope canit: Ceres Proserpinam quaerit
Kalliope singt: Ceres sucht Proserpina
Calliope sings: Ceres searches for Proserpine
Caliope canta: Ceres esta buscando a Proserpina
| |
 |
Die Nymphe Cyane kann den Verlust ihrer Gespielin Proserpina nicht verkraften.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 425-437 |
|
|
| 425 |
'"At Cyane, raptamque deam contemptaque fontis |
|
iura sui maerens, inconsolabile vulnus |
|
mente gerit tacita lacrimisque absumitur omnis |
|
et, quarum fuerat magnum modo numen, in illas |
|
extenuatur aquas: molliri membra videres, |
| 430 |
ossa pati flexus, ungues posuisse rigorem; |
|
 |
Aus Trauer über Proserpinas Raub beginnt sich Cyane in Wasser aufzulösen.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 431-433 |
|
|
|
primaque de tota tenuissima quaeque liquescunt, |
|
caerulei crines digitique et crura pedesque |
|
 |
Wegen ihrer zarten Gestalt dauert der Vorgang nicht lange, meint Ovid.
| (Cyane: Frank Horvat, 2001) Ovid. Met. V, 433 |
|
|
|
(nam brevis in gelidas membris exilibus undas |
|
transitus est); post haec umeri tergusque latusque |
|
 |
Rücken, Schulter und Brust: alles verwandelt sich in Quellwasser.
| (Cyane: Celia Brown 2008) Ovid. Met. V, 435 |
|
|
| 435 |
pectoraque in tenues abeunt evanida rivos; |
|
denique pro vivo vitiatas sanguine venas |
|
 |
Nichts bleibt übrig. Letztlich wird aus der Nymphe der kleine Cyane-See bei Syrakus.
| (Cyane-See, Foto: Hans-Jürgen Günther, 2006) Ovid. Met. V, 437 |
|
|
|
lympha subit, restatque nihil, quod prendere possis. |
|
"Interea pavidae nequiquam filia matri |
|
omnibus est terris, omni quaesita profundo. |
|
 |
Aurora, die mit feuchten Haaren dem Meer entsteigt, hat die entführte Proserpina nicht gesehen.
| (Aurora: Denys Puech 1845-1942, Foto: Hans-Jürgen Günther, 2007) Ovid. Met. V, 440-441 |
|
|
| 440 |
illam non udis veniens Aurora capillis |
|
cessantem vidit, non Hesperus; illa duabus |
|
 |
Proserpinas besorgte Mutter Ceres sucht überall ihre Tochter, nachts sogar mit einer Fackel.
Im Zorn sorgt sie dafür, dass der Ackerbau auf Erden zum Erliegen kommt.
| (Martial Reymond, nach 1550) Ovid. Met. V, 438-445 |
| |
|
|
flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna |
|
perque pruinosas tulit inrequieta tenebras; |
|
rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam |
| 445 |
solis ab occasu solis quaerebat ad ortus. |
|
fessa labore sitim conceperat, oraque nulli |
|
conluerant fontes, cum tectam stramine vidit |
|
forte casam parvasque fores pulsavit; at inde |
|
 |
Auf der Suche nach ihrer Tochter bittet Ceres eine alte Frau um Trinkwasser. Diese reicht
der Göttin des Getreides jedoch ein süßes Getränk, über das sie geröstete Gerste (Malz) gestreut hatte.
| (Adam Elsheimer, 1578-1610) Ovid. Met. V, 449-450 |
| |
|
|
prodit anus divamque videt lymphamque roganti |
| 450 |
dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta. |
|
 |
Ein frecher Knabe verhöhnt die Göttin, weil sie so gierig trinke.
| (Ceres: Anonymus, ca.1800, Neuß, Foto: Hans-Jürgen Günther 2006) Ovid. Met. V, 451-452 |
|
|
|
dum bibit illa datum, duri puer oris et audax |
|
constitit ante deam risitque avidamque vocavit. |
|
offensa est neque adhuc epota parte loquentem |
|
cum liquido mixta perfudit diva polenta: |
|
 |
Die erzürnte Ceres gießt den Rest des Malzgetränks über den frechen Jungen.
