P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
ILLUSTRATIONIBUS PRAECLARIS AUCTAE
LIBER SEPTIMUS (VII)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH VII
reichhaltig mit Werken aus der Kunstgeschichte illustriert
OVID: METAMORPHOSES, BOOK VII
richly illustrated by famous artists in European history
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO VII
ricamente ilustrado con obras tomadas de la historia del arte occidental
|
|
Medea erfasst große Liebe zum angekommenen Fremdling Jason.
|
|
(Suzanne Clairac, 1911-2005) Ovid , Met.VII, 9
|
ARGUMENTUM
Inhalt /
Contents /
Contenido
VII: 1 - 73 Medea Iasonem infeliciter amat
Medea leidet unter ihrer Liebe zu Jason
Medea agonises over her love for Jason
Medea enamorada desesperadamente de Jasón
VII: 74 -99 Iason Medeae nuptias promittit
Jason verspricht Medea zu heiraten
Jason promises to marry Medea
Jasón promete casarse con Medea
VII: 100 - 158 Iason vellus aureum adipiscitur
Jason gewinnt das goldene Vlies
Jason wins the Golden Fleece
Jasón obtiene el vellocino de oro
VII: 159 - 178 Iason vitam Aesonis longiorem a Medea petit
Jason bittet Medea, Aesons Leben zu verlängern
Jason asks Medea to lengthen Aeson's life
Jasón ruega a Medea prolongar la vida de Esón
VII: 179 - 233 Medea herbis collectis Hecatem advocat
Medea ruft Hecate an und sammelt Kräuter
Medea summons the powers and gathers herbs
Medea invoca a Hécate y reune hierbas
VII: 234 - 293 Medea Aesoni iuvenilem speciem reddit
Medea verjüngt Aeson
Medea rejuvenates Aeson
Medea rejuvenece a Esón
VII: 294 - 349 Medea Peliam perdit
Medea vernichtet Pelias
Medea's destruction of Pelias
Medea destruye a Pelias
VII: 350 - 403 Medea Athenas fugit
Medea flieht und gelangt nach Athen
Medea flees and reaches Athens
Medea huye y llega a Atenas
VII: 404 - 424 Medea Theseum interficere conata evanescit
Medea versucht Theseus zu ermorden und verschwindet dann
Medea attempts Theseus's life, then vanishes
Medea intenta asesinar a Teseo y desaparece
VII: 425 - 452 Laudatio Thesei
Lobpreis auf Theseus
The praise for Theseus
Elogio a Teseo
VII: 453 - 500 Minos bellum minatur
Minos droht mit Krieg
Minos threatens war
Minos amenaza con guerra
VII: 501 - 613 Aeacus de peste Aeginae refert
Aeacus berichtet über die Pest von Ägina
Aeacus tells of the plague at Aegina
Eaco les relata la peste de Egina
VII: 614 - 660 Creatio Myrmidonum
Die Erschaffung der Myrmidonen
The creation of the Myrmidons
La creación de los Mirmidones
VII: 661 - 758 Perfidia Cephali et Procridis
Die Untreue von Cephalus und Procris
The infidelities of Cephalus and Procris
La infidelidad de Céfalo y Procris
VII: 759 - 795 Metamorphosis Laelapidis, canis Cephali
Die Verwandlung von Cephalus's Hund Laelaps
The transformation of Cephalus's dog Laelaps
La transformación de Lelaps, perro de Céfalo
VII: 796 - 865 Mors Procidis
Der Tod der Procris
The death of Procris
La muerte de Procris
|
 |
| Illustration zum 7. Buch von Ovids Metamorphosen - Helle und Phrixos, Jason und Medea |
| Edition: Lyon 1510 |
|
 |
| Illustration zu Ovids Metamorphosen, Buch VII |
| Illustration of Ovid: Metamorphoses, book VII |
| Matthaeus Merian d. Ä., 1619 |
P.
OVIDI NASONIS METAMORPHOSES
LIBER SEPTIMUS (VII)
OVIDS METAMORPHOSEN, BUCH VII
OVID: METAMORPHOSES, BOOK VII
OVIDIO: METAMORFOSIS, LIBRO VII
Text
VII: 1 - 73 Medea Iasonem infeliciter amat
Medea leidet unter ihrer Liebe zu Jason
Medea agonises over her love for Jason
Medea enamorada desesperadamente de Jasón
| |
 |
| Die Route der Argonauten auf der Suche nach dem goldenen Vließ. |
| (Argonautenfahrt -Teilkarte des Mittelmeeres) Ovid. Met. VII, 1 |
|
|
Iamque fretum Minyae Pagasaea puppe secabant, |
|
 |
| Die geflügelten Söhne des Aquilo (Boreas), die Argonauten |
| Calais und Cetes beim blinden König Phineus. |
| (Bernard Picart, 1673-1733) Ovid. Met. VII, 2 |
|
|
perpetuaque trahens inopem sub nocte senectam |
|
 |
| Harpyen stehlen dem blinden Phineus immer das Essen. |
.
| (Johann Ulrich Krauss, Ovidedition 1690) Ovid. Met. VII, 2-4 |
|
|
Phineus visus erat, iuvenesque Aquilone creati |
|
 |
| Die Zwillinge verjagen dort die gefräßigen und angriffslustigen Harpyen. |
| (William Blake) Ovid. Met. VII, 4 |
|
|
virgineas volucres miseri senis ore fugarant, |
|
 |
| Jason und die Argonauten auf dem Weg nach Kolchis. |
| ( W. Russel Flint) Ovid. Met. VII, 5 |
|
| 5 |
multaque perpessi claro sub Iasone tandem |
|
contigerant rapidas limosi Phasidos undas. |
|
 |
Phrixus und Helle flohen auf einem wundertätigen Widder mit einem "goldenen Vlies" von Ägypten nach Kolchis.
| Im Marmarameer verlor Helle das Gleichgewicht und stürzte ab. Nach ihr heißt der Meeresteil "Hellespont". |
| (Phrixus und Helle: Mosaik aus dem Archeologischen Museum Neapel, Foto: H.-J. Günther 2006) Ovid. Met. VII, 7 |
|
|
|
 |
In Kolchis verlangt Jason die Herausgabe des goldenen Vlieses.
| Dieses garantiert dem Besitzer höchste Machtfülle. |
| (Carlos Parada, * 1946, Greek Mythology Link, s. Lateinlinks Nr. 5) Ovid. Met. VII, 7 |
|
|
|
dumque adeunt regem Phrixeaque vellera poscunt |
|
lexque datur Minyis magnorum horrenda laborum, |
|
 |
| Medea, die Tochter des kolchischen Königs Aeeta begegnet Jason und verliebt sich in ihn. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 9 |
|
|
concipit interea validos Aeetias ignes |
| 10 |
et luctata diu, postquam ratione furorem |
|
vincere non poterat, 'frustra, Medea, repugnas: |
|
nescio quis deus obstat,' ait, 'mirumque, nisi hoc est, |
|
aut aliquid certe simile huic, quod amare vocatur. |
|
nam cur iussa patris nimium mihi dura videntur? |
| 15 |
sunt quoque dura nimis! cur, quem modo denique vidi, |
|
ne pereat, timeo? quae tanti causa timoris? |
|
excute virgineo conceptas pectore flammas, |
|
si potes, infelix! si possem, sanior essem! |
|
sed trahit invitam nova vis, aliudque cupido, |
| 20 |
mens aliud suadet: video meliora proboque, |
|
deteriora sequor. quid in hospite, regia virgo, |
|
ureris et thalamos alieni concipis orbis? |
|
haec quoque terra potest, quod ames, dare. vivat an ille |
|
occidat, in dis est. vivat tamen! idque precari |
| 25 |
vel sine amore licet: quid enim commisit Iason? |
|
quem, nisi crudelem, non tangat Iasonis aetas |
|
et genus et virtus? quem non, ut cetera desint, |
|
 |
| Medea ringt mit sich, ob sie Jason lieben darf. |
| (Medea: J. W. Waterhouse 1907) Ovid. Met. VII, 21-71 |
|
|
ore movere potest? certe mea pectora movit. |
|
at nisi opem tulero, taurorum adflabitur ore |
| 30 |
concurretque suae segeti, tellure creatis |
|
hostibus, aut avido dabitur fera praeda draconi. |
|
hoc ego si patiar, tum me de tigride natam, |
|
tum ferrum et scopulos gestare in corde fatebor! |
|
cur non et specto pereuntem oculosque videndo |
| 35 |
conscelero? cur non tauros exhortor in illum |
|
terrigenasque feros insopitumque draconem? |
|
di meliora velint! quamquam non ista precanda, |
|
sed facienda mihi.-prodamne ego regna parentis, |
|
atque ope nescio quis servabitur advena nostra, |
| 40 |
ut per me sospes sine me det lintea ventis |
|
virque sit alterius, poenae Medea relinquar? |
|
si facere hoc aliamve potest praeponere nobis, |
|
occidat ingratus! sed non is vultus in illo, |
|
 |
| Medea ist überwältigt von Jasons Schönheit und Adel. |
| (B. Thorwaldsens, 1802-1803) Ovid. Met. VII, 43-44 |
|
|
non ea nobilitas animo est, ea gratia formae, |
| 45 |
ut timeam fraudem meritique oblivia nostri. |
|
et dabit ante fidem, cogamque in foedera testes |
|
esse deos. quid tuta times? accingere et omnem |
|
pelle moram: tibi se semper debebit Iason, |
|
te face sollemni iunget sibi perque Pelasgas |
| 50 |
servatrix urbes matrum celebrabere turba. |
|
 |
| Soll sie Heimat, Vater und Geschwister für Iason aufgeben? |
| (Carlos Parada, * 1946, Greek Mythology Link, s. Lateinlinks Nr. 5) Ovid. Met. VII, 51 |
|
|
ergo ego germanam fratremque patremque deosque |
|
et natale solum ventis ablata relinquam? |
|
nempe pater saevus, nempe est mea barbara tellus, |
|
frater adhuc infans; stant mecum vota sororis, |
| 55 |
maximus intra me deus est! non magna relinquam, |
|
magna sequar: titulum servatae pubis Achivae |
|
notitiamque soli melioris et oppida, quorum |
|
hic quoque fama viget, cultusque artesque locorum, |
|
quemque ego cum rebus, quas totus possidet orbis, |
|
 |
| Mit Jason als Gatten würde man sie glücklich preisen |
| ( Iason und MedeaDe Passe,1609) Ovid. Met. VII, 60-61 |
|
| 60 |
Aesoniden mutasse velim, quo coniuge felix |
|
et dis cara ferar et vertice sidera tangam. |
|
quid, quod nescio qui mediis concurrere in undis |
|
 |
Mit Jason würde Medea über das Meer fahren und keine Seeungeheuer fürchten,
| nicht den Schiffe verschlingenden Strudel der Charybdis |
| (Charybdis-Strudel-Malerei) Ovid. Met. VII, 63 |
|
|
|
dicuntur montes ratibusque inimica Charybdis |
|
nunc sorbere fretum, nunc reddere, cinctaque saevis |
|
 |
| noch das mit Hunden umgürtete Meeresungeheuer Skylla. |
| (Rhodos) Ovid. Met. VII, 65-64 |
|
| 65 |
Scylla rapax canibus Siculo latrare profundo? |
|
nempe tenens, quod amo, gremioque in Iasonis haerens |
|
per freta longa ferar; nihil illum amplexa verebor |
|
aut, siquid metuam, metuam de coniuge solo.- |
|
coniugiumne putas speciosaque nomina culpae |
| 70 |
inponis, Medea, tuae?-quin adspice, quantum |
|
adgrediare nefas, et, dum licet, effuge crimen!' |
|
 |
Doch letztlich scheint ihr Pflichtgefühl
über die Liebe zu Iason zu siegen. |
| (Medea: E. de Morgan 1889) Ovid. Met. VII, 69-73 |
|
|
dixit, et ante oculos rectum pietasque pudorque |
|
constiterant, et victa dabat iam terga Cupido. |
VII: 74 - 99 Iason Medeae nuptias promittit
Jason verspricht Medea zu heiraten
Jason promises to marry Medea
Jasón promete casarse con Medea
| |
 |
| Um letzte Klarheit zu gewinnen, besucht Medea den Altar der Hekate |
| (Blake, William, 1795: Die dreigestaltige Hecate) Ovid. Met. VII, 74 |
|
|
Ibat ad antiquas Hecates Perseidos aras, |
| 75 |
quas nemus umbrosum secretaque silva tegebat, |
|
et iam fortis erat, pulsusque recesserat ardor, |
|
cum videt Aesoniden exstinctaque flamma reluxit. |
|
erubuere genae, totoque recanduit ore, |
|
utque solet ventis alimenta adsumere, quaeque |
| 80 |
parva sub inducta latuit scintilla favilla |
|
crescere et in veteres agitata resurgere vires, |
|
sic iam lenis amor, iam quem languere putares, |
|
 |
Als sie dann Jason erneut erblickt, siegt endgültig die Liebe über die Staatsraison.
