P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER SEXTUS (VI)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH VI
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK VI
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO VI
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Die Lydierin Arachne ist eine Meisterin der Webkunst.
|
|
(John William Waterhouse, 1916) Ovid , Met.VI, 5-23
|
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
VI: 1 - 25 Arachne superba Minervam contemnit
Arachne weist Minerva zurück
Arachne rejects Minerva
Aracne rechaza a Minerva
VI: 26 - 69 Minerva Arachnem provocat
Minerva fordert Arachne heraus
Minerva challenges Arachne
Minerva reta a Aracne
VI: 70 - 102 Minerva texit
Minerva webt ihren Stoff
Minerva weaves her web
Minerva tejiendo
VI: 103 - 128 Arachne amores deorum texit
Arachne webt als Antwort Liebschaften der Götter
In reply Arachne weaves love-affairs of the deities
Aracne tejiendo
VI: 129 - 145 Arachne in araneam mutatur
Arachne wird in eine Spinne verwandelt
Arachne is turned into a spider
Aracne se transforma en una araña
VI: 146 - 203 Nioba venerationem Latonae repudiat
Niobe verweigert die Verehrung der Latona
Niobe rejects the worship of Latona
Niobe se niega a rendir honores a Latona
VI: 204 - 266 Ira deorum: filii Niobae necantur
Die Götterrache: Niobes Söhne werden getötet
The gods' vengeance: Niobe's sons are killed
La venganza de los dioses: la matanza de los hijos de Niobe
VI: 267 - 312 Filiae Niobae interficiuntur: sors Niobae
Niobes Töchter werden getötet: Niobes Schicksal
Niobe's daughters are killed: Her fate.
La matanza de las hijas de Niobe: El destino de Niobe
VI: 313 - 381 Latona rusticos Lycios in ranas mutat
Latona verwandelt lykische Bauern in Frösche
Latona transformed Lycian farmers in frogs
Latona convierte a los villanos licios en ranas
VI: 382 - 400 Marsyas
Die Geschichte von Marsyas
The tale of Marsyas
La historia de Marsias
VI: 401 - 437 Nuptiae Procnae et Terei
Die Hochzeit von Prokne und Tereus
The marriage of Procne and Tereus
El casamiento de Prokne y Tereo
VI: 438 - 485 Tereus Philomelam, sororem Procnae, cupit
Die Begierde des Tereus nach Proknes Schwester Philomela
Tereus's passion for Procne's sister Philomela
La locura de Tereo para con Filomela, hermana de Procne
VI: 486 - 548 Tereus Philomelae vim infert
Tereus vergewaltigt Philomela
Tereus forces Philomela
Tereo viola a Filomela
VI: 549 - 570 Philomela mutilatur
Philomela wird verstümmelt
Philomela is mutilated
Filomela mutilada
VI: 571 - 618 Verum patefit
Die Wahrheit wird enthüllt
The truth is revealed
Se manifiesta la verdad
VI: 619 - 652 cena horribilis
Ein gräßliches Mahl
The pitiless feast
Una comida atroz
VI: 653-674 Sorores in aves mutantur
Die Schwestern werden in Vögel verwandelt
The sisters are transformed into birds
Las hermanas convierten en pajaros
VI: 675 - 721 Boreas et Orithyia
Boreas und Orithyia
Boreas and Orithyia
Boreas y Oritías
|
 |
| Illustration zum 6. Buch von Ovids Metamorphosen - Minerva und Arachne |
| Edition: Lyon 1510 |
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch VI |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book VI |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
LIBER SEXTUS (VI)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH VI
OVID: METAMORPHOSES, BOOK VI
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO VI
Text
VI: 1 - 25 Arachne superba Minervam contempsit
Arachne weist Minerva zurück
Arachne rejects Minerva
Aracne rechaza a Minerva
|
Praebuerat dictis Tritonia talibus aures |
|
carminaque Aonidum iustamque probaverat iram; |
|
 |
Minerva ist es zu wenig, nur Schhiedsrichterin sein und andere zu loben.
| Sie möchte selbst einmal gelobt werden und nicht zulassen, dass sie verachtet wird. |
| (bearbeitete Vorlage: Logo der HAW), Ovid. Met. VI, 3-4 |
|
|
|
tum secum: 'laudare parum est, laudemur et ipsae |
|
numina nec sperni sine poena nostra sinamus.' |
|
 |
| Dabei erinnert Minerva sich an Arachne. |
| (Trauernde Athene, Athen, ca. 460 a. Chr.), Ovid. Met. VI, 5 |
|
| 5 |
Maeoniaeque animum fatis intendit Arachnes, |
|
quam sibi lanificae non cedere laudibus artis |
|
audierat. non illa loco nec origine gentis |
|
clara, sed arte fuit: pater huic Colophonius Idmon |
|
Phocaico bibulas tinguebat murice lanas; |
| 10 |
occiderat mater, sed et haec de plebe suoque |
|
aequa viro fuerat; Lydas tamen illa per urbes |
|
 |
| Die Lydierin Arachne war nicht durch ihre Abstammung, sondern durch ihre Kunst berühmt. |
| (Arachne: Jacquelíne Collen-Tarrolly, Internetrecherche) Ovid. Met. VI, 12 |
|
|
quaesierat studio nomen memorabile, quamvis |
|
orta domo parva parvis habitabat Hypaepis. |
|
huius ut adspicerent opus admirabile, saepe |
| 15 |
deseruere sui nymphae vineta Timoli, |
|
deseruere suas nymphae Pactolides undas. |
|
 |
| Arachne ist eine Meisterin im Weben und Sticken. Ihr zuzuschaun war eine Freude. |
Doch war sie hochmütig und glaubte, in dieser Kunst besser zu sein als Minerva.