Davon bekommt sein Gesicht und sein Körper Flecken.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 454-455 |
| |
|
| 455 |
conbibit os maculas et, quae modo bracchia gessit, |
|
crura gerit; cauda est mutatis addita membris, |
|
 |
Damit der Frechdachs keinen weiteren Schaden anrichtet, verwandelt Ceres ihn vollends in ein kleines Tier.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. V, 457 |
|
|
|
inque brevem formam, ne sit vis magna nocendi, |
|
contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est. |
|
mirantem flentemque et tangere monstra parantem |
| 460 |
fugit anum latebramque petit aptumque pudori |
|
 |
Aus dem Jungen wird eine (Sternechse) Eidechse
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 460-461 |
| |
|
|
nomen habet variis stellatus corpora guttis. |
|
'"Quas dea per terras et quas erraverit undas, |
|
dicere longa mora est; quaerenti defuit orbis; |
|
Sicaniam repetit, dumque omnia lustrat eundo, |
| 465 |
venit et ad Cyanen. ea ni mutata fuisset, |
|
omnia narrasset; sed et os et lingua volenti |
|
dicere non aderant, nec, quo loqueretur, habebat; |
|
signa tamen manifesta dedit notamque parenti, |
|
illo forte loco delapsam in gurgite sacro |
|
 |
Ceres befragt auch Cyane. Diese zeigt als Beweis, dass Proserpina
gewaltsam von Pluto entführt wurde, deren verlorenen Gürtel.
| ("Gürtel der Proserepina") Ovid. Met. V, 465-470 |
| |
|
| 470 |
Persephones zonam summis ostendit in undis. |
|
quam simul agnovit, tamquam tum denique raptam |
|
scisset, inornatos laniavit diva capillos |
|
et repetita suis percussit pectora palmis. |
|
 |
Aus Schmerz über den Verlust ihrer Tochter Proserpina
verwandelt entzieht Ceres der Erde die Fruchtbarkeit.
| (Michele Pannonio, 1450-60) Ovid. Met. V, 474-486 |
| |
|
|
nescit adhuc, ubi sit; terras tamen increpat omnes |
| 475 |
ingratasque vocat nec frugum munere dignas, |
|
Trinacriam ante alias, in qua vestigia damni |
|
repperit. ergo illic saeva vertentia glaebas |
|
fregit aratra manu, parilique irata colonos |
|
ruricolasque boves leto dedit arvaque iussit |
| 480 |
fallere depositum vitiataque semina fecit. |
|
fertilitas terrae latum vulgata per orbem |
|
falsa iacet: primis segetes moriuntur in herbis, |
|
et modo sol nimius, nimius modo corripit imber; |
|
sideraque ventique nocent, avidaeque volucres |
| 485 |
semina iacta legunt; lolium tribulique fatigant |
|
triticeas messes et inexpugnabile gramen. |
V: 487 - 532 Calliope canit: Ceres auxilium Iovis petit
Kalliope singt: Ceres bittet Jupiter um Hilfe
Calliope sings: Ceres asks Jupiter's help
Calíope canta: Ceres invoca la ayuda de Júpiter
|
'"Tum caput Eleis Alpheias extulit undis |
|
rorantesque comas a fronte removit ad aures |
|
atque ait 'o toto quaesitae virginis orbe |
|
 |
Calliope singt: Die Quellnymphe Arethusa bittet Ceres von ihrem Zorn abzulassen.