|
(Jason: Marmorsarkophag, Pergamonmuseum Berlin,
Foto: H.-J. Günther 2008) Ovid. Met. VII, 82-83 |
|
|
ut vidit iuvenem, specie praesentis inarsit. |
|
et casu solito formosior Aesone natus |
| 85 |
illa luce fuit: posses ignoscere amanti. |
|
spectat et in vultu veluti tum denique viso |
|
lumina fixa tenet nec se mortalia demens |
|
ora videre putat nec se declinat ab illo; |
|
 |
| Dieser ergreift Medeas Rechte und verspricht ihr die Ehe. Nun gesteht auch Medea dem Jason ihre Liebe.
|
| (Jason verspricht Medea die Ehe: Jean-François Detroy, 1740) Ovid. Met. VII, 89-91 |
|
|
ut vero coepitque loqui dextramque prehendit |
| 90 |
hospes et auxilium submissa voce rogavit |
|
promisitque torum, lacrimis ait illa profusis: |
|
'quid faciam, video: nec me ignorantia veri |
|
decipiet, sed amor. servabere munere nostro, |
|
 |
|
Jason schwört bei der dreigestaltigen Hekate, sein Eheversprechen zu halten. |
| (Jason verspricht Medea die Ehe: Johann Wilhelm Baur, Edition 1703) Ovid. Met. VII, 94-97 |
|
|
servatus promissa dato!' per sacra triformis |
| 95 |
ille deae lucoque foret quod numen in illo |
|
perque patrem soceri cernentem cuncta futuri |
|
eventusque suos et tanta pericula iurat: |
|
 |
| Daraufhin erhält Jason von Medea Zauberkräuter. |
| (John William Waterhouse, Medea) Ovid. Met. VII, 98-99 |
|
|
creditus accepit cantatas protinus herbas |
|
edidicitque usum laetusque in tecta recessit. |
VII: 100 - 158 Iason vellus aureum adipiscitur
Jason gewinnt das goldene Vlies
Jason wins the Golden Fleece
Jasón obtiene el vellocino de oro
| 100 |
Postera depulerat stellas Aurora micantes: |
|
conveniunt populi sacrum Mavortis in arvum |
|
consistuntque iugis; medio rex ipse resedit |
|
agmine purpureus sceptroque insignis eburno. |
|
ecce adamanteis Vulcanum naribus efflant |
|
 |
| Um das goldene Vlies zu erlangen muss Jason zunächst wilde Stiere bezwingen. |
| Ovid. Met. VII, 104-105 |
|
| 105 |
aeripedes tauri, tactaeque vaporibus herbae |
|
ardent, utque solent pleni resonare camini, |
|
aut ubi terrena silices fornace soluti |
|
concipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum, |
|
pectora sic intus clausas volventia flammas |
| 110 |
gutturaque usta sonant; tamen illis Aesone natus |
|
obvius it. vertere truces venientis ad ora |
|
 |
| Furchtlos tritt ihnen Jason entgegen. |
| Ovid. Met. VII, 110-119 |
|
|
terribiles vultus praefixaque cornua ferro |
|
pulvereumque solum pede pulsavere bisulco |
|
 |
| Die feuerschnaubenden Stiere erfüllen die Gegend mit ihrem Brüllen. |
| (modern art) Ovid. Met. VII, 114 |
|
|
fumificisque locum mugitibus inpleverunt. |
| 115 |
deriguere metu Minyae; subit ille nec ignes |
|
sentit anhelatos (tantum medicamina possunt!) |
|
 |
| Mit Hilfe von Medeas Zauberkräutern fasst Jason die Stiere bei den Hörnern und zwingt sie ins Joch. |
| (Jason: Marmorsarkophag, Pergamonmuseum Berlin, Foto: H.-J. Günther 2008) Ovid. Met. VII, 116-118 |
|
|
pendulaque audaci mulcet palearia dextra |
|
suppositosque iugo pondus grave cogit aratri |
|
ducere et insuetum ferro proscindere campum: |
| 120 |
mirantur Colchi, Minyae clamoribus augent |
|
adiciuntque animos. galea tum sumit aena |
|
vipereos dentes et aratos spargit in agros. |
|
semina mollit humus valido praetincta veneno, |
|
 |
| Jason verstreut Drachenzähne, aus denen Krieger wachsen. |
| (modern art) Ovid. Met. VII, 114 |
|
|
|
et crescunt fiuntque sati nova corpora dentes, |
| 125 |
utque hominis speciem materna sumit in alvo |
|
perque suos intus numeros conponitur infans |
|
nec nisi maturus communes exit in auras, |
|
sic, ubi visceribus gravidae telluris imago |
|
effecta est hominis, feto consurgit in arvo, |
| 130 |
quodque magis mirum est, simul edita concutit arma. |
|
quos ubi viderunt praeacutae cuspidis hastas |
|
in caput Haemonii iuvenis torquere parantis, |
|
demisere metu vultumque animumque Pelasgi; |
|
ipsa quoque extimuit, quae tutum fecerat illum. |
| 135 |
utque peti vidit iuvenem tot ab hostibus unum, |
|
palluit et subito sine sanguine frigida sedit, |
|
neve parum valeant a se data gramina, carmen |
|
auxiliare canit secretasque advocat artes. |
|
 |
| Jason wirft einen Stein unter sie, sodass sie gegeneinander losgehen. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1703) Ovid. Met. VII, 139 |
|
|
ille gravem medios silicem iaculatus in hostes |
| 140 |
a se depulsum Martem convertit in ipsos: |
|
terrigenae pereunt per mutua vulnera fratres |
|
civilique cadunt acie. gratantur Achivi |
|
victoremque tenent avidisque amplexibus haerent. |
|
tu quoque victorem conplecti, barbara, velles: |
| 145 |
obstitit incepto pudor, at conplexa fuisses, |
|
sed te, ne faceres, tenuit reverentia famae. |
|
quod licet, adfectu tacito laetaris agisque |
|
carminibus grates et dis auctoribus horum. |
|
 |
| Als letztes muss Jason den Drachen besiegen, der das goldene Vlies bewacht. |
| (Drachenanimation) Ovid. Met. VII, 149 |
|
|
 |
| Iasons letzte Aufgabe ist es, den Drachen außer Gefecht zu setzen. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 149 |
|
|
Pervigilem superest herbis sopire draconem, |
| 150 |
qui crista linguisque tribus praesignis et uncis |
|
 |
| Einen furchterregenden Anblick bietet der Drache |
| (Salvator Rosa, 1615-1673) Ovid. Met. VII, 151 |
|
|
dentibus horrendus custos erat arboris aureae. |
|
 |
| Jason besprengt den Drachen mit Medeas Zaubersaft. |
| (Chr. Wilh. Ernst Dietrich, 1712-1774) Ovid. Met. VII, 152-153 |
|
|
hunc postquam sparsit Lethaei gramine suci |
|
 |
| Dreimal spricht er ein Zauberwort, das den Schlaf fördert. |
| ( A. Fantalov, 2001) Ovid. Met. VII, 153 |
|
|
verbaque ter dixit placidos facientia somnos, |
|
quae mare turbatum, quae concita flumina sistunt, |
|
 |
| Daraufhin schläft der Drache ein. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 155 |
|
| 155 |
somnus in ignotos oculos sibi venit, et auro |
|
 |
| Jason erhält nun das goldene Vlies. |
| (rotfigurige Vase, 5. Jhdt a. Chr.) Ovid. Met. VII, 156 |
|
|
heros Aesonius potitur spolioque superbus |
|
 |
| Dieses Machtsymbol nimmt Jason an sich. |
| (Orden vom goldenen Vlies, gestiftet 1430) Ovid. Met. VII, 157 |
|
|
muneris auctorem secum, spolia altera, portans |
|
 |
| Mit seiner Frau Medea und dem goldenen Vlies fährt er zurück nach Jolkos. |
| Ovid. Met. VII, 158 |
|
|
victor Iolciacos tetigit cum coniuge portus. |
VII: 159 - 178 Iason vitam Aesonis longiorem a Medea petit
Jason bittet Medea, Aesons Leben zu verlängern
Jason asks Medea to lengthen Aeson's life
Jasón ruega a Medea prolongar la vida de Esón
|
Haemoniae matres pro gnatis dona receptis |
| 160 |
grandaevique ferunt patres congestaque flamma |
|
tura liquefaciunt, inductaque cornibus aurum |
|
victima vota cadit, sed abest gratantibus Aeson |
|
iam propior leto fessusque senilibus annis, |
|
cum sic Aesonides: 'o cui debere salutem |
| 165 |
confiteor, coniunx, quamquam mihi cuncta dedisti |
|
excessitque fidem meritorum summa tuorum, |
|
si tamen hoc possunt (quid enim non carmina possunt?) |
|
deme meis annis et demptos adde parenti!' |
|
nec tenuit lacrimas: mota est pietate rogantis, |
| 170 |
dissimilemque animum subiit Aeeta relictus; |
|
nec tamen adfectus talis confessa 'quod' inquit |
|
'excidit ore tuo, coniunx, scelus? ergo ego cuiquam |
|
posse tuae videor spatium transcribere vitae? |
|
nec sinat hoc Hecate, nec tu petis aequa; sed isto, |
|
 |
| Auf Bitten Jasons verspricht Medea, seinen alten Vater zu verjüngen. |
| (Gustave Moreau, 1865) Ovid. Met. VII, 175-177 |
|
| 175 |
quod petis, experiar maius dare munus, Iason. |
|
arte mea soceri longum temptabimus aevum, |
|
non annis revocare tuis, modo diva triformis |
|
adiuvet et praesens ingentibus adnuat ausis.' |
VII: 179 - 233 Medea herbis collectis Hecatem advocat
Medea ruft Hecate an und sammelt Kräuter
Medea summons the powers and gathers herbs
Medea invoca a Hécate y reune hierbas
|
Tres aberant noctes, ut cornua tota coirent |
| 180 |
efficerentque orbem; postquam plenissima fulsit |
|
ac solida terras spectavit imagine luna, |
|
egreditur tectis vestes induta recinctas, |
|
nuda pedem, nudos umeris infusa capillos, |