| (Diego Velasquez -1644/48) Ovid. Met. VI, 16-23 |
|
|
|
nec factas solum vestes, spectare iuvabat |
|
tum quoque, cum fierent: tantus decor adfuit arti, |
|
sive rudem primos lanam glomerabat in orbes, |
| 20 |
seu digitis subigebat opus repetitaque longo |
|
vellera mollibat nebulas aequantia tractu, |
|
sive levi teretem versabat pollice fusum, |
|
seu pingebat acu; scires a Pallade doctam. |
|
quod tamen ipsa negat tantaque offensa magistra |
| 25 |
'certet' ait 'mecum: nihil est, quod victa recusem!' |
VI: 26 - 69 Minerva Arachnem provocat
Minerva fordert Minerva heraus
Minerva challenges Arachne
Minerva reta a Aracne
|
Pallas anum simulat: falsosque in tempora canos |
|
addit et infirmos, baculo quos sustinet, artus. |
|
tum sic orsa loqui 'non omnia grandior aetas, |
|
quae fugiamus, habet: seris venit usus ab annis. |
| 30 |
consilium ne sperne meum: tibi fama petatur |
|
inter mortales faciendae maxima lanae; |
|
 |
| Die als Greisin verkleidete Minerva ermahnt Arachne, sie solle sich ihrer göttlichen Webkunst geschlagen zu geben. |
| (Raphael Regius, Edition 1509, Holzschnitt: 1497) Ovid. Met. VI, 30-32 |
|
|
cede deae veniamque tuis, temeraria, dictis |
|
supplice voce roga: veniam dabit illa roganti.' |
|
adspicit hanc torvis inceptaque fila relinquit |
| 35 |
vixque manum retinens confessaque vultibus iram |
|
talibus obscuram resecuta est Pallada dictis: |
|
 |
Arachne verhöhnt die als Alte verkleidete Göttin: "Verblödet und vom Alter erschöpft kommst Du daher.
| Allzu lang gelebt zu haben kann schädlich sein... Warum kommt die Göttin nicht selbst?" |
| (Paul Cézanne) Ovid. Met. VI, 37-42 |
|
|
|
'mentis inops longaque venis confecta senecta, |
|
et nimium vixisse diu nocet. audiat istas, |
|
si qua tibi nurus est, si qua est tibi filia, voces; |
| 40 |
consilii satis est in me mihi, neve monendo |
|
profecisse putes, eadem est sententia nobis. |
|
cur non ipsa venit? cur haec certamina vitat?' |
|
 |
| Jetzt legt Minerva die Verkleidung ab. |
| (Pallas = Minerva: Gustav Klimt (1862-1918) Ovid. Met. VI, 43 |
|
|
tum dea 'venit!' ait formamque removit anilem |
|
 |
| Minerva tritt als Göttin auf. |
| (Tintoretto, 1543/44) Ovid. Met. VI, 43 |
|
|
Palladaque exhibuit: venerantur numina nymphae |
|
 |
| Sogleich wird Minerva von den lydischen Frauen verehrt, nicht jedoch von Arachne. |
| (Hermann Posthumus, 1542) Ovid. Met. VI, 44-45 |
|
| 45 |
Mygdonidesque nurus; sola est non territa virgo, |
|
sed tamen erubuit, subitusque invita notavit |
|
ora rubor rursusque evanuit, ut solet aer |
|
purpureus fieri, cum primum Aurora movetur, |
|
et breve post tempus candescere solis ab ortu. |
|
 |
| Arachne ist bereit, sich mit Minerva in der Webkunst zu messen. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VI, 50-52 |
|
| 50 |
perstat in incepto stolidaeque cupidine palmae |
|
in sua fata ruit; neque enim Iove nata recusat |
|
nec monet ulterius nec iam certamina differt. |
|
 |
| Der offen ausgetragene Wettstreit beginnt. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VI, 53-54 |
|
|
haud mora, constituunt diversis partibus ambae |
|
et gracili geminas intendunt stamine telas: |
| 55 |
tela iugo vincta est, stamen secernit harundo, |
|
inseritur medium radiis subtemen acutis, |
|
quod digiti expediunt, atque inter stamina ductum |
|
percusso paviunt insecti pectine dentes. |
|
utraque festinant cinctaeque ad pectora vestes |
| 60 |
bracchia docta movent, studio fallente laborem. |
|
 |
Die entstehenden Gewebe weisen durch Verwendung von
| Purpurfarbe teils starke Farbkontraste auf. |
| (Kaiser Otto III.) Ovid. Met. VI, 61-62 |
|
|
|
illic et Tyrium quae purpura sensit aenum |
|
texitur et tenues parvi discriminis umbrae; |
|
 |
| Teils sind die Farbübergänge zart wie beim Regenbogen. |
| (Regenbogen) Ovid. Met. VI, 63-65 |
|
|
qualis ab imbre solent percussis solibus arcus |
|
inficere ingenti longum curvamine caelum; |
| 65 |
in quo diversi niteant cum mille colores, |
|
transitus ipse tamen spectantia lumina fallit: |
|
usque adeo, quod tangit, idem est; tamen ultima distant. |
|
illic et lentum filis inmittitur aurum |
|
et vetus in tela deducitur argumentum. |
VI: 70 - 102 Minerva texit
Minerva webt ihren Stoff
Minerva weaves her web
Minerva tejiendo
| 70 |
Cecropia Pallas scopulum Mavortis in arce |
|
pingit et antiquam de terrae nomine litem. |