| Ovid. Met. V, 490-491 |
|
|
| 490 |
et frugum genetrix, inmensos siste labores |
|
neve tibi fidae violenta irascere terrae. |
|
terra nihil meruit patuitque invita rapinae, |
|
nec sum pro patria supplex: huc hospita veni. |
|
Pisa mihi patria est et ab Elide ducimus ortus, |
| 495 |
Sicaniam peregrina colo, sed gratior omni |
|
haec mihi terra solo est: hos nunc Arethusa penates, |
|
hanc habeo sedem. quam tu, mitissima, serva. |
|
mota loco cur sim tantique per aequoris undas |
|
advehar Ortygiam, veniet narratibus hora |
| 500 |
tempestiva meis, cum tu curaque levata |
|
et vultus melioris eris. mihi pervia tellus |
|
praebet iter, subterque imas ablata cavernas |
|
hic caput attollo desuetaque sidera cerno. |
|
 |
Arethusa berichtet: sie habe bei ihrer unterirdischen Reise
von Elis nach Syrakus Proserpina als Königin der Unterwelt gesehen.
| (Ceres bei Arethusa: Grüner, Vincenz, 1791) Ovid. Met. V, 504-505 |
| |
|
|
ergo dum Stygio sub terris gurgite labor, |
| 505 |
visa tua est oculis illic Proserpina nostris: |
|
illa quidem tristis neque adhuc interrita vultu, |
|
sed regina tamen, sed opaci maxima mundi, |
|
sed tamen inferni pollens matrona tyranni!' |
|
 |
Ceres ist wie versteinert, als sie von Proserpinas Raub hört.
| (Ceresrelief, Foto: H.-J. Günther 2009) Ovid. Met. V, 509-510 |
|
|
|
Mater ad auditas stupuit ceu saxea voces |
| 510 |
attonitaeque diu similis fuit, utque dolore |
|
pulsa gravi gravis est amentia, curribus oras |
|
exit in aetherias: ibi toto nubila vultu |
|
 |
Ceres bittet Jupiter, sich für die Rückführung der gemeinsamen Tochter einzusetzen.
| (Athenischer Lekythos ca. 450-425 a.Chr.n, Athen, National Museum) Ovid. Met. V, 512-522 |
|
|
|
ante Iovem passis stetit invidiosa capillis |
|
'pro' que 'meo veni supplex tibi, Iuppiter,' inquit |
| 515 |
'sanguine proque tuo: si nulla est gratia matris, |
|
nata patrem moveat, neu sit tibi cura, precamur, |
|
vilior illius, quod nostro est edita partu. |
|
en quaesita diu tandem mihi nata reperta est, |
|
si reperire vocas amittere certius, aut si |
| 520 |
scire, ubi sit, reperire vocas. quod rapta, feremus, |
|
dummodo reddat eam! neque enim praedone marito |
|
filia digna tua est, si iam mea filia non est.' |
|
 |
Iupiter beschwichtigt Ceres.: Es handle sich hier nicht
um Raub, sondern um eine Liebesgeschichte.
Er werde sich für die Rückkehr einsetzen.
| (Jupiterhaupt) Ovid. Met. V, 523-532 |
| | |
|
|
Iuppiter excepit 'commune est pignus onusque |
|
nata mihi tecum; sed si modo nomina rebus |
| 525 |
addere vera placet, non hoc iniuria factum, |
|
verum amor est; neque erit nobis gener ille pudori, |
|
tu modo, diva, velis. ut desint cetera, quantum est |
|
esse Iovis fratrem! quid, quod nec cetera desunt |
|
nec cedit nisi sorte mihi? sed tanta cupido |
| 530 |
si tibi discidii est, repetet Proserpina caelum, |
|
lege tamen certa, si nullos contigit illic |
|
 |
Doch nach dem Urteil der Parzen darf Proserpina nur zurückkehren,
wenn sie in der Unterwelt noch keine Nahrung zu sich genommen hat.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 532 |
| |
|
|
ore cibos; nam sic Parcarum foedere cautum est.' |
V: 533 - 571 Calliope canit: sors Proserpinae
Kalliope singt: Persephones (Proserpinas) Schicksal
Calliope sings: Persephone's fate
Calíope canta: el destino de Proserpina
| |
 |
Ceres hofft nun, dass sie ihre Tochter zurückerhalten werde.