|
fertque vagos mediae per muta silentia noctis |
| 185 |
incomitata gradus: homines volucresque ferasque |
|
solverat alta quies, nullo cum murmure saepes, |
|
inmotaeque silent frondes, silet umidus aer, |
|
sidera sola micant: ad quae sua bracchia tendens |
|
ter se convertit, ter sumptis flumine crinem |
| 190 |
inroravit aquis ternisque ululatibus ora |
|
solvit et in dura submisso poplite terra |
|
'Nox' ait 'arcanis fidissima, quaeque diurnis |
|
aurea cum luna succeditis ignibus astra, |
|
| Zur Geisterstunde bittet die Zauberin Medea
die dreigestaltige Hecate und die Mächte der Unterwelt um Hilfe. |
| (Hecate) Ovid. Met. VII, 192-219 |
|
|
tuque, triceps Hecate, quae coeptis conscia nostris |
| 195 |
adiutrixque venis cantusque artisque magorum, |
|
 |
| Medea wendet sich an Tellus, die Verbündete der Zauberer. |
| (Tellus: De Clerck, 1570-1606) Ovid. Met. VII, 196 |
|
|
quaeque magos, Tellus, pollentibus instruis herbis, |
|
auraeque et venti montesque amnesque lacusque, |
|
dique omnes nemorum, dique omnes noctis adeste, |
|
quorum ope, cum volui, ripis mirantibus amnes |
| 200 |
in fontes rediere suos, concussaque sisto, |
|
stantia concutio cantu freta, nubila pello |
|
nubilaque induco, ventos abigoque vocoque, |
|
 |
| Mit Worten und Sprüchen ruft Medea die helfenden Geister. |
| (Anthony Frederick Augustus Sandys, 1829-1904) Ovid. Met. VII, 203 |
|
|
vipereas rumpo verbis et carmine fauces, |
|
vivaque saxa sua convulsaque robora terra |
| 205 |
et silvas moveo iubeoque tremescere montis |
|
et mugire solum manesque exire sepulcris! |
|
 |
| Auch die Mondgöttin ruft Medea an. |
| (Popart) Ovid. Met. VII, 207 |
|
|
te quoque, Luna, traho, quamvis Temesaea labores |
|
aera tuos minuant; currus quoque carmine nostro |
|
pallet avi, pallet nostris Aurora venenis! |
| 210 |
vos mihi taurorum flammas hebetastis et unco |
|
inpatiens oneris collum pressistis aratro, |
|
vos serpentigenis in se fera bella dedistis |
|
custodemque rudem somni sopistis et aurum |
|
vindice decepto Graias misistis in urbes: |
| 215 |
nunc opus est sucis, per quos renovata senectus |
|
in florem redeat primosque recolligat annos, |
|
et dabitis. neque enim micuerunt sidera frustra, |
|
nec frustra volucrum tractus cervice draconum |
|
 |
| Hecate schickt Medea einen von geflügelten Schlangen gezogenen Himmelwagen. |
| (De Passe, Crispin, 1609) Ovid. Met. VII, 220-237 |
|
|
currus adest.' aderat demissus ab aethere currus. |
|
 |
| Medea besteigt Hecates Himmelwagen. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 220-237 |
|
| 220 |
quo simul adscendit frenataque colla draconum |
|
permulsit manibusque leves agitavit habenas, |
|
sublimis rapitur subiectaque Thessala Tempe |
|
 |
| Medea sucht in den Bergregionen Griechenlands Zauberkräuter. |
| Ovid. Met. VII, 224-225 |
|
|
despicit et certis regionibus adplicat angues: |
|
et quas Ossa tulit, quas altum Pelion herbas, |
| 225 |
Othrysque Pindusque et Pindo maior Olympus, |
|
perspicit et placitas partim radice revellit, |
|
partim succidit curvamine falcis aenae. |
|
multa quoque Apidani placuerunt gramina ripis, |
|
multa quoque Amphrysi, neque eras inmunis, Enipeu; |
| 230 |
nec non Peneos nec non Spercheides undae |
|
contribuere aliquid iuncosaque litora Boebes; |
|
carpsit et Euboica vivax Anthedone gramen, |
|
nondum mutato vulgatum corpore Glauci. |
VII: 234 - 293 Medea Aesoni iuvenilem speciem reddit
Medea verjüngt Aeson
Medea rejuvenates Aeson
Medea rejuvenece a Esón
|
Et iam nona dies curru pennisque draconum |
|
 |
| Medea kehrt mit vielen Zauberkräutern heim, z.B.mit dem Lebenskraut. |
| (Michelangelo Maestri) Ovid. Met. VII, 220-237 |
|
| 235 |
nonaque nox omnes lustrantem viderat agros, |
|
cum rediit; neque erant tacti nisi odore dracones, |
|
et tamen annosae pellem posuere senectae. |
|
constitit adveniens citra limenque foresque |
|
et tantum caelo tegitur refugitque viriles |
| 240 |
contactus, statuitque aras de caespite binas, |
|
 |
| Medea errichtet zwei Altäre, einen für Iuventa, einen fur Hecate. |
| (Hecate: Sandra M. Stanton) Ovid. Met. VII, 241 |
|
|
dexteriore Hecates, ast laeva parte Iuventae. |
|
has ubi verbenis silvaque incinxit agresti, |
|
haud procul egesta scrobibus tellure duabus |
|
sacra facit cultrosque in guttura velleris atri |
| 245 |
conicit et patulas perfundit sanguine fossas; |
|
tum super invergens liquidi carchesia mellis |
|
alteraque invergens tepidi carchesia lactis, |
|
verba simul fudit terrenaque numina civit |
|
 |
| Medea bittet den Göttern der Unterwelt, Pluto und Proserpina. |
| (Relief aus Lokri, 480-450 a. Chr.) Ovid. Met. VII, 249 |
|
|
umbrarumque rogat rapta cum coniuge regem, |
| 250 |
ne properent artus anima fraudare senili. |
|
Quos ubi placavit precibusque et murmure longo, |
|
Aesonis effetum proferri corpus ad auras |
|
iussit et in plenos resolutum carmine somnos |
|
exanimi similem stratis porrexit in herbis. |
| 255 |
hinc procul Aesoniden, procul hinc iubet ire ministros |
|
et monet arcanis oculos removere profanos. |
|
 |
| Mit gelöstem Haar beginnt Medea den Zaubersud zu kochen. |
| (Gustav Klimt, 1898.) Ovid. Met. VII, 258-259 |
|
|
diffugiunt iussi; passis Medea capillis |
|
bacchantum ritu flagrantis circuit aras |
|
multifidasque faces in fossa sanguinis atra |
| 260 |
tinguit et infectas geminis accendit in aris |
|
terque senem flamma, ter aqua, ter sulphure lustrat. |
|
Interea validum posito medicamen aeno |
|
fervet et exsultat spumisque tumentibus albet. |
|
illic Haemonia radices valle resectas |
| 265 |
seminaque floresque et sucos incoquit atros; |
|
adicit extremo lapides Oriente petitos |
|
 |
| Medea sucht auch reingewaschenen Sand des Oceans. |
| (Oceanus, röm. Mosaik 3. Jhdt., Sousse, Tunesien) Ovid. Met. VII, 267 |
|
|
et quas Oceani refluum mare lavit harenas; |
|
addit et exceptas luna pernocte pruinas |
|
et strigis infamis ipsis cum carnibus alas |
| 270 |
inque virum soliti vultus mutare ferinos |
|
 |
| Auch die Eingeweide eines Werwolfs werden gebraucht. |
| Ovid. Met. VII, 270-271 |
|
|
ambigui prosecta lupi; nec defuit illis |
|
squamea Cinyphii tenuis membrana chelydri |
|
vivacisque iecur cervi; quibus insuper addit |
|
ova caputque novem cornicis saecula passae. |
| 275 |
his et mille aliis postquam sine nomine rebus |
|
propositum instruxit mortali barbara maius, |
|
 |
| Wohin Medeas Zaubergebräu spritzt, erwächst neues Leben. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 277-284 |
|
|
arenti ramo iampridem mitis olivae |
|
omnia confudit summisque inmiscuit ima. |
|
ecce vetus calido versatus stipes aeno |
| 280 |
fit viridis primo nec longo tempore frondes |
|
induit et subito gravidis oneratur olivis: |
|
at quacumque cavo spumas eiecit aeno |
|
ignis et in terram guttae cecidere calentes, |
|
 |
| Der Sud löst geradezu einen Frühling aus. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 284 |
|
|
vernat humus, floresque et mollia pabula surgunt. |
|
 |
| Medea durchschneidet die Kehle des alten Aeson. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 285-293 |
|
| 285 |
quae simul ac vidit, stricto Medea recludit |
|
ense senis iugulum veteremque exire cruorem |
|
 |
| Medea ersetzt sein Blut durch den jungmachenden Zaubersud. |
| (Florio und Zoan Andrea Vavassore 1497, in Regiusedition von 1509) Ovid. Met. VII, 287 |
|
|
passa replet sucis; quos postquam conbibit Aeson |
|
aut ore acceptos aut vulnere, barba comaeque |
|
canitie posita nigrum rapuere colorem, |
| 290 |
pulsa fugit macies, abeunt pallorque situsque, |
|
adiectoque cavae supplentur corpore rugae, |
|
membraque luxuriant: Aeson miratur et olim |
|
ante quater denos hunc se reminiscitur annos. |
VII: 294 - 349 Medea Peliam perdit
Medea vernichtet Pelias
Medea's destruction of Pelias
Medea destruye a Pelias
| |
 |
| Bacchus hat das Wunder gesehen und denkt an seine Ammen. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 294-296 |
|
|
Viderat ex alto tanti miracula monstri |
| 295 |
Liber et admonitus, iuvenes nutricibus annos |
|
 |
| Bacchus erhält von Medea das Zaubermittel. Damit verjüngt er seine Ammen. |
| (Feodor Bruni, 1828.) Ovid. Met. VII, 294-296 |