|
 |
| Darstellungen auf Minervas Gewebe: Im Zentrum die Olympischen Götter |
| (Hans von Aachen, ca. 1590) Ovid. Met. VI, 72-74 |
|
|
bis sex caelestes medio Iove sedibus altis |
|
augusta gravitate sedent; sua quemque deorum |
|
 |
Der Götterkönig Jupiter
| (Jupiter: Arch. Museum Palermo, Foto: H.-J. Günther, 2006) Ovid. Met. VI, 74 |
|
|
|
inscribit facies: Iovis est regalis imago; |
|
 |
Der Meeresgott Neptun
| (Neptun) Ovid. Met. VI, 75-77 |
|
|
| 75 |
stare deum pelagi longoque ferire tridente |
|
aspera saxa facit, medioque e vulnere saxi |
|
exsiluisse fretum, quo pignore vindicet urbem; |
|
at sibi dat clipeum, dat acutae cuspidis hastam, |
|
 |
Minerva selbst
| (Minerva, Vat. Museum) Ovid. Met. VI, 75-77 |
|
|
|
dat galeam capiti, defenditur aegide pectus, |
| 80 |
percussamque sua simulat de cuspide terram |
|
edere cum bacis fetum canentis olivae; |
|
 |
Die Siegesgöttin
| (Nikestatue von Rhodos) Ovid. Met. VI, 82 |
|
|
|
mirarique deos: operis Victoria finis. |
|
ut tamen exemplis intellegat aemula laudis, |
|
quod pretium speret pro tam furialibus ausis |
| 85 |
quattuor in partes certamina quattuor addit, |
|
clara colore suo, brevibus distincta sigillis: |
|
 |
In der ersten Ecke: Die thrakischen Geschwister Rhodope und Haemus werden in Berge verwandelt.
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VI, 87-89 |
|
|
|
Threiciam Rhodopen habet angulus unus et Haemum, |
|
nunc gelidos montes, mortalia corpora quondam, |
|
 |
Rhodope und Haemus hatten sich als Jupiter und Juno verehren lassen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 89 |
|
|
|
nomina summorum sibi qui tribuere deorum; |
|
 |
Die zweite Ecke zeigt das Volk der Pygmäen, das auch mit den Kranichen im Streit liegt.
| (röm. Fresko, ca. 60 n. Chr.) Ovid. Met. VI, 90-91 |
|
|
| 90 |
altera Pygmaeae fatum miserabile matris |
|
pars habet: hanc Iuno victam certamine iussit |
|
 |
Eine pygmäische Mutter hatte sich mit Iuno angelegt.
Sie wird besiegt und in einen Kranich verwandelt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 90-92 |
| |
|
|
esse gruem populisque suis indicere bellum; |
|
pinxit et Antigonen, ausam contendere quondam |
|
cum magni consorte Iovis, quam regia Iuno |
| 95 |
in volucrem vertit, nec profuit Ilion illi |
|
Laomedonve pater, sumptis quin candida pennis |
|
 |
Das Bild der dritten Ecke: Eine Antigone aus Troja, die sich wegen ihres langen Haares
mit Juno gleichstellen wollte, wird von ihr in einen Storch verwandelt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 96-97 |
| |
|
|
ipsa sibi plaudat crepitante ciconia rostro; |
|
qui superest solus, Cinyran habet angulus orbum; |
|
 |
In der vierten Ecke: Der assyrische König Cinyras trauert um seine Töchter.
Sie wurden zu steinernen Stufen eines Tempels.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 96-97 |
| |
|
|
isque gradus templi, natarum membra suarum, |
| 100 |
amplectens saxoque iacens lacrimare videtur. |
|
  |
Umrahmt ist Minervas Webkomposition mit Olivenzweigen.
| (Olivenhain: Vincent van Gogh) Ovid. Met. VI, 101 |
|
|
|
circuit extremas oleis pacalibus oras |
|
 |
Zum Schluss stellt Minerva ihren Lieblingsbaum dar.
| (Olivenhain: van Gogh) Ovid. Met. VI, 102 |
|
|
|
(is modus est) operisque sua facit arbore finem. |
VI: 103 - 128 Arachne amores deorum texit
Arachne webt als Antwort Liebschaften der Götter
In reply Arachne weaves love-affairs of the deities
Aracne tejiendo
|
Maeonis elusam designat imagine tauri |
|
 |
Arachne webt zunächst neun Liebesaffären des Göttervaters: 1. Jupiter entführt Europa.
| (Riccio - eigtl. Andrea Briosco, 1470-1532) Ovid. Met. VI, 103-104 |
|
|
|
Europam: verum taurum, freta vera putares; |
| 105 |
ipsa videbatur terras spectare relictas |
|
et comites clamare suas tactumque vereri |
|
adsilientis aquae timidasque reducere plantas. |
|
 |
Arachne webt: 2. Die Verführung der Titanentochter Asterie durch Jupiter als Adler.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 108 |
|
|
|
fecit et Asterien aquila luctante teneri, |
|
 |
Arachne webt: 3. Leda mit Jupiter als Schwan
| (Leda: Pier Francesco Mola, ca 1650) Ovid. Met. VI, 109-110 |
|
|
|
 |
Leda mit Jupiter als Schwan
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 109-110 |
|
|
|
fecit olorinis Ledam recubare sub alis; |
|
 |
Arachne webt: Leda von Schwanenflügeln eingehüllt.