| (Ceres, Museum Korinth, Foto: H.-J. Günther) Ovid. Met. V, 533 |
|
|
|
'"Dixerat, at Cereri certum est educere natam; |
|
non ita fata sinunt, quoniam ieiunia virgo |
| 535 |
solverat et, cultis dum simplex errat in hortis, |
|
 |
Doch in der Unterwelt pflückt und isst Proserpina den purpurnen Granatapfel.
So verfällt sie dem Hades.
| (Dante Gabriel Rosetti, (1828-1882) - 1882) Ovid. Met. V, 536-538 |
| |
|
|
puniceum curva decerpserat arbore pomum |
|
sumptaque pallenti septem de cortice grana |
|
presserat ore suo, solusque ex omnibus illud |
|
Ascalaphus vidit, quem quondam dicitur Orphne, |
| 540 |
inter Avernales haud ignotissima nymphas, |
|
ex Acheronte suo silvis peperisse sub atris; |
|
 |
Ascalaphos hatte gesehen, dass Proserpina von den Unterweltsäpfeln gegessen hat.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 533-550 |
|
|
|
vidit et indicio reditum crudelis ademit. |
|
 |
Proserpina, die Königin der Unterwelt, ist verärgert.
| (Persephone-Proserpina, Drachme aus Syrakus, ca. 250 a.Chr.n.) Ovid. Met. V, 543 |
|
|
|
ingemuit regina Erebi testemque profanam |
|
fecit avem sparsumque caput Phlegethontide lympha |
| 545 |
in rostrum et plumas et grandia lumina vertit. |
|
ille sibi ablatus fulvis amicitur in alis |
|
inque caput crescit longosque reflectitur ungues |
|
vixque movet natas per inertia bracchia pennas |
|
foedaque fit volucris, venturi nuntia luctus, |
|
 |
Denn Ascalaphos hatte das verraten. Proserpina verwandelt den Schwätzer in einen Uhu.
| (Ascalaphus (Uhu) neben Persephone: Nymphenburg) Ovid. Met. V, 533-550 |
|
|
| 550 |
ignavus bubo, dirum mortalibus omen. |
|
"Hic tamen indicio poenam linguaque videri |
|
commeruisse potest; vobis, Acheloides, unde |
|
pluma pedesque avium, cum virginis ora geratis? |
|
 |
Calliope singt: Die Gespielinnen der Proserpina werden in Sirenen verwandelt.
| (Mythologischer Bildatlas, 1885) Ovid. Met. V, 554-555 |
|
|
|
an quia, cum legeret vernos Proserpina flores, |
|
 |
Die Sirenen suchen die geraubte Proserpina auf dem Meer.
| (Sirenen: Charles Edward Boutibonne, 1883) Ovid. Met. V, 555 |
|
|
| 555 |
in comitum numero, doctae Sirenes, eratis? |
|
quam postquam toto frustra quaesistis in orbe, |
|
protinus, et vestram sentirent aequora curam, |
|
posse super fluctus alarum insistere remis |
|
optastis facilesque deos habuistis et artus |
|
 |
Proserpinas Gespielinnen wächst ein Federflaum
| (Gustave Moreau, ca. 1872) Ovid. Met. V, 560 |
|
|
| 560 |
vidistis vestros subitis flavescere pennis. |
|
ne tamen ille canor mulcendas natus ad aures |
|
tantaque dos oris linguae deperderet usum, |
|
 |
Die Sirenen behielten ihre Mädchengesichter und ihre menschliche Stimme.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 563 |
|
|
|
virginei vultus et vox humana remansit. |
|
'"At medius fratrisque sui maestaeque sororis |
| 565 |
Iuppiter ex aequo volventem dividit annum: |
|
 |
Der Kompromiss: Proserpina ist Göttin in der Unterwelt und der Oberwelt.