|
|
posse suis reddi, capit hoc a Colchide munus. |
|
Neve doli cessent, odium cum coniuge falsum |
|
Phasias adsimulat Peliaeque ad limina supplex |
|
confugit; atque illam, quoniam gravis ipse senecta est, |
| 300 |
excipiunt natae; quas tempore callida parvo |
|
Colchis amicitiae mendacis imagine cepit, |
|
dumque refert inter meritorum maxima demptos |
|
Aesonis esse situs atque hac in parte moratur, |
|
 |
| Medea bereitet die Rache an Pelias, des Onkels von Jason, vor. |
| Sie redet seinen Töchtern ein, auch er könne durch ihre Zauberkraft verjüngt werden. |
| (Attische Vase, 530 a. Chr.) Ovid. Met. VII, 297-311 |
|
|
spes est virginibus Pelia subiecta creatis, |
| 305 |
arte suum parili revirescere posse parentem, |
|
idque petunt pretiumque iubent sine fine pacisci. |
|
illa brevi spatio silet et dubitare videtur |
|
suspenditque animos ficta gravitate rogantum. |
|
mox ubi pollicita est, 'quo sit fiducia maior |
| 310 |
muneris huius' ait, 'qui vestri maximus aevo est |
|
dux gregis inter oves, agnus medicamine fiet.' |
|
protinus innumeris effetus laniger annis |
|
attrahitur flexo circum cava tempora cornu; |
|
cuius ut Haemonio marcentia guttura cultro |
| 315 |
fodit et exiguo maculavit sanguine ferrum, |
|
membra simul pecudis validosque venefica sucos |
|
mergit in aere cavo: minuunt ea corporis artus |
|
cornuaque exurunt nec non cum cornibus annos, |
|
et tener auditur medio balatus aeno: |
|
 |
| Medea verzaubert vor den Augen der Peliastöchter einen alten Hammel in ein Lamm. |
| (Widderfigur aus dem Besitz Goethes) Ovid. Met. VII, 312-321 |
|
| 320 |
nec mora, balatum mirantibus exsilit agnus |
|
lascivitque fuga lactantiaque ubera quaerit. |
|
Obstipuere satae Pelia, promissaque postquam |
|
exhibuere fidem, tum vero inpensius instant. |
|
ter iuga Phoebus equis in Hibero flumine mersis |
| 325 |
dempserat et quarta radiantia nocte micabant |
|
sidera, cum rapido fallax Aeetias igni |
|
imponit purum laticem et sine viribus herbas. |
|
iamque neci similis resoluto corpore regem |
|
et cum rege suo custodes somnus habebat, |
| 330 |
quem dederant cantus magicaeque potentia linguae; |
|
 |
Auf Medeas Geheiß betreten die Töchter das Schlafzimmer ihres Vaters Pelias.
Medea fordert sie auf, nicht zu zaudern. |
| (Moreau de Tours, 1895) Ovid. Met. VII, 331-332 |
|
|
intrarant iussae cum Colchide limina natae |
|
ambierantque torum: 'quid nunc dubitatis inertes? |
|
 |
| Medea befiehlt den Töchtern die Schwerter zu zücken. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VII, 333-338 |
|
|
stringite' ait 'gladios veteremque haurite crurorem, |
|
ut repleam vacuas iuvenali sanguine venas! |
|
 |
| Da neue Leben des Vaters liege in ihrer Hand. |
| (Depasse, Crispin, 1609) Ovid. Met. VII, 333-338 |
|
| 335 |
in manibus vestris vita est aetasque parentis: |
|
si pietas ulla est nec spes agitatis inanis, |
|
officium praestate patri telisque senectam |
|
exigite, et saniem coniecto emittite ferro!' |
|
his, ut quaeque pia est, hortatibus inpia prima est |
| 340 |
et, ne sit scelerata, facit scelus: haud tamen ictus |
|
ulla suos spectare potest, oculosque reflectunt, |
|
 |
| Auf Medeas Befehl hin töten die Töchter des Pelias ihren Vater. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 340-342 |
|
|
caecaque dant saevis aversae vulnera dextris. |
|
ille cruore fluens, cubito tamen adlevat artus, |
|
semilacerque toro temptat consurgere, et inter |
| 345 |
tot medius gladios pallentia bracchia tendens |
|
 |
| Sterbend fragt Pelias die Töchter, was sie denn vorhätten. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 346-347 |
|
|
'quid facitis, gnatae? quid vos in fata parentis |
|
armat?' ait: cecidere illis animique manusque; |
|
plura locuturo cum verbis guttura Colchis |
|
 |
| Medea täuscht die Töchter. Sie hatte die Glieder des Pelias nur in kochendes Wasser geworfen. |
| (Pietro de Mariscalchi, 1520-1589) Ovid. Met. VII, 348-349 |
|
|
abstulit et calidis laniatum mersit in undis. |
VII: 350 - 403 Medea Athenas fugit
Medea flieht und gelangt nach Athen
Medea flees and reaches Athens
Medea huye y llega a Atenas
| 350 |
Quod nisi pennatis serpentibus isset in auras, |
|
non exempta foret poenae: fugit alta superque |
|
Pelion umbrosum, Philyreia tecta, superque |
|
 |
Nach dieser Untat muss Medea fliehen. Sie überfliegt verschiedene Regionen, die durch Metamorphosen bekannt sind,
| so den thessalischen Othrys. Hier wurde der Hirt
Cerambus in der großen Flut gerettet und in einen Käfer verwandelt. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 353 | |
|
|
Othryn et eventu veteris loca nota Cerambi: |
|
 |
| Medea entkommt mit ihrem Schlangenwagen der einsetzenden Verfolgung. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 348-349 |
|
|
hic ope nympharum sublatus in aera pennis, |
| 355 |
cum gravis infuso tellus foret obruta ponto, |
|
Deucalioneas effugit inobrutus undas. |
|
Aeoliam Pitanen a laeva parte relinquit |
|
 |
| Medea passiert den Felsen, zu dem einst ein Drache erstarrte.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 358 |
|
|
factaque de saxo longi simulacra draconis |
|
Idaeumque nemus, quo nati furta, iuvencum, |
|
 |
Im troischen Idagebirge hatte einst Bacchus
| einen gestohlenen Stier in der Gestalt eines Hirsches verborgen. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 359-360 | |
|
| 360 |
occuluit Liber falsi sub imagine cervi, |
|
quaque pater Corythi parva tumulatus harena est, |
|
et quos Maera novo latratu terruit agros, |
|
 |
Als Hercules nach Cos kam, wurden dort die Frauen zum Schutz vor dem
| Kriegsvolk in Rinder verwandelt. Doch die Soldaten schlachteten und aßen sie. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 363-365 | |
|
|
Eurypylique urbem, qua Coae cornua matres |
|
gesserunt tum, cum discederet Herculis agmen, |
|
 |
Wegen ihres dämonischen Blickes wurden die rhodischen Telchines
| von Jupiter unter das Meer verbannt. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 365-367 | |
|
| 365 |
Phoebeamque Rhodon et Ialysios Telchinas, |
|
quorum oculos ipso vitiantes omnia visu |
|
Iuppiter exosus fraternis subdidit undis; |
|
transit et antiquae Cartheia moenia Ceae, |
|
 |
| In Cos wurde die Tochter des Alcidamas in eine Taube verwandelt.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 369-370 |
|
|
qua pater Alcidamas placidam de corpore natae |
| 370 |
miraturus erat nasci potuisse columbam. |
|
 |
| Medea überfliegt Hyries See. Hyries Tränen über ihren Sohn Cygnus schufen ihn.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 371-382 |
|
|
inde lacus Hyries videt et Cycneia Tempe, |
|
quae subitus celebravit olor: nam Phylius illic |
|
imperio pueri volucrisque ferumque leonem |
|
tradiderat domitos; taurum quoque vincere iussus |
| 375 |
vicerat et spreto totiens iratus amore |
|
praemia poscenti taurum suprema negabat; |
|
ille indignatus 'cupies dare' dixit et alto |
|
 |
| Medea überfliegt auch Ätolien, wo sich einst der Apollosohn Cygnus von einem Felsen stürzte |
| und in einen Schwan verwandelt wurde. Aus den Tränen der Mutter Hyrie enstand ein See. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 377-381 |
|
|
desiluit saxo; cuncti cecidisse putabant: |
|
factus olor niveis pendebat in aere pennis; |
| 380 |
at genetrix Hyrie, servati nescia, flendo |
|
delicuit stagnumque suo de nomine fecit. |
|
adiacet his Pleuron, in qua trepidantibus alis |
|
 |
| Combe wurde hier in einen Vogel verwandelt, als die Söhne sie bedrohten.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 383 |
|
|
Ophias effugit natorum vulnera Combe; |
|
inde Calaureae Letoidos adspicit arva |
| 385 |
in volucrem versi cum coniuge conscia regis. |
|
 |
| Menephron, der mit seiner Mutter Unzucht treiben wollte, wird zum Wolf.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 386-387 |
|
|
dextera Cyllene est, in qua cum matre Menephron |
|
concubiturus erat saevarum more ferarum; |
|
Cephison procul hinc deflentem fata nepotis |
|
respicit in tumidam phocen ab Apolline versi |
|
 |
| Eumelus hatte beim Opfern versehentlich seinen Sohn erschlagen. Der wird ein Vogel.