| (Bruno Epple, 1984) Ovid. Met. VI, 109-110 |
|
|
| 110 |
addidit, ut satyri celatus imagine pulchram |
|
 |
4. Jupiter nähert sich Gestalt eine Satyrns Antiope, der Tochter eines Nyctaeus
| (Hans von Aachen, 1605) Ovid. Met. VI, 111 |
|
|
|
 |
Jupiter bei Antiope
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 111 |
|
|
|
Iuppiter inplerit gemino Nycteida fetu, |
|
 |
5. Jupiter bei Alkmene, der Ehefrau des Amphitryon, die so die Mutter des Hercules wird.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 112 |
|
|
|
 |
Amphitryon, König von Tiryns, "Pflegevater" des Hercules
| (Amphitryon, Haus der Vettier, Pompeii) Ovid. Met. VI, 112 |
|
|
|
Amphitryon fuerit, cum te, Tirynthia, cepit, |
|
 |
6. Jupiter bei Danae, der Mutter des Perseus
| (Charle-Joseph Natoire, 1700-1777) Ovid. Met. VI, 113 |
|
|
|
 |
7. Jupiter besucht in der Gestalt von Feuer die Nymphe Aegina.
| (Jean Baptiste Greuze, 1725-1805) Ovid. Met. VI, 113 |
|
|
|
 |
Jupiter täuscht Aegina in der Gestalt von Feuer.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 113 |
|
|
|
aureus ut Danaen, Asopida luserit ignis, |
|
 |
8. Als Hirt verkleidet täuschte Jupiter die Mnemosyne. Sie wurde Mutter der Musen.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 114 |
|
|
|
 |
9. Als Schlange kam Jupiter zu Deois.
| (Gustav Klimt, 1904-07) Ovid. Met. VI, 114 |
|
|
|
 |
Mit Deois (Proserpina) zeugte Jupiter den unterirdischen Dionysus.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 114 |
|
|
|
Mnemosynen pastor, varius Deoida serpens. |
|
 |
Arachne webt auch sechs Liebesabenteuer des Neptun.
| (Neptunbrunnen, Berlin: Reinhold Begas 1888) Ovid. Met. VI, 115-120 |
|
|
| 115 |
te quoque mutatum torvo, Neptune, iuvenco |
|
 |
1. Die Aeolustochter Canace verführte Neptun als Jungstier getarnt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 115-116 |
|
|
|
 |
2. Als Flussgott Enipeus betört er Iphimedia, die Ehefrau des Aeolus.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 115-116 |
|
|
|
virgine in Aeolia posuit; tu visus Enipeus |
|
 |
3. Seiner Geliebten Theophane, der Tochter des Bisaltes, näherte sich Neptun als Widder.
(Raub der Theophane: Francesco Xanto Avelli,
ca. 1540, Washington, National Gallery of Art, Foto: Hans-Jürgen Günther 2009 )
Ovid. Met. VI, 116 |
|
|
|
 |
In dieser Gestalt entführte er Theophane.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 116 |
|
|
|
gignis Aloidas, aries Bisaltida fallis, |
|
 |
4. Ceres erkannte Neptun nicht, als er sie in der Gestalt eines Rosses verführte.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 118-119 |
|
|
|
et te flava comas frugum mitissima mater |
|
 |
5. In Minervas Tempel vergewaltigte einst Neptun Medusa, die Mutter des Pegasus.
| (Medusenhaupt von Didyma)) Ovid. Met. VI, 118-119 |
|
|
|
sensit equum, sensit volucrem crinita colubris |
|
 |
Auch als Delphin tummelte sich Neptun.
| (Euböa, ca 320 a. Chr.) Ovid. Met. VI, 120 |
|
|
|
 |
6. In dieser Gestalt - als Delphin - verführte Neptun Melantho, die Tochter des Deukalion.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690, Nr. 90) Ovid. Met. VI, 120 |
|
|
| 120 |
mater equi volucris, sensit delphina Melantho: |
|
omnibus his faciemque suam faciemque locorum |
|
 |
Auch ein weiteres Liebesabenteuerdes Apollo stellt Arachne dar.
| (Apollo von Messana, H.-J. Günther 2004) Ovid. Met. VI, 121-122 |
|
|
|
reddidit. est illic agrestis imagine Phoebus, |
|
utque modo accipitris pennas, modo terga leonis |
|
 |
Isse erkannte Apollo nicht, der sich ihr als Hirte näherte.
| (Isse und Apollo: Relief aus der Oper in Graz; Foto: Hans-Jürgen Günther, 07.02.2010) Ovid. Met. VI, 124 |
|
|
|
gesserit, ut pastor Macareida luserit Issen, |
|
 |
Arachne webt: Bacchus war nicht nur dem Weine zugetan.
| (Venus und Bacchus, B. Spranger, 1590) Ovid. Met. VI, 125 |
|
|
|
 |
Die Ikonographie deutet darauf hin, dass Bacchus die Erigone besucht.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 125 |
|
|
|
 |
Bacchus verwandelt sich zur Weintraube und täuscht so Erigone.