| (Inferi: Nathan Watson 2007) Ovid. Met. V, 566-567 |
|
|
|
nunc dea, regnorum numen commune duorum, |
|
 |
Im Frühling und Sommer ist sie in der Oberwelt,
in der Unterwelt verbringt sie Herbst und Winter.
| (Merkur geleitet Proserpina aus der Unterwelt: Frederic Leighton, 1891) Ovid. Met. V, 566-567 |
| |
|
|
cum matre est totidem, totidem cum coniuge menses. |
|
vertitur extemplo facies et mentis et oris; |
|
nam modo quae poterat Diti quoque maesta videri, |
|
 |
Nach dieser Entscheidung Jupiters hellt sich Ceres' Miene auf.
| (Joseph Heintz d. Ä., um 1582-1595; Bildausschnitt) Ovid. Met. V, 338-340 |
|
|
| 570 |
laeta deae frons est, ut sol, qui tectus aquosis |
|
nubibus ante fuit, victis e nubibus exit. |
V: 572 - 641 Calliope canit: fons Arethusae
Kalliope singt: Die Quelle Arethusa
Calliope sings: Arethusa's story
Calíope canta: la fuente Aretusa
|
'"Exigit alma Ceres nata secura recepta, |
|
quae tibi causa fugae, cur sis, Arethusa, sacer fons. |
|
 |
Calliope singt: Ceres fragt nun Arethusa, warum sie zur Quelle wurde.
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. V, 572-576 |
|
|
|
conticuere undae, quarum dea sustulit alto |
| 575 |
fonte caput viridesque manu siccata capillos |
|
fluminis Elei veteres narravit amores. |
|
'pars ego nympharum, quae sunt in Achaide,' dixit |
|
'una fui, nec me studiosius altera saltus |
|
legit nec posuit studiosius altera casses. |
| 580 |
sed quamvis formae numquam mihi fama petita est, |
|
 |
Obwohl die Quellnymphe Arethusa nie nach Schönheit strebte, nennen sie alle "die Schöne".
| (Lucas Cranach d.Ä, 1537) Ovid. Met. V, 580-582 |
|
|
|
quamvis fortis eram, formosae nomen habebam, |
|
nec mea me facies nimium laudata iuvabat, |
|
quaque aliae gaudere solent, ego rustica dote |
|
corporis erubui crimenque placere putavi. |
| 585 |
lassa revertebar (memini) Stymphalide silva; |
|
aestus erat, magnumque labor geminaverat aestum: |
|
invenio sine vertice aquas, sine murmure euntes, |
|
perspicuas ad humum, per quas numerabilis alte |
|
calculus omnis erat, quas tu vix ire putares. |
| 590 |
cana salicta dabant nutritaque populus unda |
|
sponte sua natas ripis declivibus umbras. |
|
accessi primumque pedis vestigia tinxi, |
|
poplite deinde tenus; neque eo contenta, recingor |
|
molliaque inpono salici velamina curvae |
|
 |
Nach der Jagd wollte einst Arethusa ein Bad nehmen.