|
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 371-382 |
|
| 390 |
Eumelique domum lugentis in aere natum. |
|
 |
| Der Schlangenwagen trägt Medea nach Korinth
|
| (Florio und Zoan Andrea Vavassore 1497, in Regiusedition von 1509) Ovid. Met. VII, 391 |
|
|
Tandem vipereis Ephyren Pirenida pennis |
|
contigit: hic aevo veteres mortalia primo |
|
corpora vulgarunt pluvialibus edita fungis. |
|
 |
| Nach der Rückkehr nach Jolkos vergiftet Medea ihre Rivalin und zündet den Palast an. |
| (Bernard Picart, 1673-1733) Ovid. Met. VII, 394-395 |
|
|
sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis |
|
 |
| Der brennende Palast ist vom Meer aus zu sehen. |
| (Ludovico Dolce, Edition 1558) Ovid. Met. VII, 395 |
|
| 395 |
flagrantemque domum regis mare vidit utrumque, |
|
 |
| Die rasende Medea denkt nur an Tod und Vernichtung. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 395 |
|
|
 |
| Aus Rache ermordet Medea ihre Kinder. |
| (Eugène Delacroix, 1838) Ovid. Met. VII, 396 |
|
|
sanguine natorum perfunditur inpius ensis, |
|
 |
Im Schlangenwagen flieht Medea nach Athen
und heiratet König Aegeus, den Vater des Theseus. |
(Medea im Schlangenwagen: Marmorsarkophag, Pergamonmuseum Berlin,
Foto: H.-J. Günther 2008) Ovid. Met. VII, 397 |
|
|
ultaque se male mater Iasonis effugit arma. |
|
hinc Titaniacis ablata draconibus intrat |
|
Palladias arces, quae te, iustissima Phene, |
| 400 |
teque, senex Peripha, pariter videre volantes |
|
innixamque novis neptem Polypemonis alis. |
|
excipit hanc Aegeus facto damnandus in uno, |
|
nec satis hospitium est, thalami quoque foedere iungit. |
VII: 404 - 424 Medea Theseum interficere conata evanescit
Medea versucht Theseus zu ermorden und verschwindet dann
Medea attempts Theseus's life, then vanishes
Medea intenta asesinar a Teseo y desaparece
| |
 |
| Theseus trifft Medea bei seinem Vater, der ihn zunächst nicht erkennt. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VII, 404-405 |
|
|
Iamque aderat Theseus, proles ignara parenti, |
| 405 |
qui virtute sua bimarem pacaverat Isthmon: |
|
 |
| Medea mischt das Gift Aconitum an, um Theseus umzubringen. |
| (Medea, Ägeus,Theseus: W. Russel Flint 1911) Ovid. Met. VII, 406-407 |
|
|
huius in exitium miscet Medea, quod olim |
|
attulerat secum Scythicis aconiton ab oris. |
|
illud Echidnaeae memorant e dentibus ortum |
|
esse canis: specus est tenebroso caecus hiatu, |
|
 |
In der Unterwelt war Hercules einst auf Cerberus getroffen.
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 410 | |
|
| 410 |
est via declivis, per quam Tirynthius heros |
|
restantem contraque diem radiosque micantes |
|
obliquantem oculos nexis adamante catenis |
|
 |
Hercules schleppte den Cerberus aus der Hölle in die Oberwelt.
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 408-419 | |
|
|
Cerberon abstraxit, rabida qui concitus ira |
|
 |
In der Oberwelt verlor Cerberus beim wütenden Bellen seinen milchigen Geifer.
| Daraus wuchs das Giftkraut Aconitum. |
| (Suloni Robertson) Ovid. Met. VII, 413-414 | |
|
|
inplevit pariter ternis latratibus auras |
| 415 |
et sparsit virides spumis albentibus agros; |
|
has concresse putant nactasque alimenta feracis |
|
fecundique soli vires cepisse nocendi; |
|
quae quia nascuntur dura vivacia caute, |
|
agrestes aconita vocant. ea coniugis astu |
|
 |
| Medea bringt Aegeus dazu, seinem zurückgekehrten Sohn Theseus, den er noch nicht erkannt hat, |
| den Giftbecher zu reichen. Danach flieht sie in einem von ihr gezauberten Nebel für immer. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 420-423 |
|
| 420 |
ipse parens Aegeus nato porrexit ut hosti. |
|
sumpserat ignara Theseus data pocula dextra, |
|
cum pater in capulo gladii cognovit eburno |
|
signa sui generis facinusque excussit ab ore. |
|
effugit illa necem nebulis per carmina motis; |
VII: 425 - 452 Laudatio Thesei
Lobpreis auf Theseus
The praise for Theseus
Elogio a Teseo
| 425 |
At genitor, quamquam laetatur sospite nato, |
|
attonitus tamen est, ingens discrimine parvo |
|
committi potuisse nefas: fovet ignibus aras |
|
muneribusque deos inplet, feriuntque secures |
|
colla torosa boum vinctorum cornua vittis. |
|
 |
| Wegen Theseus' Rückkehr von seinen Heldentaten auf dem Peleponnes wird in Athen ein Freudenfest gefeiert. |
| Ovid. Met. VII, 430-452 |
|
| 430 |
nullus Erecthidis fertur celebratior illo |
|
inluxisse dies: agitant convivia patres |
|
et medium vulgus nec non et carmina vino |
|
ingenium faciente canunt: 'te, maxime Theseu, |
|
mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri, |
| 435 |
quodque suis securus arat Cromyona colonus, |
|
munus opusque tuum est; tellus Epidauria per te |
|
clavigeram vidit Vulcani occumbere prolem, |
|
 |
| Theseus legt Procrustes in das Bett, in dem er seine Gäste folterte. |
| (Animation: Guy Fiero) Ovid. Met. VII, 438 |
|
|
vidit et inmitem Cephisias ora Procrusten, |
|
 |
| Theseus besiegt einen Unhold nach dem anderen. |
| (Antonio Canova, 1805-1819) Ovid. Met. VII, 438 |
|
|
 |
| Theseus tötet den Räuber Cercyon nach einem Ringkampf. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 439 |
|
|
Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin. |
|
 |
| Sinis, den "Fichtenbeuger", bestraft Theseus mit dessen Foltermethode. |
| (Animation: Guy Fiero) Ovid. Met. VII, 438 |
|
| 440 |
occidit ille Sinis magnis male viribus usus, |
|
qui poterat curvare trabes et agebat ab alto |
|
ad terram late sparsuras corpora pinus. |
|
tutus ad Alcathoen, Lelegeia moenia, limes |
|
conposito Scirone patet, sparsisque latronis |
| 445 |
terra negat sedem, sedem negat ossibus unda; |
|
quae iactata diu fertur durasse vetustas |
|
in scopulos: scopulis nomen Scironis inhaeret. |
|
 |
Theseus' erste Tat. Er hebt den Riesenstein, unter den
| sein Vater Aegeus für ihn Sandalen und ein Schwert gelegt hatte. |
| (La Hyre, Laurent de, 1606-1656) Ovid. Met. VII, 448-449 | |
|
|
si titulos annosque tuos numerare velimus, |
|
facta prement annos. pro te, fortissime, vota |
| 450 |
publica suscipimus, Bacchi tibi sumimus haustus.' |
|
consonat adsensu populi precibusque faventum |
|
regia, nec tota tristis locus ullus in urbe est. |
VII: 453 - 500 Minos bellum minatur
Minos droht mit Krieg
Minos threatens war
Minos amenaza con guerra
|
Nec tamen (usque adeo nulla est sincera voluptas, |
|
 |
Doch nicht lange kann sich Ägeus über die
| Rückkehr seines Sohnes Theseus freuen . |
| (Ägeus: Wendy Gough) Ovid. Met. VII, 454-455 | |
|
|
sollicitumque aliquid laetis intervenit) Aegeus |
| 455 |
gaudia percepit nato secura recepto: |
|
bella parat Minos; qui quamquam milite, quamquam |
|
classe valet, patria tamen est firmissimus ira |
|
 |
| Weil Minos' Sohn Androgeos bei Kampfspielen in Athen ums Leben kam, droht Minos mit Krieg. |
| (Ludovico Dolce, 1558) Ovid. Met. VII, 457-458 |
|
|
Androgeique necem iustis ulciscitur armis. |
|
 |
Minos bittet viele Völker um
| Unterstützung im Krieg gegen Athen.
|
| (Minos: engl Handschrift, ca. 1450) Ovid. Met. VII, 459
| |
|
|
ante tamen bello vires adquirit amicas, |
| 460 |
quaque potens habitus volucri freta classe pererrat: |
|
hinc Anaphen sibi iungit et Astypaleia regna, |
|
(promissis Anaphen, regna Astypaleia bello); |
|
hinc humilem Myconon cretosaque rura Cimoli |
|
florentemque thymo Syron planamque Seriphon |
|
 |
| Einige kleine Inseln sagen Hilfe zu: So Siphnos, wo einst Arne ihre Heimat für Gold verriet und zur Dohle wurde. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 465 |
|
| 465 |
marmoreamque Paron, quamque inpia prodidit Arne |
|
Siphnon et accepto, quod avara poposcerat, auro |
|
mutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum, |
|
nigra pedes, nigris velata monedula pennis. |
|
At non Oliaros Didymeque et Tenos et Andros |
| 470 |
et Gyaros nitidaeque ferax Peparethos olivae |
|
Cnosiacas iuvere rates; latere inde sinistro |
|
Oenopiam Minos petit, Aeacideia regna: |
|
Oenopiam veteres adpellavere, sed ipse |
|
 |
Minos kommt, schon nahe an Athen, zur Insel
| Aegina die zuvor Oenopia hieß. |
| Ovid. Met. VII, 472-475 | |
|
|
 |
Aeacus hatte die Insel nach seiner Ahnfrau Aegina benannt. Diese war einst von Jupiter
| in der Gestalt von Feuer verführt worden. Somit gehört Jupiter zu Aeacus' Ahnen. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 472-475 | |
|
|
Aeacus Aeginam genetricis nomine dixit. |
| 475 |
turba ruit tantaeque virum cognoscere famae |
|
expetit; occurrunt illi Telamonque minorque |
|
quam Telamon Peleus et proles tertia Phocus; |
|
ipse quoque egreditur tardus gravitate senili |
|
Aeacus et, quae sit veniendi causa, requirit. |
| 480 |
admonitus patrii luctus suspirat et illi |
|
dicta refert rector populorum talia centum: |
|
'arma iuves oro pro gnato sumpta piaeque |
|
pars sis militiae; tumulo solacia posco.' |
|
 |
Aeacus lehnt eine Mithilfe für Minos ab.