| (Carle van Loo, 1747) Ovid. Met. VI, 115 |
|
|
| 125 |
Liber ut Erigonen falsa deceperit uva, |
|
 |
Arachne webt: Saturn verführte Philyra in der Gestalt eines Rosses.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 126 |
|
|
|
 |
Arachne webt auch Chiron, den Sohn aus dieser Verbindung.
| (Franz von Stuck, 1893 ) Ovid. Met. VI, 126 |
|
|
|
ut Saturnus equo geminum Chirona crearit. |
|
ultima pars telae, tenui circumdata limbo, |
|
|
 |
 |
| Arachne umrankt ihr Bild mit Efeuranken und Blumen |
| (Die Rosse des Neptun: Walter Crane, 1892), Ovid. Met. VI, 128 |
|
|
nexilibus flores hederis habet intertextos. |
VI: 129 - 145 Arachne in araneam mutatur
Arachne wird in eine Spinne verwandelt
Arachne is turned into a spider
Aracne se transforma en una araña
| |
 |
Invidia, die Göttin des Neides befällt Minerva.
| (Karel Dujardin, 1626-1678) Ovid. Met. VI, 129-130 |
|
|
|
Non illud Pallas, non illud carpere Livor |
|
 |
| Die blonde Göttin ärgert sich über Arachnes Erfolg. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VI, 130 |
|
| 130 |
possit opus: doluit successu flava virago |
| |
 |
Minerva zerstört das Werk der Arachne, das 18 Schandgeschichten der Götter darstellt.
| (Kupferstich, 1677) Ovid. Met. VI, 131 |
|
|
|
et rupit pictas, caelestia crimina, vestes, |
|
utque Cytoriaco radium de monte tenebat, |
| |
 |
Minerva sticht im Zorn auf Arachne ein.
| (Hermann Postumus, 1542) Ovid. Met. VI, 133 |
|
|
|
ter quater Idmoniae frontem percussit Arachnes. |
| |
 |
Die verzweifelte Arachne will sich erhängen, doch Minerva rettet sie.
| (Hermann Postumus, 1542) Ovid. Met. VI, 134-135 |
|
|
|
non tulit infelix laqueoque animosa ligavit |
| 135 |
guttura: pendentem Pallas miserata levavit |
| |
 |
Minerva verflucht Arachne: "Lebe, doch hänge!"
| (Giovanni Caselli: Arachne) Ovid. Met. VI, 136 |
|
|
|
atque ita 'vive quidem, pende tamen, inproba' dixit, |
|
'lexque eadem poenae, ne sis secura futuri, |
|
dicta tuo generi serisque nepotibus esto!' |
| |
 |
Im Weggehen besprengt sie Minerva mit dem höllischen Saft des Hecatekrautes.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 139-140 |
|
|
|
post ea discedens sucis Hecateidos herbae |
| 140 |
sparsit: et extemplo tristi medicamine tactae |
|
defluxere comae, cum quis et naris et aures, |
| |
 |
Arachnes Verwandlung in eine Spinne beginnt. Ihr Kopf schrumpft.
| (Hermann Postumus, 1542) Ovid. Met. VI, 142 |
|
|
|
fitque caput minimum; toto quoque corpore parva est: |
| |
 |
Dünne Beine hängen an Arachnes Körper herab.
| (Gustave Dore) Ovid. Met. VI, 143 |
|
|
|
in latere exiles digiti pro cruribus haerent, |
| |
 |
Die Spinne erhält einen großen Körper.
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VI, 144 |
|
|
|
cetera venter habet, de quo tamen illa remittit |
| |
 |
Überschrift einer deutschen Nacherzählung aus dem 16. Jhdt.
| (aus: Hans Sachs, Gedichte, Nürnberg 1560) Ovid. Met. VI, 145 |
|
|
| 145 |
stamen et antiquas exercet aranea telas. |
VI: 146 - 203 Nioba venerationem Latonae repudiat
Niobe verweigert die Verehrung der Latona
Niobe rejects the worship of Latona
Niobe se niega a rendir honores a Latona
|
Lydia tota fremit, Phrygiaeque per oppida facti |
|
rumor it et magnum sermonibus occupat orbem. |
|
ante suos Niobe thalamos cognoverat illam, |
|
tum cum Maeoniam virgo Sipylumque colebat; |
| |
 |
Wohl hatte die aus Lydien stammende Niobe Arachne und ihr Schicksal gekannt.
Doch das hält sie nicht davon ab, hochmütig die Götter herauszufordern
| (Niobe: Maureen Hunter, 1997) Ovid. Met. VI, 158-162 |
| |
|
| 150 |
nec tamen admonita est poena popularis Arachnes, |
|
cedere caelitibus verbisque minoribus uti. |
|
multa dabant animos; sed enim nec coniugis artes |
|
nec genus amborum magnique potentia regni |
|
sic placuere illi, quamvis ea cuncta placerent, |
| 155 |
ut sua progenies; et felicissima matrum |
|
dicta foret Niobe, si non sibi visa fuisset. |
| |
 |
Die Tochter des Tiresias, die Seherin Manto, ruft die Thebanerinnen auf,
die Göttin Latona, Mutter von Apollo und Diana, zu verehren.