| (Quellnymphe: Jean Auguste Dominique Ingres, 1856) Ovid. Met. V, 595 |
|
|
| 595 |
nudaque mergor aquis. quas dum ferioque trahoque |
|
mille modis labens excussaque bracchia iacto, |
|
nescio quod medio sensi sub gurgite murmur |
|
territaque insisto propioris margine ripae. |
|
 |
Dabei überrascht sie der Flussgott Alpheus. Arethusa flieht vor dem begehrlichen Gott.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. V, 599 |
|
|
|
"quo properas, Arethusa?" suis Alpheos ab undis, |
| 600 |
"quo properas?" iterum rauco mihi dixerat ore. |
|
sicut eram, fugio sine vestibus (altera vestes |
|
ripa meas habuit): tanto magis instat et ardet, |
|
et quia nuda fui, sum visa paratior illi. |
|
sic ego currebam, sic me ferus ille premebat, |
| 605 |
ut fugere accipitrem penna trepidante columbae, |
|
ut solet accipiter trepidas urguere columbas. |
|
usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque |
|
Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elin |
|
currere sustinui, nec me velocior ille; |
| 610 |
sed tolerare diu cursus ego viribus inpar |
|
non poteram, longi patiens erat ille laboris. |
|
per tamen et campos, per opertos arbore montes, |
|
saxa quoque et rupes et, qua via nulla, cucurri. |
|
sol erat a tergo: vidi praecedere longam |
| 615 |
ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat; |
|
sed certe sonitusque pedum terrebat et ingens |
|
crinales vittas adflabat anhelitus oris. |
|
 |
Alpheus hat Arethusa fast erreicht. Sie bittet Diana um Hilfe.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 618-620 |
|
|
|
fessa labore fugae "fer opem, deprendimur," inquam |
|
"armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti |
| 620 |
ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra!" |
|
 |
Diana nimmt Arethusa in einer Wolke auf und entzieht sie den Blicken des Alpheus.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 621-641 |
|
|
|
mota dea est spissisque ferens e nubibus unam |
|
 |
Alpheus sucht und ruft nach Arethusa.
| (Bernard Picart, 1673-1733) Ovid. Met. V, 621-625 |
|
|
|
me super iniecit: lustrat caligine tectam |
|
amnis et ignarus circum cava nubila quaerit |
|
bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit |
| 625 |
et bis "io Arethusa" vocavit, "io Arethusa!" |
|
quid mihi tunc animi miserae fuit? anne quod agnae est, |
|
si qua lupos audit circum stabula alta frementes, |
|
aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit |
|
ora canum nullosque audet dare corpore motus? |
| 630 |
non tamen abscedit; neque enim vestigia cernit |
|
longius ulla pedum: servat nubemque locumque. |
|
occupat obsessos sudor mihi frigidus artus, |
|
caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae, |
|
quaque pedem movi, manat lacus, eque capillis |
| 635 |
ros cadit, et citius, quam nunc tibi facta renarro, |
|
in latices mutor. sed enim cognoscit amatas |
|
amnis aquas positoque viri, quod sumpserat, ore |
|
 |
Arethusa wird zur Quelle, mit der sich Alpheus vermischt.
| (Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid. Met. V, 632-642 |
|
|
|
vertitur in proprias, et se mihi misceat, undas. |
|
Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis |
|
 |
Danach lässt Diana Arethusa aus Elis unterirdisch entkommen. Auf der Insel Ortygia (Syrakus) taucht Arethusa als Quelle wieder auf.
| (Alpheus und Arethusa: an der Arethusaquelle auf der Ortygiainsel. Foto: H.-J. Günther, 2006) Ovid. Met. V, 640 |
|
|
| 640 |
advehor Ortygiam, quae me cognomine divae |
|
 |
Arethusa wird Schutzgöttin von Syrakus und ist auf vielen Münzen abgebildet.
| (Arethusa/Artemis: Dekadrachme, 405-380 a.Chr.n.) Ovid. Met. V, 641 |
|
|
|
grata meae superas eduxit prima sub auras.' |
V: 642 - 678 Calliope canit: Triptolemus; sors Pieridum
Kalliope singt: Triptolemos. Das Schicksal der Pieriden
Calliope sings: Triptolemus. The Fate of the Pierides
Calíope canta: Triptolemo. El destino de las Piérides
|
'"Hac Arethusa tenus; geminos dea fertilis angues |
|
 |
Ceres spannt zwei Schlangen vor ihren Wagen.