| Er sei mit den Athenern verbündet.
|
| (Aeacus als Richter) Ovid. Met. VII, 484
| |
|
|
huic Asopiades 'petis inrita' dixit 'et urbi |
| 485 |
non facienda meae; neque enim coniunctior ulla |
|
Cecropidis est hac tellus: ea foedera nobis.' |
|
tristis abit 'stabunt' que 'tibi tua foedera magno' |
|
dixit et utilius bellum putat esse minari |
|
quam gerere atque suas ibi praeconsumere vires. |
| 490 |
classis ab Oenopiis etiamnum Lyctia muris |
|
spectari poterat, cum pleno concita velo |
|
Attica puppis adest in portusque intrat amicos, |
|
quae Cephalum patriaeque simul mandata ferebat. |
|
Aeacidae longo iuvenes post tempore visum |
|
 |
| Als nächster bitter der Athener Cephalus Aeacus, den König von Aegina, um Hilfe im Krieg gegen Minos. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 490-516 |
|
| 495 |
agnovere tamen Cephalum dextrasque dedere |
|
inque patris duxere domum: spectabilis heros |
|
et veteris retinens etiamnum pignora formae |
|
ingreditur ramumque tenens popularis olivae |
|
a dextra laevaque duos aetate minores |
| 500 |
maior habet, Clyton et Buten, Pallante creatos. |
VII: 501 - 613 Aeacus de peste Aeginae refert
Aeacus berichtet über die Pest von Ägina
Aeacus tells of the plague at Aegina
Eaco les relata la peste de Egina
|
Postquam congressus primi sua verba tulerunt, |
|
Cecropidae Cephalus peragit mandata rogatque |
|
auxilium foedusque refert et iura parentum, |
|
imperiumque peti totius Achaidos addit. |
| 505 |
sic ubi mandatam iuvit facundia causam, |
|
Aeacus, in capulo sceptri nitente sinistra, |
|
 |
Aeacus verpricht Cephalus die Hilfe seiner Insel.
| Er habe Männer genug, sagt Aeacus.
|
| (Karte der antiken Insel) Ovid. Met. VII, 507-511 | |
|
|
'ne petite auxilium, sed sumite' dixit, 'Athenae, |
|
nec dubie vires, quas haec habet insula, vestras |
|
ducite, et (o maneat rerum status iste mearum!) |
| 510 |
robora non desunt; superat mihi miles et hoc est, |
|
gratia dis, felix et inexcusabile tempus.' |
|
'immo ita sit' Cephalus, 'crescat tua civibus opto |
|
urbs' ait; 'adveniens equidem modo gaudia cepi, |
|
cum tam pulchra mihi, tam par aetate iuventus |
| 515 |
obvia processit; multos tamen inde requiro, |
|
quos quondam vidi vestra prius urbe receptus.' |
|
Aeacus ingemuit tristique ita voce locutus: |
|
'flebile principium melior fortuna secuta est; |
|
hanc utinam possem vobis memorare sine illo! |
| 520 |
ordine nunc repetam, neu longa ambage morer vos, |
|
ossa cinisque iacent, memori quos mente requiris, |
|
et quota pars illi rerum periere mearum! |
|
 |
Das sei vor kurzem noch anders gewesen. Aus Wut über Jupiters Affäre mit der
| Nymphe Ägina hatte Juno deren Nachfahren eine furchtbare Seuche geschickt. |
| (Gustave Moreau, 1826 - 1898) Ovid. Met. VII, 523-524 | |
|
|
dira lues ira populis Iunonis iniquae |
|
incidit exosae dictas a paelice terras. |
| 525 |
dum visum mortale malum tantaeque latebat |
|
causa nocens cladis, pugnatum est arte medendi: |
|
exitium superabat opem, quae victa iacebat. |
|
 |
| Aeacus berichtet vom Ausbruch der Seuche in Aegina, als deren Ursache eine aetherische Influenz galt. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 523-613 |
|
|
principio caelum spissa caligine terras |
|
pressit et ignavos inclusit nubibus aestus; |
| 530 |
dumque quater iunctis explevit cornibus orbem |
|
Luna, quater plenum tenuata retexuit orbem, |
|
letiferis calidi spirarunt aestibus austri. |
|
constat et in fontis vitium venisse lacusque, |
|
miliaque incultos serpentum multa per agros |
| 535 |
errasse atque suis fluvios temerasse venenis. |
|
strage canum primo volucrumque oviumque boumque |
|
inque feris subiti deprensa potentia morbi. |
|
 |
| Die Seuche in Aegina: Sogar die Stiere fallen beim Pflügen tot um. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 538-539 |
|
|
concidere infelix validos miratur arator |
|
inter opus tauros medioque recumbere sulco; |
| 540 |
lanigeris gregibus balatus dantibus aegros |
|
sponte sua lanaeque cadunt et corpora tabent; |
|
acer equus quondam magnaeque in pulvere famae |
|
degenerat palmas veterumque oblitus honorum |
|
ad praesepe gemit leto moriturus inerti. |
| 545 |
non aper irasci meminit, non fidere cursu |
|
cerva nec armentis incurrere fortibus ursi. |
|
omnia languor habet: silvisque agrisque viisque |
|
corpora foeda iacent, vitiantur odoribus aurae. |
|
mira loquar: non illa canes avidaeque volucres, |
| 550 |
non cani tetigere lupi; dilapsa liquescunt |
|
adflatuque nocent et agunt contagia late. |
|
'Pervenit ad miseros damno graviore colonos |
|
pestis et in magnae dominatur moenibus urbis. |
|
viscera torrentur primo, flammaeque latentis |
| 555 |
indicium rubor est et ductus anhelitus; igni |
|
aspera lingua tumet, tepidisque arentia ventis |
|
ora patent, auraeque graves captantur hiatu. |
|
non stratum, non ulla pati velamina possunt, |
|
nuda sed in terra ponunt praecordia, nec fit |
|
 |
| Die Pest wütet in Aegina. |
| (Arnold Böcklin, 1898) Ovid. Met. VII, 528-601 |
|
| 560 |
corpus humo gelidum, sed humus de corpore fervet. |
|
nec moderator adest, inque ipsos saeva medentes |
|
erumpit clades, obsuntque auctoribus artes; |
|
quo propior quisque est servitque fidelius aegro, |
|
in partem leti citius venit, utque salutis |
| 565 |
spes abiit finemque vident in funere morbi, |
|
indulgent animis et nulla, quid utile, cura est: |
|
utile enim nihil est. passim positoque pudore |
|
fontibus et fluviis puteisque capacibus haerent, |
|
nec sitis est exstincta prius quam vita bibendo. |
| 570 |
inde graves multi nequeunt consurgere et ipsis |
|
inmoriuntur aquis, aliquis tamen haurit et illas; |
|
tantaque sunt miseris invisi taedia lecti, |
|
prosiliunt aut, si prohibent consistere vires, |
|
corpora devolvunt in humum fugiuntque penates |
| 575 |
quisque suos, sua cuique domus funesta videtur, |
|
et quia causa latet, locus est in crimine; partim |
|
semianimes errare viis, dum stare valebant, |
|
adspiceres, flentes alios terraque iacentes |
|
lassaque versantes supremo lumina motu; |
| 580 |
membraque pendentis tendunt ad sidera caeli, |
|
hic illic, ubi mors deprenderat, exhalantes. |
|
'Quid mihi tunc animi fuit? an, quod debuit esse, |
|
ut vitam odissem et cuperem pars esse meorum? |
|
quo se cumque acies oculorum flexerat, illic |
 |
| Die Pest macht Aegina zu einer Insel der Toten. Aeacus beklagt sich bei Jupiter. |
| (Arnold Böcklin, 1886) Ovid. Met. VII, 587-601 |
|
| 585 |
vulgus erat stratum, veluti cum putria motis |
|
poma cadunt ramis agitataque ilice glandes. |
|
templa vides contra gradibus sublimia
|
Iuppiter illa tenet. quis non altaribus illis |
|
inrita tura dedit? quotiens pro coniuge coniunx, |
| 590 |
pro gnato genitor dum verba precantia dicit, |
|
non exoratis animam finivit in aris, |
|
inque manu turis pars inconsumpta reperta est! |
|
admoti quotiens templis, dum vota sacerdos |
|
concipit et fundit durum inter cornua vinum, |
| 595 |
haud exspectato ceciderunt vulnere tauri! |
|
ipse ego sacra Iovi pro me patriaque tribusque |
|
cum facerem natis, mugitus victima diros |
|
edidit et subito conlapsa sine ictibus ullis |
|
exiguo tinxit subiectos sanguine cultros. |
| 600 |
exta quoque aegra notas veri monitusque deorum |
|
perdiderant: tristes penetrant ad viscera morbi. |
|
ante sacros vidi proiecta cadavera postes, |
|
ante ipsas, quo mors foret invidiosior, aras. |
|
pars animam laqueo claudunt mortisque timorem |
| 605 |
morte fugant ultroque vocant venientia fata. |
|
corpora missa neci nullis de more feruntur |
|
funeribus (neque enim capiebant funera portae): |
|
aut inhumata premunt terras aut dantur in altos |
|
indotata rogos; et iam reverentia nulla est, |
| 610 |
deque rogis pugnant alienisque ignibus ardent. |
|
qui lacriment, desunt, indefletaeque vagantur |
|
natorumque patrumque animae iuvenumque senumque, |
|
nec locus in tumulos, nec sufficit arbor in ignes. |
|
VII: 614 - 660 Creatio Myrmidonum
Die Erschaffung der Myrmidonen
The creation of the Myrmidons
La creación de los Mirmidones
|
Attonitus tanto miserarum turbine rerum, |
| 615 |
"Iuppiter o!" dixi, "si te non falsa loquuntur |
|
 |
| Aeacus ruft Jupiter an, der einst die Nymphe Aegina zu seiner Ahnfrau machte. |
| (Jean Baptiste Greuze 1725-1805) Ovid. Met. VII, 474 |
|
|