| (Leto/Latona, Lucanianische rotfigurige Vase, 4. Jhdt. a. Chr.) Ovid. Met. VI, 158-162 |
| |
|
|
nam sata Tiresia venturi praescia Manto |
|
per medias fuerat divino concita motu |
|
vaticinata vias: 'Ismenides, ite frequentes |
| 160 |
et date Latonae Latonigenisque duobus |
|
cum prece tura pia lauroque innectite crinem: |
|
ore meo Latona iubet.' paretur, et omnes |
|
Thebaides iussis sua tempora frondibus ornant |
|
turaque dant sanctis et verba precantia flammis. |
| 165 |
Ecce venit comitum Niobe celeberrima turba |
|
vestibus intexto Phrygiis spectabilis auro |
| |
 |
Dagegen prahlt die stolze thebanische Königin Niobe mit ihrer Schönheit und ihren 14 Kindern.
| (Niobe-Maler, Vorzeichnung auf attisch rotfigurigen Vasen) Ovid. Met. VI, 165-203 |
|
|
|
et, quantum ira sinit, formosa; movensque decoro |
|
cum capite inmissos umerum per utrumque capillos |
|
constitit, utque oculos circumtulit alta superbos, |
| 170 |
'quis furor auditos' inquit 'praeponere visis |
|
caelestes? aut cur colitur Latona per aras, |
| |
 |
Einer ihrer Vorfahren sei Tantalus, der seinen Sohn den Göttern als Speise anbot.
| (Giulio Samuto, 1565) Ovid. Met. VI, 172-173 |
|
|
|
numen adhuc sine ture meum est? mihi Tantalus auctor, |
|
cui licuit soli superorum tangere mensas; |
| |
 |
Ihre Mutter sei Dione, eine Halbschwester der Pleiaden.
| (Pleiaden: Elihu Vedder, 1836-1923) Ovid. Met. VI, 174 |
|
|
|
Pleiadum soror est genetrix mea; maximus Atlas |
| |
 |
Niobe prahlt mit ihren göttlichen Ahnen, u.a. mit Atlas.
| (Atlas Farnese, Foto: Hans-Jürgen Günther 2006) Ovid. Met. VI, 175 |
|
|
| 175 |
est avus, aetherium qui fert cervicibus axem; |
| |
 |
Auch Jupiter zähle zu Niobes Vorfahren.
| (Deckengemälde der Carlsberg Glyptothek, Kopenhagen) Ovid. Met. VI, 176 |
|
|
|
Iuppiter alter avus; socero quoque glorior illo. |
|
me gentes metuunt Phrygiae, me regia Cadmi |
|
sub domina est, fidibusque mei commissa mariti |
|
moenia cum populis a meque viroque reguntur. |
| 180 |
in quamcumque domus adverti lumina partem, |
|
inmensae spectantur opes; accedit eodem |
|
digna dea facies; huc natas adice septem |
|
et totidem iuvenes et mox generosque nurusque! |
|
quaerite nunc, habeat quam nostra superbia causam, |
| 185 |
nescio quoque audete satam Titanida Coeo |
|
Latonam praeferre mihi, cui maxima quondam |
|
exiguam sedem pariturae terra negavit! |
|
nec caelo nec humo nec aquis dea vestra recepta est: |
|
exsul erat mundi, donec miserata vagantem |
| 190 |
"hospita tu terris erras, ego" dixit "in undis" |
|
instabilemque locum Delos dedit. illa duorum |
|
facta parens: uteri pars haec est septima nostri. |
|
sum felix (quis enim neget hoc?) felixque manebo |
|
(hoc quoque quis dubitet?): tutam me copia fecit. |
| |
 |
Selbst die Schicksalsgöttin Fortuna könne ihr, Niobe, nichts anhaben.
| (Fortunafigur aus Kaiseraugst. Zeichnung: Maria Vöhringer, 7/2002) Ovid. Met. VI, 195 |
|
|
| 195 |
maior sum quam cui possit Fortuna nocere |
|
multaque ut eripiat, multo mihi plura relinquet. |
|
excessere metum mea iam bona. fingite demi |
|
huic aliquid populo natorum posse meorum: |
|
non tamen ad numerum redigar spoliata duorum, |
| 200 |
Latonae turbam, qua quantum distat ab orba? |
| |
 |
Niobe fordert die Thebanerinnen auf, sie statt Latona zu verehren.
| (Niobe und das Volk von Theben - Fresko) Ovid. Met. VI, 201-203 |
|
|
|
ite, satis properate, sacri est,laurumque capillis |
|
ponite!' deponunt et sacra infecta relinquunt, |
|
quodque licet, tacito venerantur murmure numen. |
VI: 204 - 266 Ira deorum: filii Niobae necantur
Die Götterrache: Niobes Söhne werden getötet
The gods' vengeance: Niobe's sons are killed
La venganza de los dioses: la matanza de los hijos de Niobe
|
Indignata dea est summoque in vertice Cynthi |
| 205 |
talibus est dictis gemina cum prole locuta: |
|
'en ego vestra parens, vobis animosa creatis, |
|
et nisi Iunoni nulli cessura dearum, |
| |
 |
Latona beklagt sich bei ihren Kindern Apollo und Diana über Niobes Schmähungen.
| (rotfigurige griechische Vase, 4. Jhdt. a. Chr.) Ovid. Met. VI, 206-213 |
|
|
|
an dea sim, dubitor perque omnia saecula cultis |
|
arceor, o nati, nisi vos succurritis, aris. |
| 210 |
nec dolor hic solus; diro convicia facto |
|
Tantalis adiecit vosque est postponere natis |
| |
 |
Niobe würde sie als geradezu "Kinderlose" verspotten.
| (Apollo und Diana, Giovanni Battista Tiepolo, 1757 ) Ovid. Met. VI, 212 |
|
|
|
ausa suis et me, quod in ipsam reccidat, orbam |
|
dixit et exhibuit linguam scelerata paternam.' |
|
adiectura preces erat his Latona relatis: |
| |
 |
Latona redet ihre Kinder Apollo und Diana als Sonnengott Phoebus und Mondgöttin Phoebe an.