| (Alex Fantalov, 2001 ) Ovid. Met. V, 642-643 |
|
|
|
curribus admovit frenisque coercuit ora |
|
et medium caeli terraeque per aera vecta est |
| 645 |
atque levem currum Tritonida misit in urbem |
|
 |
Calliope singt: Ceres übergibt Triptolemus das neue Saatgut.
| (Attische Amphore, 5. Jhdt. a. Chr.) Ovid. Met. V, 642-649 |
|
|
|
Triptolemo partimque rudi data semina iussit |
|
spargere humo, partim post tempora longa recultae. |
|
 |
Ceres schickt Triptolemus im Schlangenwagen über die Lande,
damit er Ceres Saatgut ausstreue und den brachliegenden Ackerbau wieder belebe.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. V, 647-649 |
| |
|
|
iam super Europen sublimis et Asida terram |
|
vectus erat iuvenis: Scythicas advertitur oras. |
| 650 |
rex ibi Lyncus erat; regis subit ille penates. |
|
qua veniat, causamque viae nomenque rogatus |
|
et patriam, 'patria est clarae mihi' dixit 'Athenae; |
|
Triptolemus nomen; veni nec puppe per undas, |
|
nec pede per terras: patuit mihi pervius aether. |
|
 |
Triptolemus erklärt dem Lyncus, dass er die "Cerealia" wieder heimisch machen will.
| (Vouet, Simone: Ceres mit Amoretten, 1634) Ovid. Met. V, 655-656 |
|
|
| 655 |
dona fero Cereris, latos quae sparsa per agros |
|
frugiferas messes alimentaque mitia reddant.' |
|
barbarus invidit tantique ut muneris auctor |
|
ipse sit, hospitio recipit somnoque gravatum |
|
 |
Der neidische König Lyncus will Triptolemus ermorden.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. V, 659 |
|
|
|
adgreditur ferro: conantem figere pectus |
|
 |
Dafür wird er von Ceres in einen Luchs verwandelt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. V, 660 |
|
|
| 660 |
lynca Ceres fecit rursusque per aera iussit |
|
Mopsopium iuvenem sacros agitare iugales." |
|
 |
Mit der Lyncusgeschichte hatte Calliope,
die größte der Musen, ihren langen Gesang beendet.
| (Calliope: Giovanni Baglione,1571-1643) Ovid. Met. V, 662 |
| |
|
|
'Finierat doctos e nobis maxima cantus; |
|
at nymphae vicisse deas Helicona colentes |
|
concordi dixere sono: convicia victae |
| 665 |
cum iacerent, "quoniam" dixi "certamine vobis |
|
supplicium meruisse parum est maledictaque culpae |
|
additis et non est patientia libera nobis, |
|
ibimus in poenas et, qua vocat ira, sequemur." |
|
 |
Im Wettstreit der Musen gegen die Pieriden siegten nach Meinung der Nymphen die Musen.
Noch während die Pieriden die Musen verlachen, beginnt ihre Verwandlung.
| (Gustave Moreau,1886-1889) Ovid. Met. V, 669-675 |
| |
|
|
rident Emathides spernuntque minacia verba, |
| 670 |
conantesque loqui et magno clamore protervas |
|
intentare manus pennas exire per ungues |
|
adspexere suos, operiri bracchia plumis, |
|
alteraque alterius rigido concrescere rostro |
|
ora videt volucresque novas accedere silvis; |
| 675 |
dumque volunt plangi, per bracchia mota levatae |
|
aere pendebant, nemorum convicia, picae. |
|
 |
Sie werden zu Elstern. Sie behalten ihre krächzende Schwatzhaftigkeit.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. V, 676-678 |
|
|
|
Nunc quoque in alitibus facundia prisca remansit |
|
raucaque garrulitas studiumque inmane loquendi.' |
|
 |
| Illustration zum 5. Buch von Ovids Metamorphosen |
| Georges Sandys, 1632 |
|
|
 |
| Letzte, reich illustrierte Ovidausgabe nach Vorbildern von Virgil Solis, 1609 |
| |