dicta sub amplexus Aeginae Asopidos isse, |
|
nec te, magne pater, nostri pudet esse parentem, |
|
aut mihi redde meos aut me quoque conde sepulcro!" |
|
ille notam fulgore dedit tonitruque secundo. |
| 620 |
"accipio sintque ista precor felicia mentis |
|
signa tuae!" dixi, "quod das mihi, pigneror omen." |
|
forte fuit iuxta patulis rarissima ramis |
|
sacra Iovi quercus de semine Dodonaeo; |
|
hic nos frugilegas adspeximus agmine longo |
| 625 |
grande onus exiguo formicas ore gerentes |
|
rugosoque suum servantes cortice callem; |
|
dum numerum miror, "totidem, pater optime," dixi, |
|
 |
| Aeacus bittet Jupiter, ihm so viel Menschen wieder zu geben, |
| wie Ameisen aus einer Eiche herauskommen. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 474 |
|
|
"tu mihi da cives et inania moenia supple!" |
|
intremuit ramisque sonum sine flamine motis |
| 630 |
alta dedit quercus: pavido mihi membra timore |
|
horruerant, stabantque comae; tamen oscula terrae |
|
roboribusque dedi, nec me sperare fatebar; |
|
sperabam tamen atque animo mea vota fovebam. |
|
 |
| Im Traum sieht Aeacus, wie aus den Ameisen Menschen werden - die Myrmidonen. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 634-642 |
|
|
nox subit, et curis exercita corpora somnus |
| 635 |
occupat: ante oculos eadem mihi quercus adesse |
|
et ramis totidem totidemque animalia ramis |
|
ferre suis visa est pariterque tremescere motu |
|
graniferumque agmen subiectis spargere in arvis; |
|
 |
| Metamorphose der Myrmidonen. |
| (Anonymus, 18. Jhdt.) Ovid. Met. VII, 639-642 |
|
|
crescere desubito et maius maiusque videri |
| 640 |
ac se tollere humo rectoque adsistere trunco |
|
et maciem numerumque pedum nigrumque colorem |
|
 |
| Die Ameisenmenschen wiegen die alten Verluste auf. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 639-642 |
|
|
ponere et humanam membris inducere formam. |
|
somnus abit: damno vigilans mea visa querorque |
|
in superis opis esse nihil; at in aedibus ingens |
| 645 |
murmur erat, vocesque hominum exaudire videbar |
|
iam mihi desuetas; dum suspicor has quoque somni |
|
 |
| Telamon meldet seinem Vater Aeacus das Wunder der Verwandlung. |
| (Anonymus, 18. Jhdt.) Ovid. Met. VII, 647-652 |
|
|
esse, venit Telamon properus foribusque reclusis |
|
"speque fideque, pater", dixit "maiora videbis: |
|
egredere!" egredior, qualesque in imagine somni |
| 650 |
visus eram vidisse viros, ex ordine tales |
|
adspicio noscoque: adeunt regemque salutant. |
|
vota Iovi solvo populisque recentibus urbem |
|
partior et vacuos priscis cultoribus agros, |
|
Myrmidonasque voco nec origine nomina fraudo. |
| 655 |
corpora vidisti; mores, quos ante gerebant, |
|
nunc quoque habent: parcum genus est patiensque laborum |
|
quaesitique tenax et quod quaesita reservet. |
|
hi te ad bella pares annis animisque sequentur, |
|
cum primum qui te feliciter attulit eurus' |
| 660 |
(eurus enim attulerat) 'fuerit mutatus in austrum.' |
VII: 661 - 758 Perfidia Cephali et Procridis
Die Untreue von Cephalus und Procris
The infidelities of Cephalus and Procris
La infidelidad de Céfalo y Procris
|
Talibus atque aliis longum sermonibus illi |
|
inplevere diem; lucis pars ultima mensae |
|
est data, nox somnis. iubar aureus extulerat Sol, |
|
flabat adhuc eurus redituraque vela tenebat: |
| 665 |
ad Cephalum Pallante sati, cui grandior aetas, |
|
ad regem Cephalus simul et Pallante creati |
|
conveniunt, sed adhuc regem sopor altus habebat. |
|
excipit Aeacides illos in limine Phocus; |
|
nam Telamon fraterque viros ad bella legebant. |
| 670 |
Phocus in interius spatium pulchrosque recessus |
|
Cecropidas ducit, cum quis simul ipse resedit. |
|
adspicit Aeoliden ignota ex arbore factum |
|
ferre manu iaculum, cuius fuit aurea cuspis. |
|
pauca prius mediis sermonibus ille locutus |
| 675 |
'sum nemorum studiosus' ait 'caedisque ferinae; |
|
qua tamen e silva teneas hastile recisum, |
|
iamdudum dubito: certe si fraxinus esset, |
|
fulva colore foret; si cornus, nodus inesset. |
|
unde sit, ignoro, sed non formosius isto |
| 680 |
viderunt oculi telum iaculabile nostri.' |
|
excipit Actaeis e fratribus alter et 'usum |
|
maiorem specie mirabere' dixit 'in isto. |
|
consequitur, quodcumque petit, fortunaque missum |
|
non regit, et revolat nullo referente cruentum.' |
| 685 |
tum vero iuvenis Nereius omnia quaerit, |
|
cur sit et unde datum, quis tanti muneris auctor. |
|
quae petit, ille refert, sed enim narrare pudori est, |
|
qua tulerit mercede; silet tactusque dolore |
|
coniugis amissae lacrimis ita fatur obortis: |
|
 |
| Cephalus erregt mit seinem Speer auf der Insel Aegina Bewunderung. Er erzählt den Aeacussöhnen, |
| dass ihm einst seine Frau Procris diesen immer treffenden Wunderspeer als Liebespfand geschenkt habe. |
| ( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 690-695 |
|
| 690 |
'hoc me, nate dea, (quis possit credere?) telum |
|
flere facit facietque diu, si vivere nobis |
|
fata diu dederint; hoc me cum coniuge cara |
|
perdidit: hoc utinam caruissem munere semper! |
|
'Procris erat, si forte magis pervenit ad aures |
|
 |
Cephalus liebt Procris, die noch schöner ist
| als ihre von Boreas geraubte Schwester Orithyia. |
| (Gaspard Marsy,1626-1681) Ovid. Met. VII, 694-697 | |
|
| 695 |
Orithyia tuas, raptae soror Orithyiae, |
|
si faciem moresque velis conferre duarum, |
|
dignior ipsa rapi! pater hanc mihi iunxit Erectheus, |
|
hanc mihi iunxit amor: felix dicebar eramque; |
|
non ita dis visum est, aut nunc quoque forsitan essem. |
| 700 |
alter agebatur post sacra iugalia mensis, |
|
cum me cornigeris tendentem retia cervis |
|
vertice de summo semper florentis Hymetti |
|
 |
Eines Morgens erblickt die "rosenfingrige" Göttin der Morgenröte Aurora den Jäger Cephalus und verliebt sich in ihn. | |
| (Carlos Parada, * 1946, Greek Mythology Link, s. Lateinlinks Nr. 5) Ovid. Met. VII, 703 | |
|
|
lutea mane videt pulsis Aurora tenebris |
|
 |
| .Aurora raubt Cephalus, den Sohn der Herse und des Merkur. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid. Met. VII, 702-703 | |
|
|
invitumque rapit. liceat mihi vera referre |
|
 |
| Cephalus räumt ein, dass Aurora wohl schön ist. |
(Aurora and Cephalus: Anne-Louis Girodet de Roucy-Trioson, 1767-1824)
Ovid. Met. VII, 702-703 | |
|
| 705 |
pace deae: quod sit roseo spectabilis ore, |
|
 |
Auroras rosiges Aussehen an der Zeitgrenze zwischen Nacht und Tag
erscheint dem Cephalus durchaus reizvoll. |
(Cephalus und Aurora: Pierre-Narcisse Guerin, 1810)
Ovid. Met. VII, 702-703 | |
|
|
quod teneat lucis, teneat confinia noctis, |
|
 |
| Doch Cephalus liebt nur seine Procris. |
| (Peter Paul Rubens, 1636) Ovid. Met. VII, 707 |
|
|
nectareis quod alatur aquis, ego Procrin amabam; |
|
pectore Procris erat, Procris mihi semper in ore. |
|
 |
| Cephalus spricht mit Aurora nur über seine junge Ehe und seine Liebesumarmungen. |
| (Virgil Solis, Edition 1581) Ovid. Met. VII, 707 |
|
|
sacra tori coitusque novos thalamosque recentes |
| 710 |
primaque deserti referebam foedera lecti: |
|
 |
| Aurora schilt ihn undankbar. |
| (Aurora und Cephalus: Flaxman, John 1755 – 1826) Ovid. Met. VII, 711-712 |
|
|
mota dea est et "siste tuas, ingrate, querellas; |
|
Procrin habe!" dixit, "quod si mea provida mens est, |
|
 |
| Verärgert verlässt Aurora schließlich den sich weiter weigernden Cephalus. |
| (Poussin, 1631-33) Ovid. Met. VII, 709-713 |
|
|
non habuisse voles." meque illi irata remisit. |
|
cum redeo mecumque deae memorata retracto, |
| 715 |
esse metus coepit, ne iura iugalia coniunx |
|
non bene servasset: facies aetasque iubebat |
|
credere adulterium, prohibebant credere mores; |
|
sed tamen afueram, sed et haec erat, unde redibam, |
|
criminis exemplum, sed cuncta timemus amantes. |
| 720 |
quaerere, quod doleam, statuo donisque pudicam |
|
 |
| Die verschmähte Aurora sät bei Cephalus Eifersucht und verwandelt sein Äußeres. |
| (Francois Boucher, 1753) Ovid. Met. VII, 721-722 |
|
|
sollicitare fidem; favet huic Aurora timori |
|
inmutatque meam (videor sensisse) figuram. |
|
Palladias ineo non cognoscendus Athenas |
|
ingrediorque domum; culpa domus ipsa carebat |
| 725 |
castaque signa dabat dominoque erat anxia rapto: |
|
vix aditus per mille dolos ad Erecthida factus. |
|
ut vidi, obstipui meditataque paene reliqui |