(Phoebus und Phoebe; die von hinten beleuchtbaren Altarsteine
| lassen die Gottheiten als Sonne und Mond erscheinen.) Ovid. Met. VI, 215-216 |
| |
|
| 215 |
'desine!' Phoebus ait, 'poenae mora longa querella est!' |
| |
 |
Apollo und Diana, erfahrene Bogenschützen, versprechen Latona, Nioba unverzüglich zu bestrafen.
| (Lucas Cranach, Apollo und Diana, 1472-1553) Ovid. Met. VI, 215-216 |
|
|
|
dixit idem Phoebe, celerique per aera lapsu |
| |
 |
Apollo und Diana eröffnen vor Theben die Bestrafungsaktion gegen Niobe.
| ( Volutenkrater aus Orvieto, 460 a.Chr.) Ovid. Met. VI, 217 |
|
|
|
contigerant tecti Cadmeida nubibus arcem. |
|
Planus erat lateque patens prope moenia campus, |
|
adsiduis pulsatus equis, ubi turba rotarum |
| 220 |
duraque mollierat subiectas ungula glaebas. |
| |
 |
Amphion mit einigen Söhnen
| (Amphion: E. L. Vigée Le Brun, 1755 - 1842) Ovid. Met. VI, 217 |
|
|
|
pars ibi de septem genitis Amphione fortes |
|
conscendunt in equos Tyrioque rubentia suco |
|
terga premunt auroque graves moderantur habenas. |
|
e quibus Ismenus, qui matri sarcina quondam |
| 225 |
prima suae fuerat, dum certum flectit in orbem |
|
quadripedis cursus spumantiaque ora coercet, |
| |
 |
Die Strafaktion gegen Niobas Söhne beginnt.
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VI, 227-228 |
|
|
|
'ei mihi!' conclamat medioque in pectore fixa |
|
tela gerit frenisque manu moriente remissis |
|
in latus a dextro paulatim defluit armo. |
| 230 |
proximus audito sonitu per inane pharetrae |
| |
 |
Auch eine schnelle Flucht zu Pferde nützt Niobas Söhnen nichts.
| (Refinger (?), 1542) Ovid. Met. VI, 231 |
|
|
|
frena dabat Sipylus, veluti cum praescius imbris |
|
nube fugit visa pendentiaque undique rector |
|
carbasa deducit, ne qua levis effluat aura: |
| |
 |
Den Pfeilen der Latonakinder entgeht niemand.
| (Niobiden: Pierre-Charles_Jombert, 1772) Ovid. Met. VI, 234-235 |
|
|
|
frena tamen dantem non evitabile telum |
| |
 |
Ein Geschoss haftet im Nackens des Niobesohnes Sipylus.
| (Niobide: Jean-Jacques Pradier, 1817-1822) Ovid. Met. VI, 235 |
|
|
| 235 |
consequitur, summaque tremens cervice sagitta |
|
haesit, et exstabat nudum de gutture ferrum; |
|
ille, ut erat, pronus per crura admissa iubasque |
|
volvitur et calido tellurem sanguine foedat. |
|
Phaedimus infelix et aviti nominis heres |
| 240 |
Tantalus, ut solito finem inposuere labori, |
|
transierant ad opus nitidae iuvenale palaestrae; |
|
et iam contulerant arto luctantia nexu |
|
pectora pectoribus, cum tento concita nervo, |
|
sicut erant iuncti, traiecit utrumque sagitta. |
| |
 |
Ein Sohn nach dem anderen wird getötet.
| (Abraham Bloemaert, 1566-1655) Ovid. Met. VI, 227-228 |
|
|
| 245 |
ingemuere simul, simul incurvata dolore |
|
membra solo posuere, simul suprema iacentes |
|
lumina versarunt, animam simul exhalarunt. |
|
adspicit Alphenor laniataque pectora plangens |
|
advolat, ut gelidos conplexibus adlevet artus, |
| |
 |
Gnadenlos geht die Jagd auf die Söhne weiter.
| (Viventino, 1539-1615) Ovid. Met. VI, 250-251 |
|
|
| 250 |
inque pio cadit officio; nam Delius illi |
|
intima fatifero rupit praecordia ferro. |
|
quod simul eductum est, pars et pulmonis in hamis |
|
eruta cumque anima cruor est effusus in auras. |
|
at non intonsum simplex Damasicthona vulnus |
| 255 |
adficit: ictus erat, qua crus esse incipit et qua |
|
mollia nervosus facit internodia poples. |
|
dumque manu temptat trahere exitiabile telum, |
| |
 |
Getroffen in der Brust, von hinten oder in der Gurgel sinken Niobes Söhne zu Boden.
| (Raphael Regius, Edition 1509, Holzschnitt: 1497) Ovid. Met. VI, 258 |
|
|
|
altera per iugulum pennis tenus acta sagitta est. |
|
expulit hanc sanguis seque eiaculatus in altum |
| 260 |
emicat et longe terebrata prosilit aura. |
|
ultimus Ilioneus non profectura precando |
|
bracchia sustulerat 'di' que 'o communiter omnes,' |
|
dixerat ignarus non omnes esse rogandos |
|
'parcite!' motus erat, cum iam revocabile telum |
| |
 |
Auch Ilioneus, Niobes jüngster Sohn, erliegt Apollos Pfeil.