|
temptamenta fide; male me, quin vera faterer, |
|
continui, male, quin, et oportuit, oscula ferrem. |
|
 |
| Grundlos verdächtigt nun Cephalus Procris der Untreue. |
| |
| ( Bernardino Luini, Procris, 1520-22) Ovid. Met. VII, 715-742 |
|
| 730 |
tristis erat (sed nulla tamen formosior illa |
|
esse potest tristi) desiderioque dolebat |
|
coniugis abrepti: tu collige, qualis in illa, |
|
Phoce, decor fuerit, quam sic dolor ipse decebat! |
|
quid referam, quotiens temptamina nostra pudici |
| 735 |
reppulerint mores, quotiens "ego" dixerit "uni |
|
servor; ubicumque est, uni mea gaudia servo." |
|
cui non ista fide satis experientia sano |
|
magna foret? non sum contentus et in mea pugno |
|
vulnera, dum census dare me pro nocte loquendo |
| 740 |
muneraque augendo tandem dubitare coegi. |
|
 |
| Von seiner Frau Procris nicht erkannt kann Cephalus sie nach langem Drängen zur Untreue überreden. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid. Met. VII, 741 |
|
|
exclamo male victor: "adest, mala, fictus adulter! |
|
verus eram coniunx! me, perfida, teste teneris." |
|
illa nihil; tacito tantummodo victa pudore |
|
insidiosa malo cum coniuge limina fugit; |
| 745 |
offensaque mei genus omne perosa virorum |
|
 |
| Entsetzt über solch eine Behandlung durch ihren Mann |
| flieht Procris und lebt in den Wäldern wie Diana.. |
| (Mc Cartan, Edward) Ovid. Met. VII, 746 |
|
|
montibus errabat, studiis operata Dianae. |
|
tum mihi deserto violentior ignis ad ossa |
|
pervenit: orabam veniam et peccasse fatebar |
|
et potuisse datis simili succumbere culpae |
| 750 |
me quoque muneribus, si munera tanta darentur. |
|
haec mihi confesso, laesum prius ulta pudorem, |
|
redditur et dulces concorditer exigit annos; |
|
dat mihi praeterea, tamquam se parva dedisset |
|
 |
| Procris verzeiht Cephalus und schenkt ihm einen pfeilschnellen Jagdhund: Laelaps |
| (Thelot, J.A., 1686) Ovid. Met. VII, 754 |
|
|
dona, canem munus; quem cum sua traderet illi |
| 755 |
Cynthia, "currendo superabit" dixerat "omnes." |
|
 |
| Des weiteren erhält Cephalus den besagten Wunderspeer zum Geschenk. |
| (Johann Wilhelm Baur, Edition 1709) Ovid. Met. VII, 755-756 |
|
|
dat simul et iaculum, manibus quod, cernis, habemus. |
|
muneris alterius quae sit fortuna, requiris? |
|
accipe mirandum: novitate movebere facti! |
VII: 759 - 795 Metamorphosis Laelapidis, canis Cephali
Die Verwandlung von Cephalus's Hund Laeleps
The transformation of Cephalus's dog Laelaps
La transformación de Lelaps, perro de Céfalo
|
'Carmina Laiades non intellecta priorum |
| 760 |
solverat ingeniis, et praecipitata iacebat |
|
 |
| Weil Ödipus einst das Rätsel gelöst hatte, hatte sich die Sphinx zu Tode gestürzt. |
| (Gustave Moreau, 1826-1898, 1864) Ovid. Met. VII, 758-786 |
|
|
inmemor ambagum vates obscura suarum: |
|
 |
| Als Ersatz lässt Themis ein anderes Untier auf Thebens Flure los. |
| |
| (Blaschke, 1786) Ovid. Met. VII, 762 |
|
|
[scilicet alma Themis nec talia linquit inulta!] |
|
protinus Aoniis inmittitur altera Thebis |
|
pestis, et exitio multi pecorumque suoque |
| 765 |
rurigenae pavere feram; vicina iuventus |
|
venimus et latos indagine cinximus agros. |
|
illa levi velox superabat retia saltu |
|
summaque transibat postarum lina plagarum: |
|
copula detrahitur canibus, quas illa sequentes |
| 770 |
effugit et coetum non segnior alite ludit. |
|
 |
Das bringt Cephalus' Hund Laelaps zur Strecke.
| Beide werden später zu Felsen. |
| (Sternbild "canis maior") Ovid. Met. VII, 771 | |
|
|
poscor et ipse meum consensu Laelapa magno |
|
(muneris hoc nomen): iamdudum vincula pugnat |
|
exuere ipse sibi colloque morantia tendit. |
|
vix bene missus erat, nec iam poteramus, ubi esset, |
| 775 |
scire; pedum calidus vestigia pulvis habebat, |
|
ipse oculis ereptus erat: non ocior illo |
|
hasta nec excussae contorto verbere glandes |
|
nec Gortyniaco calamus levis exit ab arcu. |
|
collis apex medii subiectis inminet arvis: |
| 780 |
tollor eo capioque novi spectacula cursus, |
|
quo modo deprendi, modo se subducere ab ipso |
|
vulnere visa fera est; nec limite callida recto |
|
in spatiumque fugit, sed decipit ora sequentis |
|
et redit in gyrum, ne sit suus inpetus hosti: |
| 785 |
inminet hic sequiturque parem similisque tenenti |
|
non tenet et vanos exercet in aera morsus. |
|
ad iaculi vertebar opem; quod dextera librat |
|
dum mea, dum digitos amentis addere tempto, |
|
lumina deflexi. revocataque rursus eodem |
| 790 |
rettuleram: medio (mirum) duo marmora campo |
|
adspicio; fugere hoc, illud captare putares. |
|
scilicet invictos ambo certamine cursus |
|
esse deus voluit, si quis deus adfuit illis.' |
|
hactenus, et tacuit; 'iaculo quod crimen in ipso est?' |
| 795 |
Phocus ait; iaculi sic crimina reddidit ille: |
VII: 796 - 865 Mors Procidis
Der Tod der Procris
The death of Procris
La muerte de Procris
|
'Gaudia principium nostri sunt, Phoce, doloris: |
|
illa prius referam. iuvat o meminisse beati |
|
temporis, Aeacide, quo primos rite per annos |
|
coniuge eram felix, felix erat illa marito. |
| 800 |
mutua cura duos et amor socialis habebat, |
|
 |
| Fortan scheint die Ehe glücklich. Procris würde sogar Jupiter ausschlagen. |
| (Jean Raon, ca. 1660) Ovid. Met. VII, 801 |
|
|
nec Iovis illa meo thalamos praeferret amori, |
|
 |
| Selbst Venus könnte Cephalus nicht von Procris abbringen. |
| (Alexandre Cabanel, (1823-89) Ovid. Met. VII, 802 |
|
|
nec me quae caperet, non si Venus ipsa veniret, |
|
ulla erat; aequales urebant pectora flammae. |
|
sole fere radiis feriente cacumina primis |
| 805 |
venatum in silvas iuvenaliter ire solebam |
|
nec mecum famuli nec equi nec naribus acres |
|
ire canes nec lina sequi nodosa solebant: |
|
tutus eram iaculo; sed cum satiata ferinae |
|
dextera caedis erat, repetebam frigus et umbras |
| 810 |
et quae de gelidis exibat vallibus aura: |
|
aura petebatur medio mihi lenis in aestu, |
|
auram exspectabam, requies erat illa labori. |
|
 |
| Cephalus bricht zur Jagd auf. In der Tageshitze ruft er im Selbstgespräch |
| nach einer frischen "Aura" - einer Brise. Das hört ein Neider. |
| (J.B. Zimmermann, 1756-57) Ovid. Met. VII, 813 |
|
|
"aura" (recordor enim), "venias" cantare solebam, |
|
"meque iuves intresque sinus, gratissima, nostros, |
| 815 |
utque facis, relevare velis, quibus urimur, aestus!" |
|
forsitan addiderim (sic me mea fata trahebant), |
|
blanditias plures et "tu mihi magna voluptas" |
|
dicere sim solitus, "tu me reficisque fovesque, |
|
tu facis, ut silvas, ut amem loca sola: meoque |
| 820 |
spiritus iste tuus semper captatur ab ore." |
|
vocibus ambiguis deceptam praebuit aurem |
|
nescio quis nomenque aurae tam saepe vocatum |
|
esse putat nymphae: nympham mihi credit amari. |
|
criminis extemplo ficti temerarius index |
|
 |
Procris wird hinterbracht, Cephalus habe eine Geliebte namens Aura.
| Zunächst misstraut Procris dem Boten. |
| ( Bernardino Luini, Procris, 1520-22) Ovid. Met. VII, 824 | |
|
| 825 |
Procrin adit linguaque refert audita susurra. |
|
credula res amor est: subito conlapsa dolore, |
|
ut mihi narratur, cecidit; longoque refecta |
|
tempore se miseram, se fati dixit iniqui |
|
deque fide questa est et crimine concita vano, |
| 830 |
quod nihil est, metuit, metuit sine corpore nomen |
|
et dolet infelix veluti de paelice vera. |
|
saepe tamen dubitat speratque miserrima falli |
|
 |
Doch dann möchte Procris den Wahrheitsgehalt selbst überprüfen.
| Heimlich folgt sie Cephalus und versteckt sich in einem Gebüsch. |
| (Cephalus und Procris) Ovid. Met. VII, 833 | |
|
|
indiciique fidem negat et, nisi viderit ipsa, |
|
damnatura sui non est delicta mariti. |
|
 |
Auroras Morgenlicht hatte die Nacht vertrieben.
| Cephalus ruft wieder nach der erfrischenden Brise (aura). |
| (Blaschke, 1786) Ovid. Met. VII, 835-837 | |
|
| 835 |
postera depulerant Aurorae lumina noctem: |
|
egredior silvamque peto victorque per herbas |
|
"aura, veni" dixi "nostroque medere labori!" |
|
 |
| Cephalus glaubt in der Nähe ein irgendein Seufzen zu hören.
Er weiß nicht, dass Procris ihm gefolgt ist. |
| (Franz, Johann Michael, 1768) Ovid. Met. VII, 838 |
|
|
et subito gemitus inter mea verba videbar |
|
nescio quos audisse; "veni" tamen "optima!" dicens |
| 840 |
fronde levem rursus strepitum faciente caduca |
|
|