| (Getöteter Niobide, 450 a. Chr.) Ovid. Met. VI, 265-266 |
|
|
| 265 |
non fuit, arcitenens; minimo tamen occidit ille |
|
vulnere, non alte percusso corde sagitta. |
VI: 267 - 312 Filiae Niobae interficiuntur: sors Niobae
Niobes Töchter werden getötet: Niobes Schicksal
Niobe's daughters are killed: Her fate
La matanza de las hijas de Niobe: El destino de Niobe
|
Fama mali populique dolor lacrimaeque suorum |
|
tam subitae matrem certam fecere ruinae, |
|
mirantem potuisse irascentemque, quod ausi |
| 270 |
hoc essent superi, quod tantum iuris haberent; |
| |
 |
Amphion, Niobes Ehemann, stürzt sich ins Schwert.
Doch Apollo und Diana wüten weiter gegen ihre Familie.
| (Refinger (?), 1542) Ovid. Met. VI, 271-274 |
| |
|
|
nam pater Amphion ferro per pectus adacto |
|
finierat moriens pariter cum luce dolorem. |
| |
 |
Niobe erfährt von der Tragödie.
| (Hans Hoyer von Prittwitz und Gaffron) Ovid. Met. VI, 273-274 |
|
|
|
heu! quantum haec Niobe Niobe distabat ab illa, |
|
quae modo Latois populum submoverat aris |
| 275 |
et mediam tulerat gressus resupina per urbem |
|
invidiosa suis; at nunc miseranda vel hosti! |
| |
 |
Niobe findet ihre getöteten Söhne.
| (Bernard Picart, 1673-1733) Ovid. Met. VI, 277-278 |
|
|
|
corporibus gelidis incumbit et ordine nullo |
|
oscula dispensat natos suprema per omnes; |
|
a quibus ad caelum liventia bracchia tollens |
| 280 |
'pascere, crudelis, nostro, Latona, dolore, |
| |
 |
Verbittert klagt Niobe, Latona solle sich nur an ihrer Trauer weiden.
| (Kager, J.M., 1620) Ovid. Met. VI, 281 |
|
|
|
pascere' ait 'satiaque meo tua pectora luctu! |
|
[corque ferum satia!' dixit. 'per funera septem] |
|
efferor: exsulta victrixque inimica triumpha! |
|
cur autem victrix? miserae mihi plura supersunt, |
| 285 |
quam tibi felici; post tot quoque funera vinco!' |
| |
 |
Der nächste Angriff gilt den sieben Töchtern der Niobe.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VI, 286-303 |
|
|
|
Dixerat, et sonuit contento nervus ab arcu; |
|
qui praeter Nioben unam conterruit omnes: |
|
illa malo est audax. stabant cum vestibus atris |
|
ante toros fratrum demisso crine sorores; |
| |
 |
| Eine Tochter wird getroffen, als sie einen Pfeil aus der Brust eines Bruders zieht. |
(Camassei, Andrea, 1638-39) Ovid. Met. VI, 290 |
|
| 290 |
e quibus una trahens haerentia viscere tela |
|
inposito fratri moribunda relanguit ore; |
| |
 |
| Eine weitere Tochter will die unglückliche Mutter trösten. |
(Niobe: Krater, Vatikanisches Museum) Ovid. Met. VI, 292 |
|
|
altera solari miseram conata parentem |
| |
 |
| Getroffen "verstummt" sie. |
(Niobe: Patkó Károly 1923) Ovid. Met. VI, 293 |
|
|
conticuit subito duplicataque vulnere caeco est. |
|
[oraque compressit, nisi postquam spiritus ibat] |
| |
 |
| Die nächste Niobide stirbt, als sie zu fliehen versucht. |
(Niobide: Pablo Picasso, 1894/95 - P. war damals 15 Jahre alt!) Ovid. Met. VI, 295 |
|
| 295 |
haec frustra fugiens collabitur, illa sorori |
|
inmoritur; latet haec, illam trepidare videres. |
|
sexque datis leto diversaque vulnera passis |
|
ultima restabat; quam toto corpore mater, |
|
tota veste tegens 'unam minimamque relinque! |
| |
 |
Niobe bittet darum, wenigstens ihre jüngste Tochter zu verschonen.
| (Niobide mit Tochter, Neustrelitz) Ovid. Met. VI, 299-300 |
|
|
| 300 |
de multis minimam posco' clamavit 'et unam.' |
| |
 |
Während Niobe bittet, wird die Tochter vom tödlichen Pfeil getroffen..
| (Sterbende Niobide, Rom, Palazzo Massimo) Ovid. Met. VI, 301 |
|
|
|
dumque rogat, pro qua rogat, occidit: orba resedit |
|
exanimes inter natos natasque virumque |
|
deriguitque malis; nullos movet aura capillos, |
|
in vultu color est sine sanguine, lumina maestis |
| 305 |
stant inmota genis, nihil est in imagine vivum. |
|
ipsa quoque interius cum duro lingua palato |
|
congelat, et venae desistunt posse moveri; |
|
nec flecti cervix nec bracchia reddere motus |
| |
 |
Der Schmerz über den Verlust aller 14 Kinder läßt Niobe zu Stein werden.
| (Hermann Postumus, 1542) Ovid. Met. VI, 309-312 |
|
|
|
nec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est. |